Идомаи мақола… Одату русуми оилавии мардуми тоҷик аз таваллуд то давраи оиладоршавӣ бисёр ғанӣ ва дорои маъноҳои иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва фарҳангӣ мебошанд. Анъанаҳои ҳар халқу миллат марбут ба ҳаёти фардӣ-иҷтимоӣ ва рӯзгори оилавии онҳо мебошанд. Ҳаёти оилавию фардии миллати тоҷикро низ ба монанди дигар халқу миллатҳо аз рӯзи таваллуд то охири умр урфу одатҳо ва маросимҳои зиёде дарбар мегиранд. Барои халқи тоҷик аз қадим то имрӯз фараҳбахштарин ҳодиса дар ҳаёти оилавию фардияшон ин таваллуди фарзанд мебошад, ки бархе аз урфу одатҳо ва маросимҳо дар муносибат бо таваллуди фарзанд ба миён омада, аз давраи таваллуд то чилрӯза шудани кӯдак татбиқ мегарданд. Албатта, соли аввали ҳаёти кӯдак дар фарҳанги миллӣ ва мардумии халқи тоҷик аҳамияти калон дорад, зеро дар ин марҳала гузариши кӯдак аз як ҳолат ба ҳолати дигар пайваста тағйир меёбад. Бархе аз модарону бибиҳо гумон мекунанд, ки дар ин вақт кӯдак бештар ба хатар дучор мешавад ва гӯё кӯдакро шарри қувваҳои зиёнкор таъсири манфӣ мерасонанд. Аз ин рӯ, барои ҳифзи кӯдак ва модараш расму одатҳои қадимаро ба кор мебаранд. Дар ин маврид, муҳаққиқ Шоев Зиёвиддин бисёр ба маврид қайд кардааст, ки назари ӯро дар ҳар хонадони тоҷик ҳангоми доштани тифли навзод ба таври возеҳ дидан мумкин аст. Муҳаққиқ мегӯяд: «Халқи тоҷик тибқи анъанаҳо модар ва тифли навтаваллудро то чил рӯз шабонгоҳ ва дар хонаи торик танҳо намегузоранд. Ҳуҷраи хоби модару кӯдак гарм ва равшан нигоҳ дошта мешавад ва шомгоҳон дар он испанд ва дигар гиёҳҳоеро месӯзонданд, ки тибқи бовариҳо бӯйи он қувваи зиёнкорро дур мекунад. Бо ҳамин мақсад, яъне барои ҳифзи кӯдаки навзод аз шарри қувваҳои зиёнкор дар зери болин ё гаҳвораи тифл сирпиёз, занҷабили хушк, корд ё дигар ашёҳои тезро мегузоштанд. Чилладории модару кӯдаки навзод бо маъракаи чиллагурезон, вақте ки модар аввалин бор ҳамроҳи тифли навзод аз чиллахона берун мебарояд ба анҷом мерасад. Ин анъана дар бештари минтақаҳои Тоҷикистон дар хонаи бобову бибии модарӣ ба анҷом мерасад ва вақти ба охир расидани чилла аввалин қадамҳои тифли навзод ба хонаи падараш ҳамчун қадами баракат ва давомдиҳандаи насл ҷашн гирифта мешавад» [1]. Чунин урфу одатҳои халқӣ дар миёни ҳама халқҳои форсу тоҷик дида мешавад, аз ҷумла, миллати афғон дар бештари ҳолатҳо бо миллати тоҷик дар анҷоми суннатҳои мардумӣ якзайланд. Додоҷон Обидов дар таълифоти худ «Одоб, ойинҳо ва боварҳои мардуми Афғонистон» вобаста ба нигоҳубини навзод ва модараш қайд мекунад, ки «Замоне ки кӯдаки навзод чилрӯза мешавад, кӯдак ва модарашро чиллагурез мекунанд. Нахуст, модар бо тифлаш ва яке аз хешовандони зан ба наздиктарин зиёратгоҳ меравад ва барои саломатии тифлаш, худаш ва дигар аъзои оилааш дуо мекунад ва ба табъи хушу болида ба хонааш бармегардад. Сипас, вай бо дастурхони нозу неъмат, аз қабили нон ва кулчаҳои ширину равғанӣ, меваҷот ва соири туҳфаҳо ба хонаи яке аз дӯстонаш (модараш ё хоҳараш) меравад. Пас аз салом ва аҳволпурсӣ, ончиро ки модари навзод бо худ овардааст, байни худ ва дигарон, ки ба истиқболаш омадаанд, нону чой мехӯранд, тифли навзод ва модарашро муборакбодӣ мегӯянд ва барояшон туҳфаҳо медиҳанд. Баъд аз 3-4 соати меҳмондорӣ ва хондани дуо аз ҷониби яке аз занони калонсол, модари навзод бо кӯдакаш ба хонаи худаш бармегардад. Бо ҳамин