Истиқлолияти сиёсӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихии барои ҳар як миллат ба шумор меравад. Истиқлолият ба халқ имкон медиҳад, ки сарнавишти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии худро мустақилона муайян намуда, дар ҷомеаи байналмилалӣ ҳамчун давлати соҳибихтиёр ҷойгоҳи хешро пайдо кунад. Барои мардуми тоҷик истиқлолияти давлатӣ на танҳо як рӯйдоди сиёсӣ, балки натиҷаи як раванди тӯлонии таърихӣ, мубориза барои ҳифзи ҳувияти миллӣ ва талош барои эҳёи давлатдории миллӣ мебошад.
Тоҷикон ҳамчун яке аз халқҳои қадимии Осиёи Марказӣ дорои таърихи бой ва фарҳанги чандинҳазорсола мебошанд. Дар тӯли таърих дар сарзамини тоҷикон давлатҳои бузург ва марказҳои муҳими тамаддунӣ ба вуҷуд омадаанд. Давлати Ҳахоманишиён, давлати Сосониён, давлати Сомониён ва дигар давлатҳои таърихӣ дар ташаккули давлатдорӣ, фарҳанг ва худшиносии мардуми тоҷик нақши муҳим гузоштаанд.
Махсусан, давлати Сомониён ҳамчун яке аз намунаҳои барҷастаи давлатдории миллӣ дар хотираи таърихии тоҷикон мақоми махсус дорад. Оиди заминаҳои таърихии давлатдории тоҷикон ҳаминро бояд қайд намуд, ки таърихи давлатдории тоҷикон ба давраҳои хеле қадим мерасад. Сарзаминҳои имрӯзаи Тоҷикистон дар давраҳои гуногуни таърихӣ қисми давлатҳои бузурги минтақа буданд. Бохтар, Суғд ва дигар минтақаҳои таърихии Осиёи Марказӣ марказҳои муҳими иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ ба ҳисоб мерафтанд.
Дар аҳди қадим дар ин сарзаминҳо тамаддунҳои пешрафта ташаккул ёфта буданд. Шаҳрҳо, роҳҳои тиҷоратӣ, ҳунармандӣ ва кишоварзӣ рушд мекарданд. Ҷойгиршавии минтақа дар масири Роҳи бузурги абрешим барои густариши муносибатҳои иқтисодӣ ва фарҳангӣ бо кишварҳои гуногун мусоидат менамуд.
Яке аз марҳилаҳои муҳим дар таърихи давлатдории халқҳои эронитабори минтақа давраи Ҳахоманишиён мебошад. Дар асрҳои баъдӣ низ давлатҳои гуногун дар минтақа ҳукмронӣ карданд. Таъсири тамаддунҳои юнонӣ, эронӣ, ҳиндӣ ва дигар фарҳангҳо дар ташаккули муҳити фарҳангии Осиёи Марказӣ нақши муҳим дошт.
Дар давраи Сосониён низ минтақаҳои тоҷикнишин дар ҳаёти сиёсӣ ва фарҳангии ҷаҳони эронӣ мақоми муҳим доштанд. Забон ва фарҳанги эронӣ дар ин сарзаминҳо инкишоф ёфтанд ва баъдан барои ташаккули фарҳанги асримиёнагии тоҷик замина фароҳам оварданд.
Марҳилаи махсусан муҳим дар таърихи давлатдории тоҷикон давраи Сомониён мебошад. Давлати Сомониён дар асрҳои IX–X ба яке аз марказҳои бузурги сиёсӣ ва фарҳангии Мовароуннаҳр ва Хуросон табдил ёфт. Бухоро ҳамчун маркази сиёсӣ ва фарҳангӣ шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо кард. Дар ин давра илм, адабиёт, фалсафа, тиб, математика ва дигар соҳаҳои дониш рушд карданд.
Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абӯалӣ ибни Сино, Абурайҳони Берунӣ ва дигар донишмандону адибони бузург дар муҳити фарҳангии ин давра ва баъд аз он ба камол расиданд. Махсусан, Рӯдакӣ ҳамчун падари адабиёти классикии форсу тоҷик дар рушди забони адабӣ нақши бузург гузошт.
Давлати Сомониён дар таърихи худшиносии тоҷикон аҳамияти махсус дорад. Хотираи ин давлати пурқудрат дар тӯли асрҳо нигоҳ дошта шуд ва дар замони муосир ҳамчун яке аз рамзҳои давлатдории миллӣ эҳё гардид.
