Он масъалаи сулҳро аз доираи муносибатҳои байнидавлатӣ берун бурда, ба сатҳи масъулияти умумии инсоният мебарорад.
Аҳамияти таърихии ин ташаббус дар чанд самт зоҳир мегардад:
– якум, он таҷрибаи сулҳсозии Тоҷикистонро ба таҷрибаи байналмилалӣ пайваст менамояд.
-дуюм, он аҳамияти пешгирии низоъҳоро бештар аз бартарафсозии оқибатҳои онҳо таъкид мекунад.
-сеюм, он насли ҷавонро ҳамчун субъекти асосии ояндаи сулҳ муайян мекунад.
-чорум, он робитаи байни сулҳ, рушди устувор ва ахлоқи инсонро нишон медиҳад.
Аз нуқтаи назари улуми иҷтимоӣ бошад, чунин ташаббусҳо нишонаи тағйирёбии тафаккури башар мебошанд. Инсоният тадриҷан аз андешаи ҳалли масъалаҳо тавассути қувва ба андешаи ҳамкорӣ ва муколама мегузарад.
Метавон гуфт, ки сулҳ ҳамчун арзиши ҳаётӣ дар ҳар давру замон масъалаи меҳварӣ дар ҷомеа аст ва мемонад. Асри XXI дар баробари пешрафти бузурги илмиву технологӣ, давраи пайдоиши таҳдидҳои нав мебошад. Гарчанде рушди технология имкониятҳои бесобиқа барои ҳамкории байни инсонҳо фароҳам овардааст, дар ҷаҳон ҳанӯз низоъҳои сиёсӣ, бархӯрдҳои фарҳангӣ, ифротгароӣ, терроризм ва мушкилоти иҷтимоӣ вуҷуд доранд. Дар чунин шароит, масъалаи ҳифз ва таҳкими сулҳ ба яке аз вазифаҳои муҳимтарини ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст.
Аз ин рӯ, гузариш аз «фарҳанги ҷанг» ба «фарҳанги сулҳ» яке аз равандҳои муҳимтарини таҷрибаи муосир мебошад.
Сулҳи асри XXI бояд дорои хусусиятҳои нав бошад. Он бояд на танҳо ба набудани ҷанг, балки ба мавҷудияти шароити муносиб барои зиндагии шоистаи инсон асос ёбад. Яъне, сулҳ бо мафҳумҳои адолат, рушди устувор, эҳтироми ҳуқуқи инсон ва ҳамкории байналмилалӣ пайванди ногусастанӣ дорад.
Қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» маҳз чунин фаҳмиши васеи сулҳро ифода мекунад. Он таъкид менамояд, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ бояд барои ташаккули муҳити осоишта на танҳо имрӯз, балки барои ояндаи башарият низ масъулият дошта бошад.
Аммо, дар мавриди ҷавонон ва ҳифзи сулҳ барои оянда ҳаминро метавон гуфт, ки дар масъалаи таҳкими сулҳ нақши ҷавонон хеле муҳим мебошад. Ҷавонон насли ояндасоз буда, ҷаҳонбинии онҳо ба самти рушди ҷомеа таъсири мустақим мерасонад. Агар дар байни ҷавонон фарҳанги таҳаммулпазирӣ, эҳтироми гуногунандешӣ ва масъулияти иҷтимоӣ ташаккул ёбад, заминаи сулҳи устувор мустаҳкам мегардад.
Аз дидгоҳи таърих, ҳар як насл на танҳо қабулкунандаи мероси гузашта, балки офарандаи таърихи оянда мебошад. Аз ин рӯ, тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ вазифаи муҳими ҷомеа ба ҳисоб меравад.
Дар ин самт маориф нақши калидӣ дорад. Омӯзиши таърих, фарҳанг, фалсафа ва арзишҳои ахлоқӣ метавонад ба ҷавонон имконият диҳад, ки сабабҳои пайдоиши низоъҳоро дарк намуда, роҳҳои осоиштаи ҳалли масъалаҳоро интихоб намоянд.
Дар анъанаи исломӣ ҳамчун ҷузъи фарҳанги миллӣ донишомӯзӣ, ахлоқи нек, эҳтироми калонсолон ва ғамхорӣ нисбат ба ҷомеа аз арзишҳои муҳими инсонӣ мебошанд, ва арзишҳои исломӣ бо принсипҳои муосири сулҳсозӣ мувофиқат доранд.