маросими чиллагурез ба охир мерасад». Ҳамчунин, муҳаққиқ қайд мекунад, ки «чиллагурезӣ расми анъанавӣ аст ва маншаи қадимӣ дорад» [2]. Бояд зикр дошт, ки ҳарчанд маросими чиллагурез аз суннатҳои мардумии мо маҳсуб мегардад, вале тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» маъракаҳои ба таваллуди кӯдак вобаста дар доираи оила, бе забҳи чорво ва хизматрасонии санъаткорон баргузор карда мешавад, зеро урфу одатҳои мардумӣ то рафт ба хароҷоти зиёдатӣ ва исрофкорӣ рафта расид ва зарурати қабули қонуни танзим низ дар ҳамин аст. Тавре ки Президенти мамлакат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷаласаи умумиҷумҳуриявӣ оид ба танзими расму ойинҳои миллӣ ва анъанаву маросимҳои динӣ 24 майи соли 2007 таъкид доштанд, “Ҳаёти аксарияти мардуми мо бо гузаронидани силсилаи маросиму маъракаҳои пайдарпай сипарӣ мегардаду онҳо доир ба мазмуну моҳияти аслии зиндагӣ ва рисолати инсонии хеш кам фикр мекунанд. Масалан, аз ваќти таваллуд то ҳафтсолагии фарзанди худ падару модарон як силсила чорабиниҳои хурсандиро, ба монанди гаҳворабандон, чиллагурезон, мӯйсаргирон ва хатнатӯй мегузаронанд, ки дар асл мазмуни хонаводагӣ доранд, вале солҳои охир онҳо аз доираи оила берун баромада, вусъати торафт бештар касб кардаанд ва ба исрофкории маҳз табдил ёфтаанд [3]. Албатта, расму ойинҳои мардумӣ зиёд ба назар расида, дар бештар вақт занон бо доир кардани маросиму маъракаҳо ба исрофкориву зиёдаравӣ ва дар натиҷа ба хурофот бурда мерасонанд. То соли 2007, яъне то қабули Қонуни танзим баргузории маъракаи чиллагурезон бо иштироки хешовандони наздик ба мушоҳида мерасид. Занон кӯдаки навзодро то 40 рӯз бо навбат ба хонаи хешу табор мебурданд, то ки аз бемориву аҷали ногаҳонӣ бехавф гардонанд. Дар бораи боварҳои тоҷикони асри XIX олими рус Н.В. Ханыков (1819-1878) менависад, ки пас аз таваллуди кӯдак дар давоми 40 шабонарӯз дар болои гаҳвораи навзод шамъро фурӯзон мекунанд, то аз зарари ҷинҳо эмин бошад [4]. Кӯдак ба маросимҳое дохил карда мешуд, ки рамзи ҷудошавии ӯ аз модар ва шомил шудан ба ҷомеа буданд. Маросими аввалин ҳангоми таваллуди кӯдак буридани нофи ӯст. Нофро ҳамчун узве, ки қувваи асосии ҳаёт дар он ҷамъ шудааст, меҳисобиданд. Бештари занони тоҷик пӯсти буридаи нофро хушк карда, дар зери гаҳвораи кӯдак то дусолагӣ нигоҳ дошта, баъдан зери дарахти мевадиҳанда мегузоранд, то тансиҳату ояндаи нек насибаш гардад. Ин ҳолатро дар дигар халқу миллатҳо низ дидан мумкин аст. Нанайҳо (халқе, ки асосан дар кишвари Хабаровск зиндагӣ мекунанд) пӯсти нофи буридаро бо мақсади солим будани кӯдак то 5-солагӣ нигоҳ медоштанд. Дар Олмон ин масъулият ба зиммаи падари кӯдак вогузор карда мешуд. Дар Сербия ва Косово пӯсти нофи буридаро дар дарахти мевадиҳанда хушк карда, дар алоҳидагӣ нигоҳ медоштанд. Дар Мексикаи қадим пӯсти нофи буридаи писарро дар майдони ҷанг зери хок мекарданд, то писарак ҷанговар шавад. Ва аз духтарро дар назди ҳавлӣ, то ки кадбонуи хуб шавад [5]. Дар шимолу ғарбии Меланезия пӯсти нофи буридаро то роҳрав шудани кӯдак нигоҳ медоштанд. Баъдан дар назди ҳавлӣ зери хок карда, ба болои он дарахти нахли норҷил (кокосовая пальма) мешинонданд ва кӯдак соҳиби комилҳуқуқи ҳамин дарахт ҳисобида мешуд [6]. Дигар аз суннати мардумие, ки марбут ба кӯдаки навзод аст, шӯстани кӯдак аст, ки дар халқи тоҷик аз қадим