Дар мавриди Ҳифзи ҳувияти миллӣ дар давраҳои баъдӣ мо ҳаминро метавонем бигуем, ки пас аз суқути давлати Сомониён сарзаминҳои тоҷикнишин ба ҳайати давлатҳои гуногун дохил шуданд. Ғазнавиён, Қарахониён, Салҷуқиён, Хоразмшоҳиён, Темуриён ва дигар сулолаҳо дар минтақа ҳукмронӣ карданд. Истилои муғулҳо дар асри XIII ба ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии минтақа зарбаи сахт расонд.
Бо вуҷуди ин, забон ва фарҳанги тоҷикӣ аз байн нарафт. Баръакс, дар давраҳои баъдӣ адабиёти классикии форсу тоҷик ба сатҳи баланди рушд расид. Асарҳои Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Носири Хусрав, Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ ва дигар адибон барои ҳифзи забон ва фарҳанги муштараки тоҷикон ва форсизабонон аҳамияти бузург доштанд.
Дар асрҳои XVIII–XIX дар минтақа аморату хонигариҳои гуногун вуҷуд доштанд. Қисме аз сарзаминҳои тоҷикнишин ба Аморати Бухоро дохил мешуданд. Дар ин давра низ марказҳои шаҳрии тоҷикнишин, аз ҷумла Бухоро, Самарқанд, Ҳисор ва дигар минтақаҳо, ҳамчун марказҳои илмӣ ва фарҳангӣ аҳамияти худро нигоҳ доштанд.
Дар асрҳои баъдӣ сарзаминҳои тоҷикнишин ба ҳайати давлатҳо ва воҳидҳои гуногуни сиёсӣ дохил шуданд. Бо вуҷуди тағйироти сиёсӣ, истилои аҷнабиён ва дигар мушкилоти таърихӣ, забон, фарҳанг, адабиёт ва анъанаҳои миллии тоҷикон ҳифз гардиданд. Ин омилҳо барои нигоҳ доштани ҳувияти миллӣ ва ташаккули андешаи давлатдории тоҷикон заминаи муҳим фароҳам оварданд.
Дар нимаи дуюми асри XIX қисми зиёди Осиёи Марказӣ ба ҳайати империяи Русия дохил гардид. Ин раванд сохтори сиёсӣ ва иқтисодии минтақаи Осиёи Марказиро тағйир дод. Пас аз Инқилоби Октябри соли 1917 низ дар минтақа дигаргуниҳои амиқи сиёсӣ ба амал омаданд.
Дар асри XX низ масъалаи худшиносии миллӣ ва давлатдорӣ барои тоҷикон аҳамияти калон дошт. Ташкили Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1924 ва баъдан таъсиси Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1929 марҳилаҳои муҳими ташаккули воҳиди сиёсии тоҷикон дар давраи шӯравӣ буданд. Бо вуҷуди маҳдудиятҳои низоми шӯравӣ, дар ин давра низ барои рушди маориф, илм, фарҳанг ва ташаккули кадрҳои миллӣ заминаҳои муайян фароҳам омаданд.
Пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар охири асри XX барои ҷумҳуриҳои иттифоқӣ имкони ба даст овардани истиқлолияти давлатиро ба вуҷуд овард. Тоҷикистон низ аз ин раванд берун намонд. 9 сентябри соли 1991 дар таърихи кишвар ҳамчун рӯзи эълон гардидани истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон сабт шуд. Аммо ба даст овардани истиқлолият танҳо оғози марҳилаи нави таърихӣ буд. Кишвари навистиқлол бо мушкилоти ҷиддии сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардид.
Ташкили Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1924 ва Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1929 дар ташаккули сохтори ҳудудию сиёсии тоҷикон нақши муҳим бозид. Соли 1929 Тоҷикистон ба ҷумҳурии иттифоқии мустақил дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ табдил ёфт.
Давраи шӯравӣ дорои ҷанбаҳои гуногун буд. Аз як тараф, истиқлолияти сиёсӣ вуҷуд надошт ва қарорҳои калидӣ дар сатҳи марказии Иттиҳоди Шӯравӣ қабул мешуданд. Аз ҷониби дигар, дар Тоҷикистон шабакаи мактабҳо ва муассисаҳои илмӣ рушд кард, сатҳи саводнокӣ баланд шуд, донишгоҳҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ таъсис ёфтанд ва кадрҳои миллӣ омода гардиданд.
