Имя автора: pressa

Қисми 3 Дар қисмати сеюм таҳқиқ ва муқоисаи ақидаи мотуридиҳо бо ашъариён, муътазилиён ва имомиён ва муқоисаи мотуридиҳо ва шиъаҳо аз ҷиҳати мабони ва равиш пардохта мешавад. Мотуридия ва Муътазила Мотуридиён Мӯътазиларо рақиби худ медонистанд ва бузургтарин талоши Абумансури Мотуридӣ ва пайравони ӯ ба интиқод ва радди андешаҳои онҳо бахшида шудааст. Баррасии умумии осори Мотуридӣ ва баъзе пайравони ӯ ин иддаоро хуб тасдиқ мекунад. Аз ин рӯ, интизор мерафт, ки онҳо бо мӯътазилиён чи аз назари усул ва чи аз назари ақида ва эътиқод бештар тафовут дошта бошанд, аммо ин тавр набуд, мотуридиён бо муътазилиён муштаракоти муҳиме доранд. Муқоиса миёни равиши каломи мотуридӣ ва мӯътазила Чунон ки машҳур аст, мӯътазилиён дар ақлгароӣ ба шиддат ифрот меварзанд. Мӯътазилиён ақлро муҳимтарин манбаъ дар истинбот ва дифоъ аз эътиқод медонистанд ва ба ин далел шиори “фикр пеш аз шунидан меояд” миёни онҳо як асли ҳоким маҳсуб мешуд. Ин корбурди аз ҳад зиёди ақл аз ҷониби мӯътазилиён тадриҷан эҳсосеро ба вуҷуд овард, ки мехоҳанд ҳама чиз, ҳатто ҳукмҳои фаръии шариатро ба воситаи ақл ба даст оранд. Аз ин сабаб, мотуридиҳо дар сафи пеш зидди онҳо қарор доранд. Тавре ки қаблан зикр гардид, ҳарчанд мотуридиҳо ба ақл аҳамияти бузург медиҳанд ва дар бисёр мавридҳо аз истидлоли ақл кор мебаранд, дар баробари ақл аз нақл низ ёрӣ меҷӯянд, Қуръон ва суннати мутавоттирро барои истихроҷи ақидаҳои динӣ ва дифоъ аз онҳо заминаи устувор медонанд. Аз ин рӯ, гарчанде мотуридиҳо ва муътазилиҳо дар бораи принсипи истифодаи далелҳои ақлӣ дар ҳимоя ва хулосабарории эътиқоди динӣ мувофиқат мекунанд, аммо дар андоза, миқёс ва умқи ин истифода фарқиятҳои ҷиддӣ доранд. Мотуридиён дар баъзе бахшҳои эътиқод, аз қабили қиёмат, ақлро нотавон медонанд ва бар ин боваранд, ки танҳо бо ёрии нақл метавон вориди он ҳавзаҳо шуд. Ҳамчунин, яке аз эътиқодҳои мӯътазила пазируфтани ҳусну қубҳи ақлӣ аст. Ин таълимот дар бобҳои гуногуни каломӣ аҳамияти зиёде дорад. Ҳарчанд ҳам мӯътазилиён ва ҳам мотуридиён асли ҳусну кубҳи ақлиро мепазиранд, вале дар баъзе паёмадҳои он ихтилофи назар доранд. Маҳз намунаи ақида ба низоми дуруст ва низ омӯзиши вуҷуби дуруст барои Худованд яке аз паёмадҳои ҳусну қубҳи ақлӣ аст, ки мӯътазилиён ба шиддат аз он дифоъ мекунанд, аммо мотуридиҳо дар адами пазириши он камтарин тардиде раво намедоранд. Нуқтаи дигари бунёдӣ ва муҳимме, ки миёни мотуридиҳо ва мӯътазилиён муштарак аст, бархӯрди ҷудогонаи ин ду гурӯҳ ба эътикоди каломии илоҳӣ дар бораи Худост. Ҳар ду гурӯҳ асли танзиҳро муҳимтарин асл дар боби худошиносӣ медонанд ва аз ин рӯ, аз пазируфтани ҳар гуна дидгоҳе, ки дорои шубҳаи ташбеҳ (монанд) ва таҷсим (ҷисм соҳтан) аст, парҳез мекунанд. Бар пояи ин асли бунёдист, ки ҳам мотуридиҳо ва ҳам мӯътазилиён дар мавриди сифатҳои хабарӣ ба таъвил даст мезананд (ё ҳадди ақалл аз нисбат додани маъноҳои зоҳири онҳо ба Худо парҳез мекунанд ва ба тафвиз рӯ меоранд). Аз ин рӯ, мотуридиён дар мабонӣ ва бунёдҳои андешаи худ ҳарчанд ақлварзии ифротии мӯътазиларо қабул надоранд ва дар канори ақл нақлро ба кор мебаранд, аз миёни дигар мактабҳои аҳли суннат аз лиҳози равиши ақлӣ, онҳоро метавон наздиктарин гурӯҳе ба мӯътазила номид. Мотуридия аз лиҳози корбурди ақл ва нақл дар нуктаҳое миёни муътазилиён ва ашъариён ҷой дорад. Дар ин мақом муҳимтарин нукоти муштарак ва ихтилофҳои мотуридияро бо муътазилиён баррасӣ мекунем: Мавридҳои муштараки мотуридия ва муътазила 1) Зарурати ақлии шинохти Худо Мотуридиён дар баробари муътазилиён бар ин боваранд, ки шинохти Худо, имон овардан ба Ӯ ва итоати ӯ воҷиби ақлӣ аст ва агар қонуни шаръ ва ё дине ҳам намебуд, инсон вазифадор буд, ки Худоро ба қадри имкон бишиносад ва бар пояи ақли худ ба ӯ имон биёварад. Мӯътазилиён низ дар ин масъала бо мотуридиҳо розӣ ҳастанд. 2) Исботи мавҷудияти Худо Мутакаллимон ва илоҳидонон дар мавриди тариқи исботи вуҷуди Худо ихтилофи назар доранд. Дар ҳоле ки гурӯҳе аз мутафаккирони мусулмон бар ин боваранд, ки шинохти Худо ва роҳи исботи вуҷуди Ӯ ба фитрати инсон ва кори қалб маҳдуд аст, бисёре аз мутафаккирон ва фирқаҳои динии мусалмон ва ғайримусулмон бар ин боваранд, ки мавҷудияти Худоро низ метавон тавассути истидлоли ақлӣ исбот кард. Дар охир ҳар кадом роҳҳои гуногунеро паймудаанд ва дар миёни қудамои мутакаллимони мусулмон истидлоли ақлӣ аз роҳҳи бурҳон ҳудуси бештар роиҷ будааст. Дар ин миён, ҳам мотуридиён ва ҳам мӯътазилиён ҳар ду бар истидлоли ақлӣ бар вуҷуди Худо аз роҳи бурҳони ҳудус ҳамфикранд. 3) Инкори маънои зоҳири сифатҳои хабарӣ Дар баҳси сифоти хабарӣ мотуридиён аз ҳамли маънои зоҳирии сифоти хабарӣ бар Худованд худдорӣ меварзанд. Дар ин миён бархе аз онон, аз ҷумлаи Абумансури Мотуридӣ, қоил ба тафвиз, аммо аксарияти онон қоил ба таъвил мебошанд. Мӯътазилиён низ аз нисбат додани маънии зоҳири ин сифатҳо бар Худованд худдорӣ мекунанд ва ба тарзе таъвилу тафсир мекунанд, ки ташбеҳу таҷсими ба шахсияти Худоро тақозо намекунад. Ҳамчунин, ҳам мотуридиён ва ҳам мӯътазилиён ба ин боваранд, ки Худоро метавон (шайъ) чиз номид, аммо ҷисм номидан мумкин нест. 4) Вуҷуди ҳикмат ва ағроз дар афъоли илоҳӣ Нуктаи дигари тавофуқ миёни мӯътазилиён ва мотуридиҳо вуҷуди ҳикмат ва ағроз дар афъоли Худованд ва тиҳӣ будани ин афъол аз абасу беҳудагӣ аст, ҳарчанд онҳо дар тафсири ҳикмат ва ағроз ихтилоф доранд. 5) Адами ҷавози таклифи “мо ло ютику” (таклиф ба он чи берун аз тавон аст) Мотуридиён ва мӯътазилиён бар адами ҷавози таклифи “мо ло ютику” (таклиф ба он чи берун аз тавон аст) иттифоқи назар доранд. Идома дорад… Исоев Н., сармутахассиси шуъбаи иттиллоот ва ташхиси диншиносӣ

