Имя автора: pressa

Дар ҳама давру замон тоифае вуҷуд дорад, ки дидаву дониста одамонро ба сӯи гумроҳӣ ва ҷаҳолат мебарад. Дар ҳаққи чунин афрод гуфта мешавад «худ гумроҳ шуда ва дигаронро ҳам гумроҳ менамоянд» (Риёзу-с-солиҳин, 1392). Дар љомеа одамоне ҳастанд, ки мепиндоранд, роҳи рост фарзандонро ба назди баъзе шахсони ба ном «мулло» бурда, дар ҳуҷраҳо таълим додан аст. Таълимоти пинҳонӣ ва беназорати кӯдакону наврасон дар назди шахсони тасодуфӣ ғайриқонунӣ аст. Мутаассифона вақтҳои охир ин амал рӯ ба афзоиш овардааст. Бояд зикр намоем, ки мувофиқи қонунгузории ҷумҳурӣ барои таълимоти ғайриқонунии динӣ ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбнӣ шудааст. Барои бори аввал машғул шудан ба таълимоти ғайриқонунии динӣ ҷаримаҳои сангин ва дар ҳолати такрор намудани чунин кирдор то се сол аз озодӣ маҳрум намудан пешбинӣ шудааст. Ин ба он хотир аст, ки вақте фарзандони моро шахсони тасодуфӣ, ки худ саводи кофӣ надоранд таълими динӣ медиҳанд, мо фикру ақидаҳои чунин шахсони ба ном «муаллим»-ро намедонем, ки оё андешаҳои онҳо ба мазҳаби Имоми Аъзам созгор аст ё не? Чунин шахсон метавонанд, ки дидаву дониста ба кӯдакону наврасон дар бораи дин тасаввуроти нодуруст талқин намуда, дар мафкураи онҳо ақидаҳои хурофотӣ ва ифротиро ҷой намоянд. Мусаллам аст, ки майнаи кӯдакону наврасон осебпазир буда, афкору ақидаи онҳоро ба тарафи нодуруст будан кори осон аст. Дар ин синну сол ба кӯдакону наврасон ҳар чӣ талқин карда шавад, онро ҳақиқат меҳисобанд ва ба худ қабул мекунанд. Дар натиҷа фарзандони мо дар як муддати кӯтоҳ метавонанд хурофотпарсту ифротгаро шаванд. Бинобар ин, таълимоти ғайриқонунии динӣ заминаи мусоид барои коштани тухми хурофот ва ифротгароӣ аст. Агар таҳлил кунем, аксари онҳое, ки барои содир намудани ҷиноятҳои дорои хусусияти экстремистӣ ва террористӣ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шудаанд ё ба сафи ташкилотҳои экстремистӣ ва террористӣ пайваста, ба куштори мусулмонон даст задаанд, дар хурдӣ дар ҳуҷраҳо таълимоти кунҷакӣ ва ғайриқонунии динӣ гирифтаанд. Ва маҳз таълимоти ғайриқонунии динӣ барои ба роҳи ифрот қадам мондани онҳо замина шудааст. Солҳои навадум аксари одамон фарзандони худро ба назди шахсони шубҳанок бурда монданд, ки аксари чунин «муллоҳо» аъзоёни ташкилоти террористӣ ва экстремистии «Ҳизби наҳзати исломӣ» буданд. Чунин «муаллимҳо»-и наҳзатӣ ба кӯдакону наврасон ба истилоҳ «дарс» дода, дар мафкураи онҳо афкори эътирозиро ҷой карданд. Оқибат ақидаи мардум хурофотӣ шуда, бо фармони хоҷагони хориҷӣ аз ҷониби ТТЭ «Ҳизби наҳзати исломӣ», ҳаммаслакон ва ҳамақидаҳои онҳо, инчунин шахсоне, ки таълими кунҷакии динӣ гирифта буданд, бо мақсади аз байн бурдани Тоҷикистон ва миллати тоҷиқ ҷанги шаҳрвандӣ оғоз гардид. Дар натиҷа ҳудуди 150 ҳазор одамони бегуноҳ кушта, ҳазорҳо кӯдакон ятим монданд, шаҳрҳо ва деҳаҳои обод валангор шуданд ва ба ҷумҳурӣ беш аз 12 миллиард доллар зарар расонида шуд. Ин аст оқибати таълимоти ғайриқонунии динӣ! Бинобар ин, барои гирифтани пеши роҳи ифротгароӣ мо набояд бетараф бошем. Дар маҳалҳо масъулони деҳа – ходимони дин, раисони маҳаллаҳо, аҳли диёр дар ҳоле, ки аз чунин кирдори ғайриқонунӣ огоҳи пайдо кунанд, бояд ҳатман пеши роҳи онро гиранд, агар худ натавонанд мақомоти ҳифзи ҳуқуқро хабардор созанд. Ҳамчунин масъулони мактабҳо бояд ба ин масъала аҳамияти ҷиддӣ зоҳир намоянд. Агар бинанд, ки талабае чанд муддат ба мактаб намеояд, аз ҳоли ӯ бохабар шаванд. Зеро кӯдакону наврасон фарзандони моянд. Вақте дар ҳуҷраҳо ғайриқонунӣ таълими динӣ мегиранд, аз дарсҳои мактаб канор монда, ҷоҳил мешаванд. Ҷаҳолат заминаи мусоид барои хурофот ва хурофот қадам ба сӯи ифротгароӣ аст. Мисоли равшани он Афғонистон аст. Дар он кишвар ҳар кас хост, ба кӯдакону наврасон дар хонааш дарси динӣ дод. Кӯдакон аз таълимоти дунявӣ дур монданд, хурофотпарасту ифротгаро шуданд, илм хору залил гашт. Оқибат Афғонистон ба харобазор