Ҳамаи динҳо ба эҳтиром, муҳаббат ва ғамхорӣ нисбат ба модар аҳамияти махсус медиҳанд. Модар на танҳо шахсе аст, ки фарзандро ба дунё меорад, балки шахсияти муҳими тарбиявӣ, маънавӣ ва иҷтимоӣ мебошад. Дар динҳои гуногун, мисли ислом, масеҳият, яҳудият, буддоия, ҳиндуия ва дигар анъанаҳои динӣ, таълимоти махсус дар бораи эҳтироми модар ва муносибати нек ба ӯ вуҷуд дорад.
Мавриди зикр аст, ки модар дар ислом на танҳо шахсияти оилавӣ, балки шахсияти муқаддас ва муҳтарами маънавӣ мебошад. Ислом модарро бо эҳтиром ва муҳаббат ба фарзандонаш муаррифӣ мекунад. Қуръон ва аҳодис на танҳо мавзӯъҳои ахлоқӣ, балки муфассал ба нақши модар дар ҷомеа ва муносибатҳо бо фарзанд таъкид мекунанд.
Модар ҳамчун шахсияти муҳтарам дар ислом, намунаи муҳаббат, сабр ва асоси ҳаёти инсон дар ислом нақши бузург дорад. Дар Қуръон ва дар аҳодиси Паёмбар (с) модарро ҳамчун шахси наздиктарин ва муҳтарамтарин барои фарзандон муаррифӣ мекунанд. Дар ислом модар на танҳо барои фарзанде, ки ба ӯ ғамхорӣ мекунад, муҳаббат дорад, балки ҳамчун рамзи меҳру муҳаббат ва сабр дар ҷомеа ҳам арҷманд аст.
Ислом таваҷҷӯҳ ва эҳтироми хоса ба модарро таъкид мекунад. Яке аз маъруфтарин аҳодисе, ки қадри модарро таъкид мекунад, чунин аст: “Ҷаннат зери пои модар аст.” (Саҳеҳ, Муслим).
Ин ибора маънои онро дорад, ки фарзанд барои ба даст овардани ризои Худо ва ҷаннат, бояд модарро эҳтиром кунад ва ба ӯ некӣ кунад.
Модар дар ислом рамзи меҳру муҳаббат ва сабр мебошад. Ҳар як модар дар давраи ҳомилагӣ, таваллуд ва тарбияи фарзанд бо меҳру ғамхории беандоза ва сабрро нишон медиҳад. Мусалмонон бояд ин эҳсосоти пурқиматро қадр кунанд.
Эҳтиром ва қадри модар дар Қуръон бисёр ҷидди таъкид мешавад. Қуръон ба нақши модар дар ҳаёти фарзанд ва аҳамияти он дар тарбияи ахлоқӣ ва маънавии фарзандон диққат додааст. Дар оятҳои гуногуни Қуръон ба қадри модар ва масъулияти фарзандон нисбат ба модарон таъкид мешавад.
Оятҳои Қуръон дар бораи Модар чунин баён шудааст. Дар ояти 23 ва 24 сураи “Исро” омадааст:
“Ва сазовори меҳрубонӣ ва некӯкорӣ ба онҳо модар аст, ки ӯ онҳоро дар ду соли синапарварӣ ба дунё овард. Аз ин рӯ, шукронаи ман ва модаратро кун, ва дар ҳаёт ба ман баргаштан аст.”
Ин оят нишон медиҳад, ки модар нисбат ба фарзанд масъулияти зиёд дорад ва фарзанд бояд баробари кӯмак ва хизмат дар зиндагӣ ба ӯ эҳтиром ва шукрона кунад.
Меҳри модар нисбати фарзанд беғараз ва комил аст. Модарон дар тарбияи фарзанд, нигоҳубин ва мушкилоти зиндагӣ сабр ва таҳаммулро нишон медиҳанд. Дар ислом сабр ҳамчун сифати муҳими маънавӣ ва ба даст овардани ризои Худо таълим дода шудааст.
Модар дар ислом беш аз як шахси оила аст; ӯ пайванди муҳими ҷомеа мебошад. Қадр ва эҳтироми модар ҳамчун фарзанд дар тамоми аҳком ва ҳаёти иҷтимоӣ таъкид мешавад.