Ҷавонони саодатманду сарбаланди кишвар! Соҳибони фардои Ватан! Ҳамаи шуморо ба ифтихори Рӯзи ҷавонон, ки ҳар сол санаи 23-юми май дар кишвари соҳибистиқлоли мо таҷлил мегардад, самимона табрик мегӯям. Ба ҳар яки шумо, пеш аз ҳама, саломативу хушбахтӣ ва дар ҷодаи муқаддаси ватансозиву ватандорӣ азму иродаи қавӣ орзу менамоям. Мо ҷавононро барои расидан ба ҳадафҳои созанда ва ба оянда нигаронидашудаи давлат ва Ҳукумати мамлакат қувваи бузург медонем. Маҳз ба ҳамин хотир, мо ҳанӯз аз оғози даврони соҳибистиқлолӣ тамоми имкониятҳои заруриро барои таълиму тарбияи ҷавонон ва ташаккули зеҳниву ҷисмонии онҳо фароҳам овардем ва ин равандро бомаром идома дода истодаем. Дар робита ба ин, мехоҳам як масъалаи муҳимро таъкид намоям: ҳимояи истиқлолу озодии Тоҷикистон ва таҳкими пояҳои давлатдории миллӣ, ки аз ҷумлаи нахустин ва бузургтарин ҳадафҳои сиёсии мо мебошад, имрӯз ва дар оянда низ аз фаъолияти ватандӯстонаи ҷавонон вобастагии бевосита дорад. Бо қаноатмандиву ифтихор иброз медорам, ки ҷавонони бонангу номуси тоҷик дар душвортарин шароиту лаҳзаҳо барои ҳифзи истиқлоли давлатӣ, барқарорсозии ҳокимияти конститутсионӣ, таъмин намудани сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ саҳми бузург гузоштанд. Имрӯзҳо низ ҷавонони далеру ватандӯсти тоҷик ба хотири ҳифзи амнияти давлату ҷомеа, суботу оромӣ, таҳкими иқтидори мудофиавии мамлакат ва ҳимояи зиндагии осудаи мардуми тоҷик дар сафҳои Қувваҳои Мусаллаҳ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқи кишвар содиқона хизмат карда истодаанд. Ҷавонони мо имрӯзҳо дар тамоми соҳаҳои ҳаёти давлат ва ҷомеа – илму маориф, тандурустиву фарҳанг, омӯхтан ва истифодаи техникаву технологияҳои пешрафта, соҳибкориву саноат, кишоварзиву энергетика ва хизмати давлатӣ фаъолияти назаррас доранд. Саъю талоши онҳо, ҳамчунин, барои рушди варзиш ҳамчун омили муҳимтарини пешбурди тарзи ҳаёти солим ва дар арсаи байналмилалӣ ба таври шоиста муаррифӣ кардани Тоҷикистони азизамон қобили таҳсин мебошад. Ҳукумати мамлакат барои ҳалли масъалаҳои вобаста ба тарбия, таҳсил, кору фаъолият ва истироҳату фароғати ҷавонон, яъне фароҳам овардани шароити зиндагии шоиста барои онҳо тамоми иқдомоти заруриро амалӣ гардонида истодааст. Аз ҷумла тавассути қабул ва амалӣ намудани қонунҳо дар самти кор бо ҷавонон ва варзиш, татбиқи самараноки Стратегияи сиёсати давлатии ҷавонон барои давраи то соли 2030 ва барномаҳои давлатӣ дар самти кор бо ҷавонон ва варзиш заминаҳои ташкилӣ ва ҳуқуқии рушди соҳа фароҳам гардидаанд. Таъсиси Шӯрои миллии кор бо ҷавонон дар назди Президенти мамлакат, Шӯрои рушди тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш, бунёд ва ба истифода додани марказҳои ҷавонон дар шаҳру ноҳияҳои мамлакат, бунёди ҳазорҳо муассисаи таълимии ба талаботи замони муосир ҷавобгӯ ва даҳҳо ҳазор иншооти муҷаҳҳазу замонавии варзиш аз ҷумлаи ҳамин иқдомот ба ҳисоб мераванд. Тавре ки қаблан низ гуфта будам, бо мақсади фароҳам овардани шароити ҳарчи беҳтар барои таълиму тарбияи наврасону ҷавонон ҳоло дар соҳаи маорифи кишвар 11 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ ба маблағи 4,6 миллиард сомонӣ татбиқ шуда истодааст. Тайи солҳои соҳибистиқлолӣ дар кишвар 3670 муассисаи нави таҳсилоти миёнаи умумӣ, 262 муассисаи томактабӣ ва 35 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ сохта, ба истифода дода шуд. Соли 1991 дар кишвар ҳамагӣ 13 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ бо 69 ҳазор донишҷӯ фаъолият мекард. Ҳоло шумораи ин муассисаҳо ба 48 ва донишҷӯёни онҳо ба зиёда аз 214 ҳазор нафар расидааст. Имрӯз дар кишвар 153 литсейи касбҳои техникӣ, коллеҷҳо ва курсҳои кӯтоҳмуддати касбомӯзӣ бо 141 ҳазор хонандаву донишҷӯ фаъолият дорад. Илова бар ин, дар замони соҳибистиқлолӣ беш аз 117 ҳазор ҷавонони боистеъдоди мамлакат барои таҳсил ба донишгоҳҳои бонуфузи 42 кишвари пешрафтаи ҷаҳон фиристода шудаанд. Имрӯз 42 ҳазору 400 нафар ҷавонони боистеъдоди мо дар беҳтарин муассисаҳои таҳсилоти олии 42 давлати пешрафтаи ҷаҳон таҳсили илм доранд. Ҳамаи иқдомоти зикршуда дастгириву ғамхории давлат ва Ҳукумати Тоҷикистон ба хотири соҳиби илму донишҳои муосир ва касбу ҳунарҳои замонавӣ гардонидани ҷавонони кишвар мебошанд. Сиёсати ҷавонгардонии кадрҳои хизмати давлатӣ, таъсиси квотаву стипендияҳои президентӣ, Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ барои олимони ҷавон, озмунҳои ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Тоҷикистон – Ватани азизи ман!», «Илм фурӯғи маърифат» ва чорабиниҳои дигар ҳама гувоҳи ғамхориву таваҷҷуҳи доимии давлат ва Ҳукумати мамлакат ба наврасону ҷавонон – насли ояндасози ҷомеа мебошад. Боиси қаноатмандиву ифтихор аст, ки ҷавонони мо бо дарки масъулияти сиёсиву иҷтимоии худ дар назди давлат ва ҷомеа барои пешрафту ободии Ватани худ бо эҳсоси гарми ватандӯстӣ ва бо иттиҳоду сарҷамъӣ заҳмат мекашанд. Бо мақсади рушди илмҳои дақиқ, густариши тафаккури навоварӣ ва истифодаи васеи технологияҳои муосир мо солҳои    2020 – 2040-ро «Солҳои омӯзиш ва рушди илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ», солҳои 2025 – 2030-ро «Солҳои рушди инноватсия ва иқтисоди рақамӣ» эълон намудем. Дар ин раванд, аз ҷавонони созандаи Ватан умед дорем, ки бо омӯхтани илму донишҳои муосир, дар навбати аввал, илмҳои дақиқ ва риёзӣ, эҷодкориву ихтироъкорӣ, ҷаҳонбинии васеъ ва ташаббускорӣ дар амалӣ сохтани ин ҳадаф низ саҳми арзанда мегузоранд. Ҷавонони мо, ки дар фазои истиқлолу озодӣ, сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ камол ёфтаанд, бояд Тоҷикистони соҳибистиқлол ва дастовардҳои онро чун неъмати бузургтарини миллати тоҷик ҳифз карда, бо кору амали созандаи худ Ватани маҳбуби хешро боз ҳам ободу пешрафта гардонанд. Вазъи бисёр ноорому бесуботи ҷаҳони муосир, аз ҷумла бархӯрди тамаддунҳо, пеш аз ҳама, ба зеҳну шуур ва мафкураи наврасону ҷавонон таъсири манфӣ мерасонад. Дар чунин марҳала ва шароити ҳассос шумо – фарзандони Тоҷикистони соҳибихтиёр бояд ҳамеша ҳушёру зирак бошед, забон, таърих, фарҳанг, расму ойинҳо ва дигар арзишҳои миллиро доим гиромӣ доред, ҳаргиз ба бегонапарастӣ роҳ надиҳед ва дар хотир дошта бошед, ки дар ҳимояи манфиатҳои миллати тоҷик ва давлати тоҷикон ҳар яки шумо низ масъулият доред. Шумо – ҷавонони азиз, ки созандагони фардои дурахшони Тоҷикистон ва сутуни боэътимоди