Мавриди зикр аст, ки арзишҳои миллӣ хусусияту хислат ва вижагиҳои махсусе доранд, ки баҳри дилхоҳ миллат пураҳамият ва алоқаю робитаи ғалату нораво ба онҳо ниҳоят натиҷаҳои фалокати андуҳовар дар пай доранд. Бояд қайд намуд, ки яке аз сабабу боиси поин омадани давлати миллӣ нодида гирифтани арзишҳои миллӣ ва бетаваҷҷуҳӣ нисбат ба онҳо аз ҷониби намояндагони миллат аст. Ҳар як васоити дар арсаи сиёсӣ пойдору устуворнигоҳдорандаи миллат ҳамчун арзиши миллӣ шинохта мешаванд. Арзишҳои миллӣ заруртарину муҳимтарини бунёду асоси маънавии таҳкими давлати миллӣ ва истиқлоли давлат буда, дар ҳоли ҳозир ҷаҳони пурҷӯшу хуруш ва зудтағйирёбанда ҳамчун сарчашмаи асосии бунёди давлати демократӣ, одилона, ҳуқуқбунёд ва ҷомеаи шаҳрвандӣ маҳсуб мешаванд.
Аз ин хотир, ба ҳар яки мо зарур аст, ки дар партави таҷрибаҳои давлатҳои пешрафта бояд дар фикри ислоҳи камбудиҳову иштибоҳоти худ ва дарёфти роҳҳову василаҳои рушду пешрафти миллат бошем. Аз хислату хусусиятҳои лозима ва сабабҳои тараққӣ намудани миллат сарфаҳм рафтани моҳияти манофеи воқеии миллӣ, рушду инкишофёбии тафаккури миллӣ ва худшиносии намояндагони он ба ҳисоб меравад. Барои ин ҳам, бояд дар фаъолияти зиёиён ва соҳибхирадон роҳҳои таҳкими тафаккури миллӣ тавассути назарияву амалия исботи худро ёбанд.
Аз ин хотир мо метавонем дар инҷо як чанд ҳамоиши арзишҳои динӣ ва арзишҳои миллиро ёдовар шавем, ки метавонанд мушкилоте ба вуҷуд оваранд, хусусан вақте ки байни ин ду низоми арзишӣ ихтилоф пайдо мешавад:
1.Ихтилоф дар сарчашмаи арзишҳо
– Арзишҳои динӣ одатан аз китоби муқаддас, суннат ва таълимоти динӣ сарчашма мегиранд ва бо илоҳиёт, ахлоқ ва зиндагии охират марбутанд.
– Арзишҳои миллӣ аз таърих, фарҳанг, забон, анъанаҳо ва таҷрибаи иҷтимоии як миллат бармеоянд. Аз ин хотир, вақте арзишҳои динӣ ва миллӣ аз сарчашмаҳои гуногун бармеоянд, метавонанд дар масъалаҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ бо ҳам мухолифат кунанд.
2.Афзалиятдиҳӣ ба яке бар дигараш
Баъзан гурӯҳҳо ё шахсон:
– Арзишҳои динӣ- ро болотар аз арзишҳои миллӣ мешуморанд (масалан: “Уммати исломӣ болотар аз миллат аст”).
– Баръакс, баъзеҳо арзишҳои миллӣ-ро авлотар медонанд ва арзишҳои диниро чун кори шахсӣ медонанд. Ин гуна афзалиятдиҳӣ метавонад ба низоъ ва ҷудоӣ дар ҷомеа оварда расонад.
3. Масоили ҳувият (шахсияти миллӣ ва динӣ)
– Як шахс метавонад худро ҳам узви як дин ҳис кунад ва ҳам узви як миллат. Аммо дар мавридҳое, ки арзишҳо дар таорузанд, инсон дучори шубҳа ва кашмакаш мегардад. Барои мисол: Агар дин пӯшидани либоси муайянро талаб кунад, аммо фарҳанги миллӣ дигаргуна бошад, шояд шахс дар интихоби либос ё рафтор саргардон шавад.
4. Таълим ва тарбияи насли нав
– Дар мактабҳо ва оилаҳо масъалаи тарбияи ахлоқӣ муҳим аст. Вале баъзан оила таълими динӣ медиҳад, мактаб таълими дунявӣ пас ин мушкили сабаб мешавад, ки барои кӯдак нофаҳмӣ ва дугонагии фаҳмиши арзишҳоро ба вуҷуд оварад.
5. Сиёсат ва истифодаи дин
– Сиёсатмадорон метавонанд арзишҳои диниро барои ҳимояи манфиатҳои миллӣ истифода баранд, ё баръакс, арзишҳои миллиро барои маҳдуд кардани таъсири дин. Пас инҷо мушкили истифодаи дин ба ҳайси воситаи сиёсӣ метавонад ба коҳиши эътимод ба ҳар ду низом оварда расонад.
Хулоса ин ки мушкилоти ҳамоиши арзишҳои динӣ ва миллӣ вақте ба вуҷуд меояд, ки ба яке аз онҳо аҳмияти нобаробарӣ дода шаваду фаҳмиш ва таҳаммул вуҷуд надошта бошад. Ҷомеа ба ҷои ҳамоҳангсозӣ, ба ихтилоф афтад. Инро бояд қайд кард, ки Таблиғи фаҳмиш, таҳаммул, ва ҷустуҷӯи нуқтаҳои муштарак байни дин ва фарҳанги миллӣ метавонад ба ҳамбастагӣ кумак кунад.
Исоев Н.
сармутахассиси шуъбаи иттиллоот ва ташхиси диншиносӣ