Ҳамчунин қадри модар дар аҳодис ба таъкид зикр шудааст. Яке аз маъруфтарин аҳодисе, ки қадри модарро нишон медиҳад, ин аст.
Пайғамбар (с ) фармуданд: “Як мардеро назди Паёмбар (с) оварда, вай пурсид, ки ман бояд ба кӣ бештар эҳтиром кунам? Паёмбар (с) ҷавоб доданд: “Модаратро.” Пурсид: “Пас аз ӯ?” Паёмбар (с) гуфтанд: “Модаратро.” Вай боз пурсид: “Пас аз ӯ?” Паёмбар (с) гуфтанд: “Модаратро.” Вай боз пурсид: “Пас аз ӯ?” ) гуфтанд: “Падаратро.”
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Ин аҳодис бисёр равшан нишон медиҳад, ки эҳтиром ва муҳаббат ба модар дар ислом ҳадди аксар аҳамият дорад. Паёмбар (с) се маротиба барои эҳтиром ба модар таъкид карданд, ки ин нишон медиҳад, ки модар мақоми хоса дар ислом дорад.
Ҳамчунин дар дигар ҳадис Паёмбар (с) мефармоянд: “Се нафарро эҳтиром кун: Падар, Модар ва устод” (Саҳеҳ, Бухорӣ).
Ин аҳодис нишон медиҳад, ки эҳтироми модар баробар бо эҳтироми падар ва устод аст, балки дар баъзе мавридҳо ҳатто афзалият дорад.
Дар дигар аҳодис ҳам Паёмбар (с) бо ишора ба саҳимият ва ахлоқи модар чунин фармуданд:
“Ҷаннат зери пойи модар аст.”
(Саҳеҳ, Насоӣ)
Ин аҳодис маънои онро дорад, ки баргузор кардани эътибори Худо ва роҳи дастрасӣ ба ҷаннат бо эҳтиром ба модар ва хизмати ба ӯ муваффақ мешавад.
Қадри модар дар ҷомеа низ хелоҳам муҳим мебошад. Модар на танҳо оила, балки пойдевори ҷомеа мебошад. Модар фарзандонро тарбия мекунад, арзишҳои ахлоқиро таълим медиҳад ва ҷомеаро бо ахлоқи дуруст тақвият медиҳад. Модар ҳамчун омӯзгори аввалини фарзанд ва роҳнамои маънавӣ мебошад.
Дар охир ҳаминро бояд қайд намуд, ки Модар дар ислом як шахсияти муқаддас ва муҳтарам аст. Қуръон ва аҳодис пайваста нақши модарро дар тарбияи ахлоқии фарзандон ва ҷомеа таъкид мекунанд. Модар як намунаи муҳаббат, сабр, хидмат ва ибодат ба Худо мебошад. Вай на танҳо шахсияти оила, балки шахсияти маънавӣ ва тарбиякунандаи фарзандон аст. Модар бояд бо муҳаббат ва эҳтиром баробар бо рисолат ва амали шукронаи фарзандон қадр шавад.
Аммо оиди мақоми модар дар динҳои ҷаҳонӣ чунин иброз дошт, ки модар дар тамоми тамаддунҳо ва динҳои ҷаҳон ҳамчун шахсияти муқаддас ва муҳтарам шинохта мешавад.
Аз ҷумла дар дини масеҳият модар ҷойгоҳи хеле баланд дорад. Китоби муқаддаси масеҳиён Библия фарзандонро ба эҳтироми модар ва падар фаро мехонад.
Амри эҳтироми падару модар Дар яке аз аҳкоми машҳури Китоби Муқаддас гуфта шудааст:
«Падари худ ва модари худро эҳтиром кун, то умрат дар рӯи замин дароз шавад.» (Китоби Хуруҷ 20:12)
Ин амр яке аз Даҳ аҳком мебошад, ки дар дини масеҳият аҳамияти бузург дорад. Он фарзандонро вазифадор мекунад, ки ба падару модар, махсусан ба модар, эҳтиром ва муҳаббат нишон диҳанд.
Дар масеҳият модари Марям ҷойгоҳи бисёр баланд дорад. Вай ҳамчун намунаи покӣ, сабр ва имон шинохта мешавад. Дар Инҷил гуфта мешавад:
«Ҳама наслҳо маро хушбахт хоҳанд гуфт.»