давлату миллат ҳастед, ҳисси баланди миллӣ дошта бошед, Ватани маҳбуби худро сидқан дӯст доред, онро содиқона ҳифз намоед ва ифтихор намоед, ки фарзандони яке аз миллатҳои бостонӣ ва соҳибфарҳангу тамаддунсози дунё ҳастед. Ман ба ақлу заковат, худогоҳиву худшиносӣ, далериву шуҷоат, ғайрату матонат ва неруи зеҳниву ҷисмонии шумо – фарзандони даврони истиқлоли Тоҷикистон эътимоди комил дорам. Бовар дорам, ки шумо анъанаҳои ватандӯстиву ватандорӣ ва созандагиву бунёдкории халқамонро идома бахшида, Тоҷикистони азизамонро ободу пешрафта мегардонед ва обрӯи онро дар арсаи байналмилалӣ боз ҳам баланд мебардоред. Бори дигар ҳамаи шумо – ҷавонону наврасони кишварро ба ифтихори Рӯзи ҷавонон самимона табрик гуфта, ба ҳар яки шумо тандурустӣ, иқболи нек ва дар кору фаъолияти созандаатон ба хотири пешрафти Ватани азизамон барору комёбиҳо орзу менамоям. Рӯзи ҷавонон муборак бошад, фарзандони хушиқболи Ватан! 22.05.2025 шаҳри Душанбе

Самарқанд аз ҷумлаи вилоятҳои маъруфи Варорӯд ё Мовароуннаҳри асримиёнагӣ ба шумор меояд. Дар ин мулки зархез садҳо донишманду адиб зода шуда, парвариш ёфтаанд, ки барои инсоният хидматҳои шоиста кардаанд. Яке аз риҷоли машҳури Самарқанд, ки дар ҳазор соли охир номаш пайваста дар осори таърихию фарҳангӣ зикр мешавад, Абумансури Мотуридӣ мебошад. Дар ин навишта, мехоҳем, ба таври мухтасар, бо такя бар сарчашмаҳои таърихӣ ва ҷуғрофӣ, ҷуғрофияи таърихии Самарқанд дар замони зиндагии Абумансури Мотуридиро тазаккур диҳем. Замоне ки арабҳо ба Варорӯд ҳуҷум карда, онро бо забони худ Мовароуннаҳр номиданд, дар ин кишвари азим чанд мулки мустақил ва боаҳамият қарор дошт, ки Хутал, Чағониён, Шумон, Фарғона, Чоч, Бухоро ва Самарқанд аз ҷумлаи онҳо буданд. Муаррихи тоҷик Ғ. Ғоибов шароити ҷуғрофӣ ва иқлимии ин мулкҳоро дар остона ва замони ҳамлаи арабҳо тасвир кардааст. Бинобар хулосаи ӯ, парокандагии ин мулкҳо яке аз сабабҳои асосии дар баробари ҳуҷуми арабҳо тоб оварда натавонистанашон будааст (1; 17-21). Тавре устод Б. Ғафуров навиштаанд, аз байн рафтани давлати Ҳайтолиён ва тақсим шудани қаламрави он байни Сосониёну Хоқонати Турк дар оянда сабаби аз байн рафтани ягонагии сиёсӣ дар минтақа гашта, дар пешорӯйи ҳуҷуми арабҳо ин сарзаминро сахт осебпазир гардонд (2; 344-345). Минбаъд ҳаёти сиёсии вилоятҳои бузург, аз ҷумла Самарқанд, дар танҳоӣ пеш бурда шуд, ҳарчанд миёни минтақаҳо ҳамеша иртиботи иқтисодиву бозаргонӣ дар ҷарён будааст. Аз лиҳози ҷуғрофӣ Самарқанд дар ҷануби Суғд воқеъ буда, ҳамвора маркази маъмурии ин иқлим ба шумор мерафт ва тадриҷан ба тараққӣ расида, боиси пайдо шудани истилоҳи «Суғди Самарқанд» гардид (6; 322-323). Ин ҷудошавӣ низ натиҷаи парокандагии Варорӯд пеш аз ҳуҷуми арабҳо буда, дар асрҳои минбаъда идома ёфтааст. Тавре дар боло ишора кардем, Самарқанд ҳамчун Бухоро ва Уструшанаву Фарғона як вилояти паҳновар буда, вале ба сабаби машҳур шудани маркази он дар асрҳои XII-XV, ҳамчун шаҳр яъне, Самарқанд асосан номи вилоят аст ва сипас шаҳр. Бар