табдил ёфт, ҳар рӯз қатлу куштор, ҳар рӯз амалҳои террористӣ, мардум овораву саргардон, истеҳсолот аз байн рафт, ҳол то ҳадде табоҳ шуд, ки ғорату одамрабоиву одамкушӣ воситаи дарёфти қути лоямут гардид. Баҳри пешгирии таълимоти ғайриқонунии динӣ мо ҳаргиз бояд бетараф набошем! Нагузорем, ки фарзандони мо хурофотпараст ва ифротгаро шаванд, нагузорем, ки шахсони тасодуфӣ ба мафкураи фарзандони мо ақидаҳои экстремистиро ҷойгир намуда, онҳоро барои расидан ба ҳадафҳои нопоки худ истифода баранд. Мақсади ташкилотҳои ифротӣ бо ҳар роҳу восита ба сафҳои худ ҷалб намудани наврасону ҷавонон аст. Бо ин мақсад имрӯзҳо аз ҷониби ташкилотҳои экстремистӣ ва террористӣ дар шабакаи интернет тарғиботу ташвиқоти густурда ба роҳ монда шудааст. Саҳифа, гурӯҳ ва каналҳои махсус таъсис дода, шабу рӯз ақидаҳои ғаразноки диниро паҳн мекунанд. Дар аввал чунин менамояд, ки дар чунин саҳифаҳои интернетӣ масъалаҳои тарбиявӣ-ахлоқӣ паҳн карда мешаванд. Дар асл, чунин нест! Дар ҳолати аъзо шудан ба чунин гурӯҳҳо ва каналҳои ба ном исломӣ ва тамошову мутолиаи пайвастаи матлабҳо ва наворҳои видеоӣ, андешаи кас дигаргун шуда, дар мафкураи ӯ ақидаҳои зиддимазҳабӣ ва зиддидавлатӣ ташаккул меёбанд. Чунин ҷавонон ақидаҳои экстремистиро ба худ дуруст қабул намуда, мепиндоранд, ки дини ислом ҳамин аст! Гумон мекунанд, ки дини ислом ин ҷиҳод, ҳиҷрат ва қатлу куштор аст. Маҳз чунин андешаҳо садҳо ҷавонони тоҷикро водор сохтанд, ки ба Ироқу Сурия рафта, террорист шаванд. Бинобар ин, мо бояд таълимоти ғайриқонунии диниро решакан кунем. Онҳое, ки мехоҳанд таълимоти динӣ гиранд, барояшон аз тарафи давлат тамоми шароитҳо муҳаё аст ва онҳо метавонанд ба Донишкадаи исломии Тоҷикистон дохил шаванд. Инчунин, барои ҳалли масъалаҳои динӣ сомонаи расмии Маркази исломӣ фаъолият мекунад, ки ба саволҳои динӣ мувофиқи таълимоти мазҳаби ҳанафӣ посухҳои саривақтӣ дода мешавад. Моро шарт ва зарур аст, ки ҳама чун як тан дар зери ливои миллат муттаҳид бошем, сарбозу сарсупоридаи Ватан бошем ва сулҳу суботи кишварамонро чун гавҳараки чашм нигоҳ дорем. Мо бояд ба қадри неъмати бебеаҳо – амният ва сулҳу субот бирасем ва дар ҳифзу ҳимояи Ватани азиз ҳарис бошем. А.Ваҳобзода Муовини директори Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

  Конститутсия санади воқеан таърихиву муқаддаси ҳар давлату миллат ва танзимкунандаи тамоми муносибатҳои муҳимми ҷомеа мебошад. Ин ҳуҷҷати тақдирсоз, ки бори нахуст ба таври раъйпурсии умумӣ қабул гардид, дар худ самтҳо ва бахшҳои асосиву стратегии рушди давлатдории миллӣ ва масъулияти муштараки халқ ва ҳокимиятро дар бунёди ҷомеаи иҷтимоӣ ва шаҳрвандӣ инъикос менамояд. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ба ҳадаф расидан дар рушду пешрафти давлату давлатдорӣ воситаи асосӣ гардида, дар дигаргунсозии бунёдии тамоми муносибатҳои сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоии ҷомеа нақши муайянкунанда дорад ва муносибатҳои ҷамъиятиеро танзим менамояд, ки ба манфиатҳои олии давлат, ҷомеа ва фард вобаста мебошанд. Доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Абдураҳим Холиқзода дар асари худ «Мафкураи миллӣ ва ҳуқуқ» ҳадаф аз қабули Конститутсияро муайян намудани хамирмояи мафкураи миллии давлати ҷавони тоҷикон дониста, таъкид медорад, ки ин санади таърихӣ дар паҳнои сиёсат ва ҳуқуқ бояд равшан, возеҳ, фаҳмо, бебаҳс ва мантиқӣ барои халқи худ ва мардуми ҷаҳон дар ояндаи наздику дур ҳамчун шоҳроҳи зиндагии халқ муаррифӣ гардад. Конститутсия дар қатори ҳама дастовардҳои дигари давлатсозиаш халогии қутбҳои мафкураи миллатро пурра ва паҳнои ваҳдати миллиро созгор намуда, таҳияи мафкураи солими давлатро дар паҳнои арзишҳои меҳварӣ ва усулӣ муайян намуд. Конститутсияи Тоҷикистон инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯро ба сифати арзиши олӣ эътироф намуда, дахлнопазирии ҳуқуқҳои фитрӣ, аз ҷумла ҳаёт, қадр ва номуси инсонро эълон менамояд ва давлатро