ТАРҒИБИ САЛАФИГАРОӢ : ВАЗЪ ВА ПАЁМАДҲО
Пешрафти улуми дақиқ ва дастрасӣ ба технологияи муосир муносибат, пайванди итиилоотии ҷомеаи гуногунвазъро имконпазир гардонида, барои рушди иқтисодӣ – иҷтимоии ҷомеаи инсонӣ шаклҳои нави муносибатҳоро тарҳрезӣ намуда истодааст, ки шояд на ҳамаи он ба манфиати ҷомеа ё давлат бошад. Хусусан дастрасӣ ба воситаҳои иттилоотӣ дар замони ҳозирро метавон яке аз дастовардҳои беҳтарини инсоният дар тўли таърих шумурд. Воқеан ҳам чунин аст. Вале истифодаи васоити иттилоотӣ хусусан воситаи шабакаи иҷтимоии «Интернет» вобаста ба манфиатҳои сиёсиву иқтисодӣ, динию- идеологӣ шаклу усулҳои хосро касб карда, дар баъзе мавридҳо чунин хулоса кардан мумкин аст, ки ин шабакаҳои иҷтимоӣ маҳз барои ҳамин тарғиботи ғояҳои муноқишаву ҷангҳо сохта шудаанд. Вале дар асл вазифаи ҳама гуна дастоварди илмӣ, пеш аз ҳама, беҳдошти ҳаёти инсоният, роҳнамоӣ барои зиндагии шоиста, тавони истеҳсоли сунъӣ ва истифодаи дурусти он, ҳифзи саломатии инсон ва бунёди ҷомеаи инсонпарварона мебошад. Айни замон дар шабакаҳои иҷтимоӣ дар бораи тамоми улуму ахбороти дунё маълумот пайдо кардан мумкин аст. Мақсад аз баёни андеша дар нишон додани шаклу усули тарғиби андешаҳои тундагароёна ва салафигароӣ мебошад. Аз таҳлилу таҳқиқи маводи шабакаҳо бармеояд, ки 70% маводи дорои мазмуну моҳияти динидошта, ки дар шабакаҳо ва сомоноҳо давр мезананд, бевосита ба таълимоти ҷараёнҳои сиёсӣ-идеологӣ ва ҷунбишҳои бунёдгароёни динӣ – салафигароӣ мансубанд. Хусусан маводи дорои мазмуни салафигароӣ хеле зиёд аст. Чаро? Идеологияи салафӣ бар пояи изҳороте асос ёфтааст, ки ҳадафи наҷот додани исломро дорад. Чаро? Аз диди инҳо ҷаҳони ислом бо кулли мусулмонон аз роҳи рости дин дур шуданаанд ва ба бўҳрон афтодаанд. Роҳи ягонаи наҷоти ҷомеаи мусулмонӣ ин “ба шакли эътиқод, тафаккур ва бунёди низоми давраи ибтидоии ислом баргаштан, то барқарор кардани шукӯҳ ва шаҳомати уммат имконпазир гардад”. Аз ин дидгоҳ лоиҳаи салафӣ бо таъкид ба барқарор кардани гузаштаи уммат ҷолиб аст. Қобили зикр аст, ки рӯҳияи инқилобӣ ва самти бунёдгароии он яке аз муҳимтарин фарқиятҳо байни низоми динӣ ва дигар намудҳои низоми сиёсӣ, монархия, режимҳои консервативии авторитарӣ мебошад. Ба гуфтаи муҳаққиқи рус А. Малашенко, “Салафияи имрӯза вазифаи ҷубронкунандаи возеҳ муайяншуда дорад: даъвати он барои бозгашт ба “асри тиллоӣ” эътирофи нокомиҳои рушди ҷаҳони мусулмонон ва ҷустуҷӯи роҳнамоиҳои нав (аммо “кӯҳна”) мебошад. Аммо дар паси андешаҳои наҷоти уммат ва ислом ҳадафҳои сиёсии қудратҳо нуҳуфтаанд, ки мо таҷрибаи амалии ин идеологияро дар Қафқоз дидем”. Аксарияти мубаллиғони салафигароӣ даъво бар он доранд, ки онҳо “исломи ноб” доранд ва мехоҳанд онро паҳн кунанд. Агар аз назари мафҳумҳои қуръонӣ ҳам нигоҳ кунем, мафҳум бо номи “исломи ноб” ҳамчун мафҳуми муаррификунандаи покӣ ва ҳақиқати ислом вуҷуд надорад. Савол, ба миён меояд, пас чаро чунин мафҳум ба таври сунъӣ сохташудааст? Ин мафҳум барои он сохта шудааст, ки ҷойгузини мафҳумҳои дигари аслии дин гардад. Барои ҳамагон маълум аст, ки мафҳумҳои қуръонӣ, ба мисли парҳезгорӣ, тақво, ҳақиқат, имон, рост гуфтан, ки дар Қуръон 9- 109; 5-2 -8; 4-1; 49-13; 9-119 сареҳан такрор ба такрор таъкид шудаанд, дурустанд, вале то чӣ андоза дуруст шарҳу тафсир мешаванд ва истифодаи онҳо дар миёни уммат дар кадом сатҳ қарор дорад, инро танҳо мубаллиғони салафигаро муайян карда метавонанд. Баҳс дар бораи он аст, ки