хилофи қарордоде, ки Қутайба бо мардуми Самарқанд баста буд, ӯ лашкариёнашро дар миёни мардум ва хонаҳои онҳо ҷой дод, ки сарчшмаҳои арабӣ низ онро тасдиқ мекунанд (4; 81). Муҳимтарин шӯрише, ки дарбори Аббосиёнро ба ларза овард, дар ибтидои асри IX дар шаҳру вилояти Самарқанд буд, ки бо роҳбарии Рофеъи Лайс рух дод. Шиддати шӯриш чунон баланд буд, ки халифа Ҳорунуррашид хост шахсан ба ин ҷо омада, онро фурӯ нишонад. Вақте хонадонҳои маҳаллӣ, аз ҷумла Сомониён дар Варорӯд ба қудрат расиданд, вилояти муҳими ин минтақа ҳамоно Самарқанд буд. Ба ҳамин хотир пойтахти нахустини Сомониён низ шаҳри Самарқанд интихоб гардид (7; 174-177). Ин шаҳр ҳатто пас аз пойтахт шудани Бухоро низ ҷойгоҳи иқтисодӣ ва фарҳангии худро нигоҳ дошт. Яке аз сабабҳои машҳур шудани Самарқанд, ҷойгоҳи муносиби он аз нигоҳи боду ҳаво низ мебошад. Бештари осори ҷуғрофии асри Х, аз ҷумла, Истахрӣ, Ибни Ҳавқал, Мақдисӣ ва муаллифи «Ҳудуду-л-олам» таровату сарсабзии онро таъкид кардаанд. Ибни Хурдодбеҳ Самарқандро «покизатарин ва комилтарини шаҳрҳо аз назари покӣ» меномад (3; 159-160). Дар соҳили рӯди Суғд (Зарафшони кунунӣ) ҷойгир будани он мояи сарсабзу хуррам будани он шаҳр гардид. Муаллифи номаълуми асари «Ҳудуду-л-олам» навиштааст, ки дар асри Х «Самарқанд шаҳре бузург асту ободон аст ва бо неъмати бисёру ҷойи бозаргонони ҳамаи ҷаҳон аст ва ӯро шаҳристон аст ва кӯҳандиз аст ва рабаз аст ва аз болои боми бозори Шон яке ҷӯйи об равон аст аз арзир ва об аз кӯҳ биёварда ва андар вай хонагоҳи монавиён аст ва эшонро Нағушок хонанд ва аз вай коғаз хезад, ки ба ҳама ҷаҳон бибаранд ва риштаи қанаб хезад ва руди Бухоро ба дари Самарқанд бигзарад» (9; 108-109). Дар як баёни кӯтоҳ ки ин муаллиф овардааст, ба тамоми паҳлуҳои рӯзгори сиёсӣ, вазъи бозаргонӣ ва муҳити фарҳангиву иҷтимоии ин шаҳри қадим ишора шудааст. Шояд иттилои хеле муҳим дар ин навишта вуҷуди пайравони Монӣ дар Самарқанд бошад, ки дар замони истиқрор ва ҳукумати комили ақидаи исломӣ ҳодисаи нодир аст. Дар атрофи Самарқанд пайравони ойини масеҳӣ низ зиндагӣ ва кору эҷод мекардаанд. Ин гувоҳи он аст, ки дар Самарқанд муҳити ҳамзистии ақидаҳои гуногун мавҷуд буда, онро мо дар давраҳои дигар камтар мушоҳида мекунем. Дар асри Х пас аз Бухоро, Самарқанд бештарин мадрасаҳоро доштааст ва мувофиқи ахбори ҷуғрофӣ пайравони мактабу равияҳои гуногун дар ин шаҳр ба таълиму тадрис машғул будаанд. Аз ҷумла, пайравони мазҳаби шофеъӣ ва шиа низ дар Самарқанд зиндагӣ кардаанд. Чанд донишманди шофеъӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Муҳаққиқи рус С. Прозоров навиштааст, ки дар шаҳри Самарқанд Муҳаммад ибни Масъуди Айёшӣ ном шахс, ки дар соли 932 аз дунё рафтааст, озодона ақидаҳои мазҳаби шиаи имомиро таълим дода, дар фиқҳ ва тафсир соҳиби чанд таълифот низ будааст (8; 18-19). Ин ки дар ин бораи донишмандони зиёди шаҳр китоби алоҳидае бо номи «ал-Қанд фи зикри уламои Самарқанд» падид омадааст, далели зиёдии олимони ин шаҳр мебошад. Аммо дар ҳазор соли охир дар Самарқанд ҳамеша мазҳаби ғолиби ислом мазҳаби Абуҳанифа будааст, ки далели он ҳузури ҳазорон донишманду муфассиру ва муҳаддису фақеҳ аз ин мазҳаб мебошад.