масъул месозад, ки ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро эътироф, риоя ва ҳифз намояд. Моддаи 14 – и Конститутсияи Тоҷикистон бо тамоми ин ақидаю андеша ва меъёрҳо мутобиқат дорад, ки дар сархатҳои дуюм ва сеюми он гуфта мешавад: «Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия, мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ва худидоракуниро муайян мекунанд ва ба воситаи ҳокимияти судӣ таъмин мегарданд. Маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд танҳо ба мақсади таъмини ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи асосҳои сохтори конститутсионӣ, амнияти давлат, мудофиаи мамлакат, ахлоқи ҷомеа, сиҳатии аҳолӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ раво дониста мешавад». Дар асоси талаботи моддаи мазкур бо ташаббус ва пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» 8 июни соли 2007 қабул гардид. Ҷашну маросим омили муайянкунанда ва инкишофдиҳандаи сатҳи маърифати инсонӣ, шуури милливу мазҳабӣ, ваҳдату ягонагӣ ва солимии ахлоқиву ҷисмонии мардум мебошад. Таҳлилҳо нишон медиҳад, ки омӯзишу риояи Қонуни мазкур тамоми қишрҳои ҷомеаро фаро гирифтааст ва тавассути барномаҳои таълимиву истифодаи усулҳои гуногуни тарбиявӣ хонандагон низ аз урфу одатҳо огоҳ ҳастанд ва расму ойинҳоро риоя мекунанд. Конститутсия Тоҷикистонро ба сифати давлати иҷтимоӣ муайян намуда, онро барои фароҳам овардани шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодонаи иҷтимоии ҳар фард масъул сохтааст. Пешвои муаззами миллат таъкид доштанд, ки Конститутсия ҳамчун санади тақдирсози давлати тоҷикон заминаи ҳуқуқии давлатдории мустақил, соҳибихтиёрии миллӣ ва рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеаи кишварро фароҳам овардааст. Бо назардошти ин ҳама гуфтаҳо ва дар асоси талаботи моддаи 10 Конститутсия давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд.   Вализода Одинашоҳ, сардори шуъбаи пажӯҳиши анъанаву маросим ва диншиносии муқоисавии Муассисаи давлатии  «Маркази исломшиносӣ дар назди  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»

Дар ҷомеае, ки дорои таърихи куҳан, фарҳанги оламгир ва мардуми тамаддунсозу тамаддундор аст, шинохти шахсияти инсон аз ду унсури асосӣ таркиб меёбад: ҳувияти миллӣ ва ҳувияти динӣ. Дар замони ҷаҳонишавӣ ва вусъати идеологияҳои бегона, дуруст муайян кардани ҷойгоҳи ин ду арзиш ва муътадил нигаҳ доштани ин ду пояи шинохти инсон барои ҳифзи ҳастии миллат зарурати таърихӣ аст. Тавре Президенти Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз доштаанд, «миллате, ки гузаштаи худро намешиносад, оянда надорад!» — Вақт собит сохт, бесарусомонии аксар кишварҳои мусалмоннишин, ки дар айни замон дар онҳо нооромиҳо идома доранд, натиҷаи дар мухолифат ва ё дар афзалияти бепоя қарор додани дин бар арзишҳои дигари миллӣ аз ҷониби неруҳои дохилӣ ва ё хориҷӣ мебошад. Тавре аз таҷрибаи дигар кишварҳо мебинем, ҳар қуввае, ки бо истифода аз эътиқоди динии мардум (барои ҳар миллате, ки набошад) ва бо додани афзалият ба арзишҳои динӣ давлатсозӣ кард ё ҷомеаро хост бо истифода аз боварҳои динӣ идора кунад, дер ё зуд мувоҷеҳи мушкилӣ шуд. Зеро ҳеҷ вақт дин барои миллате, ки бахусус соҳибфарҳангу соҳибтамаддун бошад, омили иттиҳоду ҳамбастагӣ ва ангезае барои давлатсозӣ набуд ва нахоҳад шуд. Ин омилро ҳатто дар кишварҳои арабӣ низ ба хубӣ дарк кардаанд. Аз ин рӯ, дар ин гуна шароит муайян кардани ҷойгоҳи ин ду унсур, яъне миллият ва диният ва дар як вақт дар мувозанати мавзун арҷ гузоштан ба ҳарду, барои таҳкими ваҳдати миллӣ ва динӣ шароит муҳайё кардан ва ҳардуро ҳифз намудан, бахусус дар шароити давлати демократӣ ва дунявии дорои табиати миллӣ кори басе мушкил, аммо зарурӣ ва муҳим аст. Таҳлилҳо гувоҳи он ҳастанд, ки ҳар миллате, ки тавонист ҳувияти миллии худро ҳифз намояд, онро тақвият бахшад ва исломро (ва ё ҳар дини дигарро) ҳамчун рукни миллӣ ба хотири рушди он истифода