Ҳамин тавр, дар охири давраи шӯравӣ Тоҷикистон дорои сохтори ҷумҳуриявӣ, ҳудуди муайян, мақомоти давлатӣ, кадрҳои миллӣ ва таҷрибаи идоракунии давлатӣ буд. Ин омилҳо баъдан барои ташаккули давлати мустақил аҳамияти калон пайдо карданд.
Бояд қайд намуд, ки эълони истиқлолияти давлатии Тоҷикистон дар охири солҳои 1980 ва аввали солҳои 1990 дар Иттиҳоди Шӯравӣ буҳрони амиқи сиёсӣ ва иқтисодӣ ба вуҷуд омад. Сиёсати бозсозӣ ва ошкорбаёнӣ имконият дод, ки масъалаҳои миллӣ, сиёсӣ ва иҷтимоӣ бештар мавриди муҳокима қарор гиранд. Ҷумҳуриҳои иттифоқӣ тадриҷан ба масъалаи соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти давлатӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир мекарданд.
Дар чунин шароит Тоҷикистон низ роҳи худро ба сӯи истиқлолият оғоз кард. 24 августи соли 1990 Эъломияи соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. Ин ҳуҷҷат яке аз қадамҳои муҳим дар роҳи ташаккули давлатдории мустақил ба ҳисоб меравад.
Баъди рӯйдодҳои сиёсии моҳи августи соли 1991 дар Иттиҳоди Шӯравӣ раванди пошхӯрии ин давлат босуръат гардид. Дар чунин вазъ 9 сентябри соли 1991 Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дар бораи эълон намудани истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро қабул кард.
9 сентябр ҳамчун Рӯзи истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил мегардад. Ин сана барои таърихи навини кишвар аҳамияти бузург дорад, зеро аз ҳамин рӯз Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил имконият пайдо кард, ки сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро мустақилона муайян намояд.
Истиқлолият барои Тоҷикистон имконияти қабули Конститутсияи миллӣ, ташкили низоми мустақили давлатӣ, муайян намудани сиёсати иқтисодӣ, таъсиси муносибатҳои дипломатӣ бо кишварҳои ҷаҳон ва пайвастан ба созмонҳои байналмилалиро фароҳам овард.
Аммо истиқлолият дар шароити осон ба даст наомад. Давлати навтаъсис ба як қатор мушкилоти иқтисодӣ ва сиёсӣ дучор гардид. Бӯҳрони низоми пешина, қатъ шудани робитаҳои иқтисодии байни ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, мушкилоти иҷтимоӣ ва мухолифатҳои сиёсӣ вазъро хеле душвор карданд.
Аз ҷумла солҳои аввали истиқлолият ва ҷанги шаҳрвандӣ, ки яке аз фоҷиабортарин саҳифаҳои таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол ба солҳои аввали истиқлолият рост меояд. Дар кишвар мухолифатҳои сиёсӣ шиддат гирифта, соли 1992 ба ҷанги шаҳрвандӣ оварда расонданд.
Ҷанги шаҳрвандӣ ба Тоҷикистон зарари калони сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ расонд. Шумораи зиёди шаҳрвандон ҷони худро аз даст доданд, қисми зиёди аҳолӣ ҷойи зисти худро тарк намуданд ва инфрасохтори иқтисодии кишвар осеб дид.
Дар чунин вазъ масъалаи нигоҳ доштани давлатдории миллӣ ва пешгирии парокандашавии кишвар аҳамияти ҳаётӣ пайдо кард. Ҳукумати Тоҷикистон ва неруҳои сиёсии кишвар дар солҳои минбаъда барои ба эътидол овардани вазъ ва барқарор намудани сулҳу субот кӯшишҳои зиёд анҷом доданд.
Яке аз рӯйдодҳои муҳим дар таърихи навини кишвар Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки моҳи ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд баргузор гардид. Дар ин иҷлосия масъалаҳои муҳими давлатдорӣ баррасӣ шуда, роҳбарияти нави сиёсии кишвар интихоб гардид.