Дар панҷ қарни охир (XV-XIX) пайравони дигар мазҳабҳои исломии Самарқанд тадриҷан ба ҳошия ронда шуда, дигар дар ин шаҳр таъсир надоштанд. Наздиктарин вилоят ба Самарқанд Бухоро буда, бештарин шаҳру деҳаҳое, ки тобеи вилояти Самарқанд будаанд, дар масири роҳи миёни Самарқанд ва Бухоро қарор гирифта буданд. Яке аз дарвозаҳои аслии шаҳр низ бо номи Бухоро хонда мешуд. Аз ҷумла, Дабусия, Кушония, Арбанҷан, Зармон, Кармина дар ҳамин масир воқеъ гардидаанд. Инчунин, шаҳру деҳоти Панҷакат, Варағсар, Маймурғ, Санҷарфаған, Дарғам ва Маймурғ низ ба вилояти Самарқанд итоат мекарданд. Яке аз маҳаллаҳои машҳур ва тобеъи Самарқанд Мотурид ё Мотурит буд, ки ҳамеша дар он мардуми маҳаллии тоҷик зиндагӣ доштаанд. Корвонсароҳои бешумори Самарқандро Ибни Хурдодбеҳ, Истахрӣ ва Ибни Ҳавқал писандида, аз зиёд будани хайру саховати мардуми Самарқанд гузориш додаанд. Асри Х замони шукуфоӣ ва равнақи илму дониш дар Мовароуннаҳр ва хусусан ду шаҳри он – Бухоро ва Самарқанд буд, ки дар ин бора асарҳои зиёде навишта шудааст. Дар чунин шаҳр донишмандону адибони зиёд ба камол расидаанд, ки парвардаи ин муҳит буда, барои тамоми инсоният асар эҷод кардаанд. Дар домани чунин шаҳр ба камол расидани фақеҳ ва мутакаллими барҷастаи олами ислом Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Маҳмуд Абумансур Мотуридии Самарқандии ҳанафӣ (852-932) ҳодисаи аҷиб нест. Ин шахсият чунон таъсире дар ақидаи аҳли суннат гузошт, ки то имрӯз дар миёни донишмандони ҷаҳон ба он ишора

17 май Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо Президенти Ҷумҳурии Қазоқистон муҳтарам Қосим–Жомарт Токаев суҳбати телефонӣ анҷом доданд. Сарвари давлати мо бо ибрози таманниёти сиҳатмандӣ ва комёбиҳои беш аз пеш Президенти Ҷумҳурии Қазоқистонро ба муносибати зодрӯзашон самимона табрику таҳният гуфтанд. Пешвои миллат зимни суҳбат ҷараёни мусбати рушди муносибатҳои шарикии стратегӣ ва ҳампаймонии Тоҷикистону Қазоқистонро таъкид намуданд. Ҷонибҳо ҷиҳати идомаи саъю талошҳои муштарак дар ин самт изҳори омодагӣ карданд. Президентҳо, ҳамчунин, барномаи мулоқоту вохӯриҳои дарпешистодаи дуҷонибаву  бисёрҷонибаи  сатҳи олии ду кишварро ҳамоҳанг намуданд. 17.05.2025 шаҳри Душанбе

17 май Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон дар Семинар-машварати ҷумҳуриявии кишоварзон ва мулоқот бо фаъолон иштирок ва суханронӣ намуданд. Дар чорабинӣ роҳбарони вилоятҳо, раисони шаҳру ноҳияҳои кишвар ва фаъолони ноҳияи Данғара иштирок доштанд. Зимни суханронӣ Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сафари корӣ ба ноҳияи Данғараро натиҷагирӣ карда, вазъи воқеии соҳаҳои иқтисоди миллии Тоҷикистон, аз ҷумла саноату кишоварзӣ ва дигар бахшҳоро таҳлил намуданд. Роҳбари давлат масъалаҳои марбут ба таъмини фаъолияти мунтазами бахшҳо, боло бурдани самаранокии истеҳсолот, баланд