кунад, марҳила ба марҳила рушд кард ва саодатманд гашт. Аммо ҳар миллате, ки миллияти худро фидои дин кард, на аз миллат чизе монд ва на аз диёнати онҳо. Вақт собит собит сохт, ки зери шиори “уммат” ва ё “миллати мусалмон” муттаҳид сохтани халқият барои ҳизбу ҳаракатҳои иртиҷоӣ шиоре беш нест ва танҳо ин гуна шиорпартоиҳо ғаразҳои сирф сиёсии онҳоро ҳадафи пиёдасозӣ қарор додааст. Агар ба маънии миллат аз нигоҳи сиёсӣ ва миллат аз нигоҳи ислом таваҷҷуҳ намоем, ду чизи ба ҳамдигар мутафовитро мебинем, аммо на равишҳои комилан ба ҳам мухолифро, зеро дар дохили ин дидгоҳҳо унсурҳои умумиятдоштаи дигаре низ ҳастанд. Яъне ин ду мафҳум ҳаргиз қатъиян мусалмонро дар пешорӯи интихоби яке қарор намедиҳанд. Масалан, миллат аз нигоҳи сиёсӣ дар худ асоси қавмӣ, нажодӣ, забонӣ, таърихӣ ва ҳудудӣ дошта, асоси онро унсурҳое, чун шаҳрвандӣ, хун, қавмият, сарзамин ё ҳудуди муайян ташкил медиҳад. Аммо, миллият аз нигоҳи ислом имон ба Худо, Паёмбар ва «Қуръон»-ро дар назар дошта, ченаки асосии он умумият ва муттаҳидии мардумро дар эътиқод ва амал ба корҳои хайр медонад. Яъне назари амиқ ба дохили ин равияҳои атрофи ваҳдат ва иттиҳоди мардум тарғибкунанда арзишу ғояҳои зиёди муттаҳидкунандаю умумиятдоштаро низ кашф менамояд, ки эътирофу созиши мавзуни онҳо дар ҷомеаҳои анъанавӣ имкон дорад ба манфиати ваҳдати миллӣ хизмат намоянд. Яъне дилхоҳ миллат метавонад, ки бе даст кашидан аз арзишҳои миллӣ мусалмон ва ҷузъи уммати Ислом бошад. Дар мухолифати сунъӣ қарор додани ин арзишҳо ва унсурҳои бунёдии миллат ва дин дар фазои мафкуравӣ бо мақсадҳои ғаразноку афзалиятхоҳӣ, то ба зинаи куфру ғайриилмӣ эълон кардани равишҳои ҳамдигар таҷрибаи тундгароёнаи ғайриилмию ғайридинӣ аст. Ё як бандаи боимон чӣ гуна метавонад ба иродаи Парвардигори якто, ки ӯро дар оилаи кадом як миллате ҳаст кардааст, эътирозу ношукрӣ намояд?! Чунончӣ, Худованд дар сураи Ҳуҷурот, ояти 13 мефармояд, ки «мо шуморо қавмҳо ва қабилаҳо қарор додем, то якдигарро бишносед. Ба дурустӣ, ки гиромитарини шумо назди Аллоҳ парҳезгортарини шумо аст». Яъне, Худованд дар ин ояи Қуръон ҳам ба қавмият, яъне миллияти сиёсӣ ва ҳам парҳезгорӣ, яъне миллияти исломӣ ишорат кардааст. Дар сухани Пешвои муаззами миллат, ки зимни мулоқот бо ходимони дини мамлакат 9 майи соли 2024 баён намуданд ва бори дигар такроран дар маҷлиси васеи Кумитаи иҷроияи марказии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон иброз доштанд: «Ман аввал тоҷикам, баъд мусалмон» ҷаҳони меҳру муҳаббат ва садоқат ба миллати тоҷик бо ҳама арзишҳое, ки дорад ва Тоҷикистони соҳибистиқлол нуҳуфта буд. Ин суханон хиради волою дурандешӣ ва муҳофизи арзишҳои миллию динӣ будани Сарвари моро далолат мекунанд, ки дар пасманзари худ ҳадафҳои олии давлатсозиро бо рушди солими мафкураи миллию динӣ дороянд. Нахуст бояд гуфт, ки дар масири мураккабу пурпечутоби таърихи навини тоҷикон шахсияти Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун асосгузори сулҳу ваҳдат ва ба ҳамин васила, наҷотбахши миллат, муҳофизи истиқлолу озодӣ ва бунёдгузори давлатдории навин, инчунин тақвиятбахши худшиносии миллӣ ва динӣ зуҳур намуд. Бо дурандешӣ ва дарки амиқи руҳу равони миллат Сарвари давлат тавонистанд дар як замони пурфишор ва ҳассос ду рукни асосии ҳастии тоҷикон – миллият ва динро дар паҳлуи ҳам ва дар хизмати якдигар қарор диҳанд. Мардуми тоҷик танҳо пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шуравӣ вориди марҳилаи асосии худшиносии миллӣ шуд. То ин дам солҳои дарози ҳукмронии идеологияи коммунистӣ ва аз ин пеш дигар ғосибон боиси аз маърифати таърихӣ, забонӣ ва фарҳангии худ дур шудани миллат гардида буд. Дар чунин шароит Пешвои миллат бо руҳияи ватандӯстона ва биниши таърихӣ ба саҳнаи сиёсат ворид гардиданд ва сухани «Ман ба шумо сулҳ меорам!»