Баъд аз ин раванди музокироти сулҳ оғоз ёфт. Музокироти байни тоҷикон солҳои тӯлонӣ идома кард ва дар онҳо намояндагони ҷонибҳои гуногуни сиёсӣ иштирок намуданд. Дар ин раванд кишварҳои минтақа ва созмонҳои байналмилалӣ низ саҳм гузоштанд.
27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санад барои қатъи ҷанги шаҳрвандӣ ва гузаштан ба марҳилаи сулҳу созандагӣ замина фароҳам овард.
Ба даст овардани сулҳ яке аз дастовардҳои муҳими давраи аввали истиқлолият ба ҳисоб меравад. Таҷрибаи Тоҷикистон нишон дод, ки ҳатто дар шароити низоъҳои шадиди сиёсӣ бо роҳи музокира, гузашт ва ҳамдигарфаҳмӣ метавон ба сулҳи устувор ноил шуд.
6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Конститутсия Тоҷикистонро давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона муайян намуд.
Қабули Конститутсия дар ташаккули низоми нави давлатдорӣ нақши бузург бозид. Дар он ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, сохтори мақомоти давлатӣ, принсипҳои асосии фаъолияти давлат ва муносибатҳои байниҳамдигарии шохаҳои ҳокимият муайян карда шуданд.
Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ барои таҳкими истиқлолияти давлатӣ ва ташаккули ҷомеаи шаҳрвандӣ заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овард. Дар солҳои минбаъда ба он бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ як қатор тағйиру иловаҳо ворид гардиданд.
Дар баробари ин, Тоҷикистон рамзҳои давлатии худро низ мустаҳкам кард. Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои асосии давлатдории мустақил буда, дар таҳкими ҳисси худшиносӣ ва ватандӯстии шаҳрвандон нақши муҳим доранд.
Хушбахтона яке аз самараи Истиқлолият ин рушди муносибатҳои байналмилалӣ мебошад. Истиқлолияти давлатӣ ба Тоҷикистон имконият дод, ки ҳамчун субъекти мустақили ҳуқуқи байналмилалӣ муносибатҳои хориҷии худро ба роҳ монад.
9 декабри соли 1991 Тоҷикистон ба Созмони ҳамкории иқтисодӣ пайваст ва 2 марти соли 1992 узви Созмони Милали Муттаҳид гардид. Узвият дар Созмони Милали Муттаҳид яке аз қадамҳои муҳим дар таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ буд.
Тоҷикистон бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуда, дар созмонҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ фаъолона иштирок кард. Муносибатҳои хориҷии кишвар ба масъалаҳои таъмини амният, рушди иқтисодӣ, ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ва ҳамкории минтақавӣ равона шуданд.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии Тоҷикистон масъалаи об ва ҳифзи захираҳои обӣ мебошад. Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои бузурги обии минтақа масъалаи истифодаи оқилонаи захираҳои об ва ҳифзи онҳо аз тағйирёбии иқлимро дар сатҳи байналмилалӣ матраҳ кардааст.
Дар солҳои соҳибистиқлолӣ ташаббусҳои Тоҷикистон вобаста ба масъалаҳои об дар сатҳи байналмилалӣ дастгирӣ ёфтанд. Аз ҷумла Соли 2003 – Соли байналмилалии оби тоза: Солҳои 2005–2015 – Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт»: Соли 2013 – Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об: Солҳои 2018–2028 – Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор»: Конфронсҳои СММ оид ба об. Ин раванд нишон медиҳад, ки давлати соҳибистиқлол метавонад дар ҳалли масъалаҳои муҳими глобалӣ саҳм гузорад.
Дар масаъалаи Истиқлолият ва рушди иқтисодии Тоҷикистон метавон чунин иброз дошт, ки истиқлолияти сиёсӣ бе рушди иқтисодӣ ва таъмини устувории иҷтимоӣ наметавонад пойдор бошад. Аз ин рӯ, яке аз вазифаҳои асосии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ барқарорсозӣ ва рушди иқтисоди миллӣ гардид.
Солҳои аввали истиқлолият барои иқтисоди кишвар хеле душвор буданд. Бӯҳрони иқтисодӣ, қатъ шудани робитаҳои истеҳсолӣ, кам шудани истеҳсолот ва оқибатҳои ҷанги шаҳрвандӣ ба иқтисоди миллӣ таъсири манфӣ расонданд.