Арзиши дигар муколама мебошад. Таърихи тамаддуни исломӣ нишон медиҳад, ки дар давраҳои гуногун робитаҳои илмӣ ва фарҳангӣ байни намояндагони тамаддунҳои гуногун вуҷуд доштанд. Ин таҷриба аҳамияти ҳамдигарфаҳмӣ ва мубодилаи фарҳангиро нишон медиҳад.
Ҳамчунин мафҳуми бахшиш ва оштӣ дар таълимоти исломӣ ҷойгоҳи муҳим дорад. Ҷомеае, ки метавонад байни аъзои худ сулҳу оштиро таъмин намояд, барои рушди устувор имкониятҳои бештар дорад.
Аз ин рӯ, таҳкими сулҳ дар замони муосир метавонад аз ҳамкории байни арзишҳои маънавии динӣ ва принсипҳои ҳуқуқии байналмилалӣ манфиат гирад.
Боиси ифтихор аст, ки ташаббуси Тоҷикистон дар бораи эълон намудани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» аз ҷониби кишварҳо дастгирӣ ёфт. Он нишон медиҳад, ки кишварҳое, ки таҷрибаи таърихии мубориза барои сулҳро доранд, метавонанд дар ташаккули фарҳанги ҷаҳонии сулҳ саҳми арзанда гузоранд.
Таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон собит менамояд, ки ҳалли низоъҳо танҳо тавассути қувва имконнопазир аст. Роҳи асосӣ гуфтушунид, эътимодсозӣ ва дарки манфиатҳои умумӣ мебошад.
Дар оянда низ масъалаҳои зерин аз ҷумла, рушди фарҳанги муколама байни миллатҳо ва тамаддунҳо, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ, пешгирии ифротгароӣ тавассути таълиму тарбия, ҳифзи арзишҳои ахлоқӣ инсонпарварӣ ва тақвияти ҳамкории байналмилалӣ барои таҳкими сулҳ аҳамияти бештар пайдо мекунанд.
Дар ин раванд, таҷрибаи Тоҷикистон метавонад ҳамчун намунаи муҳим барои омӯзиши равандҳои сулҳсозӣ хизмат намояд.
Дар охир чунин хулоса бояд кард, ки қабули қатъномаи Тоҷикистон зери унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» дорои аҳамияти бузурги сиёсӣ, фалсафӣ ва маънавӣ мебошад. Бори дигар ёдовар кардан ба маврид аст, ки ин ташаббус масъалаи сулҳро аз доираи муносибатҳои байнидавлатӣ берун бурда, онро ҳамчун масъулияти умумии инсоният пешниҳод менамояд.
Инсон аз дарки оқибатҳои ҷанг ва низоъҳо бояд ба фарҳанги ҳамкорӣ, таҳаммул ва муколама гузарад.
Сулҳ барои наслҳои оянда танҳо ҳадафи сиёсӣ нест, балки вазифаи ахлоқӣ ва таърихии тамоми инсоният мебошад.
Ҳамин тавр, ҳифзи сулҳ ин ҳифзи худи ояндаи башарият аст. Ҷомеае, ки сулҳро ҳамчун арзиши олӣ қабул мекунад, имкони бештар дорад, ки ба рушди устувор, пешрафти маънавӣ ва ҳамзистии созанда ноил гардад.
Рӯйхати адабиёти истифодашуда
Қуръони карим.
Кант И. «Сулҳи абадӣ».
Асарҳои фалсафӣ оид ба фалсафаи таърих ва рушди ҷомеа.
Ҳуҷҷатҳои Созмони Милали Муттаҳид оид ба фарҳанги сулҳ ва амнияти байналмилалӣ.
Санадҳо ва маводи марбут ба таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон.
Асарҳои муҳаққиқони исломшинос оид ба мафҳумҳои сулҳ, адолат ва ахлоқ дар ислом.
Маводи илмӣ оид ба нақши дин ва фарҳанг дар таҳкими сулҳи ҷаҳонӣ.
Исоев Н.сармутахассиси шуъбаи иттиллоот ва ташхиси диншиносӣ