-ро сармашқи кор қарор дода, зери нидои «Тоҷикистони озоду соҳибистиқлол – Ватани маҳбуби ҳамаи мо!» мардумро сарҷамъ намуданд. Аз рӯзҳои аввали роҳбарӣ пайваста чунин таъкид менамуданд: «Бояд таърихи худро донист, бо гузашта фахр кард ва барои оянда аз он сабақ гирифт». Маҳз бо ибтикори Пешвои миллат забони тоҷикӣ мақоми давлатӣ гирифт ва бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатӣ» ҳимоя шуд, «Тоҷикон»-и Бобоҷон Ғафуров ба таври оммавӣ ба нашр расид ва ба ҳар хонавода тақдим гардид, инчунин китобҳои муқаддаси “Авасто” ва “Қуръон” бо забони тоҷикӣ нашру паҳн шуданд. Ба ҳамин тартиб, бо ташаббуси Пешвои муаззами миллат китоби арзишманди миллии мо “Шоҳнома”-и Абулқосим Фирдавсӣ бо шумораи зиёд чоп ва ба наздикӣ дастраси ҳар сокини мамлакат мегардад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ садҳо ҷашнвораҳои бузурги фарҳангӣ ба ифтихори бузургдошти Фирдавсӣ, Ибни Сино, Имоми Аъзам, Алии Ҳамадонӣ, Камоли Хуҷандӣ, 1100-солагии Давлати Сомониён, 2700-солагии Кӯлоб, 3000-солагии Ҳисор, 5500-солагии Саразм ва ғайра баргузор карда шуданд. Инчунин шаҳру ноҳияҳо, ҷамоатҳо, деҳаву маҳаллаҳо, муассисаҳои илмию маърифатӣ ва фарҳангӣ номи ин шахсиятҳои

«Правовые и социальные основы противодействия проявлениям экстремизма и религиозного экстремизма в условиях формирования национальной и светской идеологии»     На протяжении всей истории человечества было много наций, которые внесли значительный вклад в развитие человеческой цивилизации и распространение гуманистических идей. Развитие общественной жизни в любой системе и структуре правления никогда не выходило за рамки гуманистических идей, и первичный гуманизм человеческого мышления лежит в основе других явлений. Человеческий опыт и история показали, что влияние религии и религиозных заповедей на жизнь людей очевидно, и даже в Коране, Библии, Талмуде и других источниках, наряду с религиозными условиями и правилами, также отражены общечеловеческие нормы. Эти нормы выражаются в разных формах. Например, во всех мировых религиях, в том числе в исламе, существует «золотое правило»: «Относись к другим так, как хочешь, чтобы относились к тебе». Практическая реализация этого правила является основой прав человека и исламской культуры прав человека и во многом влияет на поведение людей, позволяя удерживать их от нежелательных явлений, таких как экстремизм и терроризм. Сложившиеся в исламе представления о правах и свободах человека задают тенденции развития современной исламской юриспруденции, и формируют отношение общества к процессу обеспечения прав человека в исламе. В современном мире вклад ислама в развитие современной цивилизации оценивается главным образом сквозь призму его подхода к правам и свободам человека. Следует отметить, что современная концепция прав человека в контексте освещения мусульманского права находится на стадии формирования. В целях обеспечения соблюдения прав и свобод человека в мусульманских странах была принята «Каирская декларация прав человека в исламе». Данная Декларация была одобрена на Конференции министров иностранных дел стран-членов Организации «Исламская конференция» в Каире 5 августа 1990 года. Декларация состоит из 25 статей и охватывает вопросы прав человека в исламе. В статье 1 Декларации говорится, что все люди равны в отношении основ человеческого достоинства, обязанностей и ответственности без каких-либо различий по расе, цвету кожи, языку, месту проживания, полу, религиозным убеждениям, политической принадлежности, социальному статусу или другим критериям. Право на жизнь подчеркивается как божественный дар и гарантируется каждому человеку. Люди и государство должны охранять это право от любого посягательства на него и не допускать лишения жизни без правового основания. Из этого следует, что эта Декларация уважает права и свободы человека и защищает их в человеческих отношениях. Явления экстремизма и терроризма, которые угрожают жизни тысяч людей и наносят огромный ущерб, неприемлемы с точки зрения реализации