Баъд аз истиқрори сулҳ имкониятҳои нави рушди иқтисодӣ ба вуҷуд омаданд. Сохтмони роҳҳо, неругоҳҳои барқӣ, нақбҳо ва дигар иншооти инфрасохторӣ оғоз ёфт. Дар баробари ин, соҳаҳои саноат, энергетика, кишоварзӣ, нақлиёт ва хизматрасонӣ тадриҷан рушд карданд.
Соҳаи энергетика барои Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ дорад. Захираҳои бузурги обӣ имконият медиҳанд, ки кишвар иқтидори истеҳсоли неруи барқро афзоиш диҳад. Рушди гидроэнергетика метавонад на танҳо талаботи дохилиро қонеъ созад, балки барои густариши ҳамкориҳои минтақавӣ низ мусоидат кунад.
Дар солҳои соҳибистиқлолӣ сохтмони неругоҳҳои барқи обӣ ва дигар иншооти энергетикӣ яке аз самтҳои асосии сиёсати иқтисодии кишвар гардид. Ҳадафи муҳими ин раванд таъмини истиқлолияти энергетикӣ ва таҳкими амнияти иқтисодии кишвар мебошад.
Аммо Истиқлолият ва эҳёи худшиносии миллӣ яке аз муҳимтарин натиҷаҳои истиқлолият рушди худшиносии миллӣ мебошад. Истиқлолияти давлатӣ барои таҳқиқи таърихи миллат, эҳёи суннатҳои миллӣ ва рушди фарҳанги тоҷик имкониятҳои бештар фароҳам овард.
Дар давраи истиқлолият ба мероси таърихию фарҳангии тоҷикон таваҷҷуҳи зиёд зоҳир шуд. Ҷашни 1100-солагии давлатдории Сомониён, 2700-солагии шаҳри Кӯлоб, 2500-солагии шаҳри Истаравшан ва дигар чорабиниҳои фарҳангӣ ба шинохти таърихи миллӣ мусоидат карданд.
Ҷашни 1100-солагии давлатдории Сомониён дар соли 1999 аҳамияти махсус дошт. Ин ҷашн барои эҳёи хотираи таърихии давлатдории тоҷикон ва муаррифии фарҳанги миллӣ дар сатҳи байналмилалӣ нақши муҳим бозид.
Ҳамчунин, таҷлили 1000-солагии Носири Хусрав, 1150-солагии Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, 1310-солагии Имоми Аъзам ва дигар санаҳои таърихию фарҳангӣ ба рушди худшиносии миллӣ таъсири мусбат расонданд.
Забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ дар ҳаёти сиёсӣ ва фарҳангии кишвар мавқеи махсус дорад. Рушди забони давлатӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии давлати соҳибистиқлол мебошад.
Дар баробари забон, эҳёи анъанаҳои миллӣ, ҳунарҳои мардумӣ, либоси миллӣ, мусиқӣ, адабиёт ва дигар унсурҳои фарҳанги тоҷик низ дар давраи истиқлолият аҳамияти бештар пайдо карданд.
Оиди ҷойгоҳи ҷавонон дар давраи истиқлолият метавон гуфт, ки ҷавонон қисми муҳими ҷомеаи Тоҷикистонро ташкил медиҳанд. Дар давраи истиқлолият масъалаҳои таҳсил, касбомӯзӣ, иштироки ҷавонон дар ҳаёти ҷамъиятӣ ва рушди неруи инсонӣ аҳамияти калон пайдо карданд.
Таъсиси муассисаҳои нави таълимӣ, рушди муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва имкониятҳои таҳсил дар хориҷи кишвар барои омода намудани кадрҳои ҷавон замина фароҳам оварданд.
Ҷавонон дар рушди иқтисод, илм, фарҳанг, варзиш ва дигар соҳаҳо нақши муҳим доранд. Аз ин рӯ, тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтироми таърих ва арзишҳои миллӣ яке аз вазифаҳои муҳими давлати соҳибистиқлол мебошад.
Омӯзиши таърихи истиқлолият барои ҷавонон аҳамияти хос дорад. Насли ҷавон бояд бидонад, ки истиқлолият арзиши бузург аст ва ҳифзи он масъулияти ҳар як шаҳрванд мебошад.