мардум намоз мехонанд, вале дуруст будани намоз ва ё гирифтани аҷру савоби онро инҳо муайян мекунанд. Чун дар таълимоти ақидаи ҳамаи ҷараёнҳои сиёсӣ-динӣ ба мафҳумҳои қуръонӣ, ки принсипи муносибатҳоро дар миёни инсоният, миёни пайравони ин дин ва миёни имондорон ва Худо танзим мекунанд, аслан диққат дода намешавад ва таълимоти салафия низ аз ҳамин гурўҳҳо мебошад. Чаро? Агар меъёрҳои диниро асос қарор диҳанд, “ҳақиқати исломи ноб” ботил мешавад ва рафъи мушкилоти уммати исломӣ на ба ғояи “бозгашт ба давраи гузашта ва тақлид”, балки такя бар таъкиди Қуръон ба ду мафҳуми меҳварии он “ақл” ва “илм” асос қарор мегиранд. Зеро дар Қуръони Карим танҳо калимаҳое, ки ба ақл алоқаманданд, 49 маротиба таъкид шуда бошанд, инчунин бо калимаҳои “андеша” 18 маротиба, “тадбир” 4 маротиба ва калимаи “улул-ал-боб” 16 маротиба такрор шудааст. Худованди Мутаол борҳо ба соҳибони ҳикмат хитоб кардааст, ки ин ишораҳо нишон медиҳанд, ки ақл дар Қуръон мақоми баланд дорад. «Ақл қудратест, ки бо он некӣ ва адолати моддӣ ва маънавӣ шинохта мешавад ва ақл пурқувваттарин воситаи ба даст овардани хушбахтӣ ва расидан ба камол аст, ба тавре ки бидуни он ҳеҷ зоҳидӣ нахоҳад дошт». Паёмбари гиромӣ (с) фармуданд: «Худои Мутаол чизеро беҳтар аз ҳикмат дар байни бандагонаш тақсим накардааст”. Намунаи таъкиди Қуръон барои мақом ва мартабаи ақл дар сураҳои 2-242 «Худо оятҳои Худро барои шумо чунин баён мекунад, то шумо тафаккур кунед»; 3-190 «Дар офариниши осмонҳо ва замин ва иваз шудани шабу рӯз, барои соҳибони хирад нишонаҳо вуҷуд дорад ва ҷуз онҳое, ки хирад доранд, касе панд намегирад». Вожаи «ақл» ва калимаҳои ҳаммаънои он дар Қуръон борҳо ба кор рафтаанд ва Худованди мутаъол дар оятҳои сураи Бақара, Оли Имрон, Анъом, Аъроф, Юнус, Ҳуд, Юсуф, Анбиё, Мӯъмин, Нур, Шуъаро, Қасас, Анкабут, Моида, Анфол, Раъд, Наҳл, Ҳаҷ, Фурқон, Рум, Зумар, Ҷосия, Ҳуҷурот , Ҳашр ва ғайра аз онҳо ёд кардааст. Аз нигоҳи Қуръон, ростқавлии ваҳй бо ақли солим дарк карда мешавад. Нишонаҳои камолоти ақл инҳоянд: Паёмбар (с) фармуданд: «Оқилтарини мардум касоне ҳастанд, ки бо мардум сабрпазиртаранд»; (Ғурр-ул-Ҳакам, 199, саҳ. 277). Дар Қуръони Карим инчунин мафҳуми “илм”, “дониш” ва калимаҳои дигари ҳамаъно ба онҳо тақрибан 775 маротиба истифода шудааст. Аз ин шумора, 161 маротиба сифатҳои “дониш” нисбат ба зоти муқаддаси Худо истифода шудаанд ва боқимондааш ба инсоният ва хусусан ба онҳое, ки имон овардаанд, дахл дорад. Пас аз Қуръон бармеояд, ки пояи бақои инсон ва имон ба ду омили асосӣ “ақл” ва “илм” вобаста будааст. Аммо барои таълимоти ҳаракатҳои бунёдгароӣ ин мафҳумҳои меҳварӣ дуввумдараҷа буда, таъсиси низоми теократӣ ва итоат аз он дар ҷои аввал меистанд. Дар чунин ҳолат, яъне тафовут миёни арзишҳо заминаи муноқишаҳои динӣ хоҳад буд. Зеро аксарияти пайравони дин агар худро мусулмон маҳсуб донанд, аз нигоҳи таълимоти гурўҳҳои сиёсӣ-динӣ мусулмонии онҳо зери суол қарор мегирад. Меъёрҳои мусулмониро инҳо дар тарозуи худсохтаашон муайян мекунанд. Ин таҷрибаи нав набуда, аз рўзи аввали ибтидои ислом вуҷуд дошт. Дар айни замон пайравони аксарияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсӣ-динии ифротӣ танҳо худро дар майдони дин мусулмон мебинанд ва амалҳои диниро мувофиқи таълимоти худашон анҷом медиҳанд. Сарчашмаи ғоявии онҳо андешаҳои Ибни Таймия мебошанд. Аз нигоҳи Ибни Таймия ва пайравонаш қариб касе аз мусулмон намонд, ки кофир ва мушрик эълон нашуда