настоящей Декларации, а наоборот, требует защиты прав и свобод каждого человека. Более того, изучение прав человека с исламской точки зрения может расширить взгляды ученых на его потенциал в регулировании общественных отношений и, в некоторой степени, обогатить идеологический потенциал в процессе предотвращения религиозного радикализма. Однако, относительно данной темы следует отметить, что мусульманское право очень разнообразно, так как в исламе существуют различные правовые школы. В IX-X веках, с развитием общественной жизни в исламском мире, формировалось мусульманское право, в которое также вошли правовые школы (мазхабы). Первоначально исламский шариат, который регулировал различные аспекты жизни мусульман, основывался на священном Коране и пророческих хадисах, но постепенно к этим источникам добавлялись тафсиры к Корану и хадисам, иджма, иджтихад, фетвы и кийас. Тафсиры, иджма, иджтихад, фетвы и кийас – это продукты интеллектуальной работы исламских ученых, которые различаются по ходу истории. После формирования четырех мазхабов в суннитском исламе, признанных мусульманско-правовыми школами, толкование шариата и правовых вопросов основывалось на них. Исламские ученые, жившие в разных частях света, полагались на Коран и хадисы для решения различных общественных проблем, принимая во внимание предписания конкретного мазхаба и местной культуры. Эта ситуация привела к тому, что один вопрос по-разному трактовался разными учеными, но все они доказали правильность своих выводов на основе Корана и хадисов, и мусульманско-правовых школ. С расширением сферы действия исламского права и столкновением с новыми правовыми отношениями, новыми обычаями и традициями, новыми интересами, о которых не было прямой ссылки на нормы шариата, исламские ученые начали обсуждать решение проблем. Здесь сказывается и вопрос о закрытии «ворот» иджтихада. По мнению некоторых ученых, в конце Х века после формирования мусульманско-правовых школ, «врата» самостоятельного суждения (иджтихада) закрылись, и дальнейшее заключения и иджтихад по вопросам были запрещены. Данный запрет в некоторой степени также предусматривался для предотвращения появления новых мазхабов, и любое нововведения считалось ересью (бидъат). С развитием общественной жизни, особенно с небывалым развитием науки и техники в XVIII-XX веках, этот вопрос возродился. Такое рациональное переосмысление решения правовых вопросов, хотя в какой-то мере решало новые проблемы и вопросы с исламской точки зрения, с другой стороны, в какой-то степени привело к новым конфликтам в исламе. В настоящее время, в исламском мире нет единой системы применения правовых норм в соответствии с требованиями всех течений и мазхабов, и в то же время отсутствует процедура принятия окончательного решения о действительности или недействительности той или иной нормы мусульманского права. В связи с этим, общие резолюции Исламской конференции и «Каирской декларации прав человека в исламе» от 1990 года приобрели декларативный характер в полном смысле этого слова и не смогли полностью предотвратить распространение экстремизма и терроризма в исламский мир. Однако, несмотря на разнообразие правовых школ в исламе, его положительные аспекты в развитии общественной жизни считаются очень достаточными, и их правильное использование имеет большое значение для построения толерантности в обществе и усиления идеологического противодействия последователям экстремистских движений. Возникновение мазхабов и правовых школ в исламском мире имеет положительные научные аспекты. С такими огромными политическими и социальными границами, также с обширной географической территорией, в которой входили разные народы и нации с различными традициями и обычаями, Ислам не мог бы развиваться без такого плюрализма и без выбора различных способов достижения своих первоначальных целей. Учитывая то, что