Бояд гуфт, ки Истиқлолият ҳамчун марҳилаи нави таърихи Тоҷикистон ба шумор меравад. Агар таърихи давлатдории тоҷиконро ба таври умумӣ баррасӣ намоем, истиқлолияти соли 1991 идомаи мантиқии раванди тӯлонии ташаккули давлатдорӣ ва худшиносии миллӣ мебошад.
Истиқлолият Тоҷикистонро ба марҳилаи нави таърихӣ ворид кард. Агар дар гузашта сарнавишти сиёсии тоҷикон бештар дар доираи давлатҳои бузург ва низомҳои сиёсӣ муайян мешуд, пас аз соли 1991 худи Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил масъулияти пурраи сиёсӣ ва таърихии худро ба уҳда гирифт.
Ин марҳила ҳамзамон давраи санҷишҳои сахт низ буд. Ҷанги шаҳрвандӣ, мушкилоти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ нишон доданд, ки истиқлолияти давлатӣ танҳо бо эълони соҳибихтиёрӣ таъмин намешавад. Барои ҳифзи он суботи сиёсӣ, ваҳдати миллӣ, иқтисоди устувор, қонуният ва масъулияти шаҳрвандӣ зарур аст.
Таҷрибаи Тоҷикистон дар ин самт аҳамияти махсус дорад. Ба даст овардани сулҳ ва ризоияти миллӣ имкон дод, ки давлат ба роҳи рушди осоишта гузарад. Баъд аз ин кишвар тавонист институтҳои давлатиро тақвият бахшад ва барномаҳои рушди иқтисодию иҷтимоиро амалӣ намояд.
Имрӯз истиқлолият қисми ҷудонашавандаи ҳувияти миллии шаҳрвандони Тоҷикистон мебошад. Рӯзи 9 сентябр ҳамчун рамзи озодӣ, соҳибихтиёрӣ ва интихоби роҳи мустақили рушди кишвар таҷлил мегардад.
Таърихи тоҷикон нишон медиҳад, ки ин миллат дар давраҳои гуногун давлатҳои пурқудрат ташкил карда, дар рушди тамаддуни минтақа ва ҷаҳон саҳми арзанда гузоштааст. Давлати Сомониён ҳамчун яке аз намунаҳои барҷастаи давлатдории тоҷикон дар ташаккули хотираи таърихии миллӣ ҷойгоҳи махсус дорад.
Истиқлолият барои мардуми тоҷик имконият фароҳам овард, ки давлатдории худро мустақилона ба роҳ монда, сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро муайян намояд, фарҳанг ва арзишҳои миллиро эҳё кунад ва дар ҷомеаи байналмилалӣ ҳамчун давлати соҳибихтиёр иштирок намояд.
Дар баробари дастовардҳо, ҳифзи истиқлолият масъулияти бузург низ мебошад. Таърих собит мекунад, ки истиқлолияти сиёсӣ танҳо дар сурати мавҷудияти ваҳдати миллӣ, суботи сиёсӣ, иқтисоди устувор, эҳтироми қонун ва худшиносии баланди шаҳрвандӣ пойдор мемонад.
Аз ин рӯ, омӯзиши таърихи истиқлолияти Тоҷикистон барои ҳар як шаҳрванд, махсусан барои насли ҷавон, аҳамияти калон дорад. Донистани таърих имкон медиҳад, ки арзиши сулҳ, ваҳдат ва истиқлолият дуруст дарк карда шавад. Истиқлолият бояд ҳамчун дастоварди бузурги миллӣ ҳифз гардида, барои рушди минбаъдаи Тоҷикистон ва таъмини зиндагии шоистаи наслҳои оянда истифода шавад.
Рӯйхати адабиёт
1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. – Душанбе.
2. Таърихи халқи тоҷик. Китобҳои дарсӣ ва асарҳои илмӣ оид ба таърихи халқи тоҷик.
3. Набиев А. Тоҷикон: таърих ва фарҳанг. – Душанбе.
4. Ғафуров Б. Ғ. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асрҳои миёна. – Душанбе.
5. Раҳим Масов. Асарҳо оид ба таърихи давлатдории тоҷикон.
6. Санадҳои ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба истиқлолияти давлатӣ.
7. Маводи марбут ба Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон.
8. Маводи таърихӣ оид ба ташаккули Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асри XX.
Исоев Н. – сармутахассиси шуъбаи иттиллоот ва ташхиси диншиносӣ
Menu