(Инҷил, Луқо 1:48)
Марям ҳамчун модари муқаддас дар масеҳият эҳтироми бузург дорад ва дар бисёр анъанаҳои масеҳӣ ҳамчун рамзи модарӣ ва муҳаббати илоҳӣ ҳисобида мешавад.
Яҳудият низ яке аз қадимтарин динҳои ҷаҳон мебошад ва дар таълимоти он ҳам модар ҷойгоҳи муҳим дорад. Дар китоби Таврот чунин гуфта шудааст: «Ҳар кас бояд аз модар ва падари худ эҳтиром намояд.» (Левит 19:3)
Ин таълимот нишон медиҳад, ки эҳтироми модар як фарзи динӣ мебошад.
Дар фарҳанги яҳудӣ модар ҳамчун нигоҳдорандаи дин ва анъана ҳисобида мешавад. Дар бисёр ҳолатҳо ҳатто ҳувияти динӣ аз модар муайян мешавад: агар модар яҳудӣ бошад, фарзанд низ яҳудӣ ҳисобида мешавад.
Дар дини Ҳиндуия бошад модар яке аз муқаддастарин шахсиятҳо мебошад. Дар бисёр матнҳои динӣ ва фалсафии ҳиндуӣ модар ба дараҷаи муқаддас баробар дониста мешавад.
Аз ҷумла Модар ҳамчун худо, дар яке аз таълимоти машҳури ҳиндуӣ гуфта шудааст: “Матри Девo Бҳава” Яъне: «Модарро ҳамчун худо эҳтиром кун.»
Ин таълимот аз матнҳои қадимаи ҳиндуӣ Упанишадҳо гирифта шудааст.
Дар ин дин Модар ҳамчун рамзи замин баён шудааст. Дар ҳиндуия модар аксар вақт бо модари табиат ё замини муқаддас муқоиса карда мешавад. Худоён низ баъзан ба шакли модар парастиш мешаванд.
Дини Буддоия бошад ба муҳаббат ва эҳтироми модар таъкид мекунад. Аз ҷумла оиди қадршиносии меҳнати модар дар таълимоти Сиддҳарта Гаутама гуфта шудааст, ки фарзанд бояд ба падару модар меҳрубонӣ кунад ва хизмати онҳоро фаромӯш накунад.
Дар яке аз сутраҳо гуфта шудааст: «Падару модар устодони аввалини инсонанд.»
Дар буддоия таълим дода мешавад, ки фарзандон бояд ба падару модар чунин амалҳоро анҷом диҳанд: эҳтиром, ғамхорӣ, кӯмак дар пирӣ, идома додани анъанаҳои оила. Ин амалҳо ҳамчун амали неку савоб ҳисоб мешаванд.
Бояд қайд намуд, ки ғайр аз динҳои бузург, дар бисёр фарҳангҳои динӣ ва анъанавӣ низ модар ҷойгоҳи махсус дорад. Дар бисёр фарҳангҳои қадима модар ҳамчун рамзи, зиндагӣ, ҳосилхезӣ ва табиат шинохта шудааст.
Инчунин модар ҳамчун мураббӣ дар ҳамаи фарҳангҳо аввалин омӯзгори фарзанд мебошад. Вай ба фарзанд забон, ахлоқ, анъана ва фарҳанг меомӯзонад.
Хулоса таҳқиқи динҳои гуногуни ҷаҳон нишон медиҳад, ки мақоми модар дар ҳамаи динҳо бисёр баланд аст. Ҳар як дин бо тарзи худ фарзандонро ба эҳтиром ва муҳаббат нисбат ба модар даъват мекунад.
Аз таҳлил чунин хулоса баровардан мумкин аст, ки дар ҳамаи динҳо модар шахсияти муқаддас мебошад. Эҳтироми модар вазифаи ахлоқӣ ва динӣ ҳисоб мешавад. Модар ҳамчун тарбиякунанда ва мураббии аввалини инсон шинохта мешавад. Қадршиносии модар яке аз арзишҳои умумии инсоният мебошад.
Аз ин рӯ, эҳтиром ба модар на танҳо як одати иҷтимоӣ, балки арзиши бузурги динӣ ва фарҳангии тамоми башарият мебошад.
Исоев Н,
– сармутахассиси шуъбаи иттилоот ва ташхиси диншиносӣ