четырнадцативековая история таджикского общества имеет отношение к исламу, изучение истории ислама и его правовых концепций играет ключевую роль в обеспечении идеологического противодействия религиозному радикализму. Ислам распространился на просторах этой земли на протяжении веков, и таджикский народ сыграл очень важную роль в формировании великой исламской культуры и цивилизации, и в ее превращение в одну из самых богатых цивилизаций в мире. В разные исторические периоды земля таджиков сталкивалась с такими трудностями в различных формах, которые удалось предотвратить в результате неутомимых усилий великих сыновей этого народа. С давних времен таджикский народ обладал высокой культурой взаимопонимания и не был склонен к экстремистским идеям. Эта особенность таджиков наблюдается как на доисламском, так и на исламском этапах истории нации. В истории арабских стран

Ҷашни Меҳргон яке аз идҳои қадимтарини мардумони форсу тоҷик мебошад, ки ҳамчун иди меҳру муҳҳабат, дӯстию рафоқати одамон ба якдигар, накӯкорӣ, тантанаи  ранҷи  кашидаи  деҳқонон аст, ки ниёкони мо баъди ҷамъоварии ҳосил таҷлил мекардаанд.  Ин ҷашн рӯзи 16- и меҳр, ки онро рӯзи Меҳр меноманд, баргузор мегардад. Дар сарчашмаҳои  таърихӣ  бо номи Митракона ё Митра зикр шудааст ва таърихи чаҳорҳазорсола дорад. Ин ҷашн баробари инкишоф ёфтани корҳои деҳқонӣ ва ҷорӣ шудани тақвими деҳқонӣ пайдо шудааст.  Меҳргон асосан иди ҳосилот аст ва дар оғози фасли тирамоҳ ҷашн гирифта мешавад, ки бо ҳисоби милодӣ аз 23 сентябр то 22 октябр давом меёбад. Деҳқонон дар ҳамин рӯзҳо ба ҷамъоварии ғалла сар мекарданд. Мувофиқи достонҳои қадима гӯё Фаридун дар ин рӯз ба Заҳҳок ғолиб меояд ва ӯро дар кӯҳи Дамованд ҳабс мекунад. Дар ин рӯз мардум ба якдигар номаҳо менавиштанд, табрик мекарданд, тӯҳфаҳо тақдим менамуданд.  Панҷ рӯзи аввал ҷашни ҳамагон буда, онро Меҳргони омма ё кӯчак меномиданд, рӯзи шашум ҷашни расмӣ буда, онро шоҳ бо аҳли дарбор ҷашн мекарданд, ки  Меҳргони бузург меномиданд. Дар давраи Сосониён ҷашни Меҳргон бисёр бошукӯҳ ва ботантана мегузашт. Ҷашнгирии Меҳргон ба иди Наврӯз хеле монандӣ дорад.  Мардум хонаю дарашонро тоза мекарданд, беҳтарин либосашонро мепӯшиданд, худро зебо намуда, ба идгоҳҳо мерафтанд. Умуман, дар ин рӯз ҳама ба якдигар меҳрубониҳои зиёд мекарданд. Баъди Инқилоби Октябр дар байни деҳқонони Осиёи Миёна, аз ҷумла тоҷикон, анъанаҳои нав, ба мисли иди ҳосилот пайдо шуда буданд. Ба ҷашни Меҳргон истиқлолият умри дубора бахшид. Таҷлили  иди Меҳргон тибқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон  аз 5 августи соли 2009 таҳти №538, дар тамоми гӯшаю канори кишварамон бо шукӯҳу шаҳомат ба роҳ монда шудааст. Ба истиқболи ин рӯзи муборак пахтакорон, ғаллакорон, боғу токпарварон, чорводорон ва механизаторони меҳнатқарин бо ғайрати дучанд заҳмат кашида, баҳри пешрафти иқтисодиёти давлати тоҷикон саҳми арзанда мегузоранд. Бо таваҷҷуҳ ба ин, ки Меҳргон яке аз ҷашнҳои сегонаи машҳуру маъруфи мардуми тоҷику форс мебошад ва пайдоишу такомул ва таҳаввули минбаъдааш асосан бо шуғли кишоварзӣ ва рӯзгори аҳли фарҳангу  гоҳшуморӣ  марбут аст, бо дастури Асосугзори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти  кишвар,  муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ин иди бостонӣ ҳар сол рӯзи 8 октябр чун иди миллии давлатӣ бо шукӯҳу шаҳомат таҷлил мегардад. Ҷашни Меҳргон ҳамчун ойини бисёр бостонӣ мероси арзишманди аҷдоди шарафмандамон буда, дар тӯли таърих ва имрӯз ба сифати яке аз рукнҳои муҳимми худшиносиву худогоҳии мардуми мо ба ҳисоб меравад. Меҳргон дар фарҳангу тамаддуни халқи тоҷик ҷойгоҳи хосса дорад. Гузаштагони мо анъанаву суннатҳои онро дар хотираи таърихии хеш чун дурри гаронбаҳои маънавӣ ҳифз карда, то ба наслҳои имрӯза расонидаанд. Ин ҷашни миллӣ саршор аз ҳикматҳои созандаву инсондӯстона буда, дар баробари ин, исботи ҳанӯз дар замонҳои қадим кишоварз, яъне истеҳсолкунандагони неъматҳои моддӣ будани аҷдоди мо мебошад. Ҳангоми таҷлили Меҳргон ҳамчун ойини анҷоми бобарори корҳои саҳроӣ ниёгони мо маҳсули дастранҷи худро ба намоиш гузошта, фарорасии онро бо шукӯҳу шаҳомат истиқбол мегирифтанд, аз натиҷаи заҳматашон хушҳолӣ менамуданд ва нияту орзу мекарданд, ки солҳои баъдӣ низ ҳосил фаровон шавад, то ки хони мардум пур аз файзу баракат бошад. Пирӯзии некӣ бар бадӣ, некандешиву накӯкорӣ, аз қалбҳо дур кардани кинаву кудурат ва муҳаббату эҳтиром ба ҳамдигар ҷанбаҳои маънавию ахлоқии ҷашни Меҳргон низ мебошанд. Ин арзишҳои баланди маънавии Меҳргон аз қадимулайём то ба имрӯз бо илм, адабиёт, фарҳанг ва рӯзгори мардуми мо пайванди ногусастанӣ доранд. Абӯрайҳони Берунӣ дар асори худ доир ба ҷашни Меҳргон маълумоти пурқимат дода, аз ҷумла бо овардани ривояти пирӯзии Фаридун бар Заҳҳок ғалабаи хайрро бар шарр таъкид намудааст. Шоирони бузурги тоҷик, аз қабили устод Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Манучеҳрӣ, Низомӣ ва дигарон дар ашъори худ ҷанбаҳои пурҳикмату пурарзиши Меҳргонро тавсифу ситоиш намуда, бо самимияту қалби пок истиқбол гирифтани онро тарғиб кардаанд. Дар замони истиқлоли давлатӣ ин ойини бостонии мо дигарбора эҳё гардид ва тибқи қонунгузории амалкунанда ба ҷашни миллии мардуми кишварамон табдил ёфт. Ҷашни Меҳргон дар саросари кишвар таҷлил карда мешавад ва кишоварзони шарафманди мо якҷо бо мардуми мамлакат ин суннати фархундаи аҷдодиро бо хушҳолӣ истиқбол мегиранд ва бо шукрона аз фазои сулҳу суботи Ватан ҳамдигарро бо ин ҷашни бостонӣ табрик менамоянд. Қобили таъкид аст, ки кишоварзӣ барои мо соҳаи ҳаётан муҳим буда, ба туфайли заҳмати софдилонаи марди деҳқон имрӯз дар бозорҳои кишвар маҳсулоти хушсифату аз ҷиҳати экологӣ тоза фаровон мебошад. Ҳамзамон бо ин, бояд гуфт, ки соҳаи кишоварзӣ барои расидан ба яке аз ҳадафҳои стратегии миллӣ – ҳифзи амнияти озуқаворӣ ва рушди саноат, махсусан, саноати сабуку хӯрокворӣ нақши басо арзишманд дорад. Маҳз бо заҳмати деҳқонони асилу соҳибтаҷрибаи кишвар ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ сол аз сол афзоиш ёфта, маҳсулоти хушсифати Тоҷикистон, аз ҷумла меваю сабзавот ба кишварҳои гуногун содирот мегардад. Донишмандони моро зарур аст, ки расму ойинҳои вобаста ба Меҳргонро мавриди омӯзиши амиқ қарор дода, арзишҳои маънавию иҷтимоии онро бо дарназардошти воқеъиятҳои замони нав ва шароити соҳибихтёрии давлати тоҷикон васеъ тарғиб намоянд. Ҷашни Меҳргон дар роҳи боз ҳам тавсеа пайдо кардани худогоҳиву худшиносии халқамон мусоидат карда, боиси вусъати корҳои созандагиву ободонӣ, истеҳсоли ҳарчи бештари маҳсулоти кишоварзӣ ва ҳифзи табиати зебои диёрамон мегардад. Меҳргон тибқи андеша ва эътиқоди ниёгони мо дар рӯзи аввали моҳи Меҳр ва оғози фасли тирамоҳ таҷлил карда мешудааст. Он дорои эътидоли кайҳонӣ буда, дар ин айём рӯзу шаб баробар мешавад ва ба ин сабаб номи ин моҳро Меҳр гузоштаанд. Мувофиқи ойини гузашта­гонамон, дар рӯзҳои ҷашни Меҳргон маросимҳои зиёде сурат мегирифтанд, зеро дар давраҳои бостон шуғли аксарияти одамон кишоварзӣ буд. Аз ин рӯ, пас аз ғунучини ҳосил барои баргузор кардани ҷашну шодӣ ва истироҳати  кишоварзон  замони  муносиб будааст, Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ дар мавриди ҷашни Меҳргон гуфтааст: Малико, ҷашни Меҳргон омад, Ҷашни шоҳону хусравон омад. Аз ин рӯ, ҳоло айёми тирамоҳ, ҷашни Меҳргон ва вақти ғунучини ҳосил аст. Деҳқонон бо заҳматҳои шабонарӯзӣ ҳосили фаровон ба даст овардаанд. Дар ҳақиқат деҳқонон заҳмат мекашанд, то шароити зиндагии мардум беҳтар гардад, маҳз тавассути арақи ҷабини деҳқон одамон ризқу рӯзии худро пайдо намуда, аз анвои маҳсулот баҳраманд мешаванд. Тамоми ҳамватанонро ба ифтихори ҷашни бостонии Меҳргон самимона табрик гуфта, ба ҳар як хонадони кишвар сулҳу оромӣ, иқболу саодат ва дастурхони пурнозу неъмат орзу менамоям.   Абдураҳмон Ваҳобзода Муовини директори Маркази исломшиносӣ