бардоштани сатҳи маданияти истифодаи замину об, инчунин, вазъи корҳои созандагиву ободонии кишварро баррасӣ намуда, дар назди масъулини шаҳру ноҳияҳо вазифаҳои мушаххас гузоштанд. Таъкид гардид, ки дар чор моҳи аввали соли ҷорӣ суръати рушди иқтисоди миллӣ 8,2 фоиз афзоиш ёфта, сатҳи таваррум 1,8 фоизро ташкил дод. Дар ин давра нақшаи қисми даромади буҷети давлатӣ 110,6 фоиз иҷро гардида, маблағгузории соҳаҳои иҷтимоиву иқтисодии кишвар таъмин карда шуд. Дар робита ба пурра иҷро нагардидани нақшаи воридоти андозҳо ва пардохтҳо дар баъзе шаҳру ноҳияҳои кишвар Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба роҳбарони мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ ва сохторҳои марбута супориш доданд, ки барои сари вақт ва пурра ҷамъоварӣ намудани андозҳо, кам кардани бақияпулии онҳо, дарёфти манбаъҳои иловагии даромади буҷети давлатӣ ва таъмин намудани самаранокии хароҷоти захираҳои молиявӣ тадбирҳои мушаххас андешанд. Зимни таҳлили вазъи сармоягузорӣ Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вазорату идораҳои марбута ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳоро вазифадор намуданд, ки фаъолияти худро барои ҷалби сармояи мустақим баҳри татбиқи ҳадафҳои стратегии кишвар, аз ҷумла саноатикунонии босуръат ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ куллан вусъат бахшанд. Вобаста ба нокифоя будани ҳаҷми пешниҳоди қарзҳо аз ҷониби ташкилоти қарзӣ масъулин супориш гирифтанд, ки барои таъмин намудани дастрасии соҳибкорони хурду миёна ба қарзҳои имтиёзнок ва дарозмуҳлат, махсусан, дар соҳаҳои саноат ва кишоварзӣ чораҳои амалӣ андешанд. Гуфта шуд, ки барои вусъат бахшидани раванди рушди устувори соҳаҳои иқтисоди миллӣ дар Паёми Роҳбари давлат солҳои 2025-2030 “Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия” эълон гардид. Дар ин робита истифодаи технологияҳои рақамӣ ва гузариш ба низоми пурраи пардохтҳои ғайринақдӣ дар фаъолияти мақомоти давлатӣ ва соҳаҳои мухталиф талаби қатъии замони муосир номида шуд. Зимни суханронӣ дар Семинар-машварати ҷумҳуриявии кишоварзон ва мулоқот бо фаъолон Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои рушду пешрафти соҳаҳои муҳими иқтисоди миллӣ дар назди масъулин вазифаҳои мушаххас гузоштанд. Аз ҷумла, барои рушди соҳаи саноат зарур шумурда шуд, ки маҷмааҳои нассоҷӣ дар кишвар ташкил гардида, бо ин роҳ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти соҳа афзоиш дода шавад. Дар ин зимн супориш дода шуд, ки барои содироти онҳо низ тамоми тадбирҳои зарурӣ амалӣ гардад. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз фаъолияти бенизоми баъзе корхонаҳои саноатӣ, аз ҷумла корхонаҳои аз фаъолият бозмонда изҳори нигаронӣ намуда, зарур шумурданд, ки камбудиҳои ҷойдоштаи соҳа бартараф ва масъалаҳои ташкили корхонаҳои нави истеҳсолӣ, таъсиси ҷойҳои кории нав ва зиёд намудани суръати рушди истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ, бахусус, дар соҳаҳои коркард сари вақт ҳаллу фасл карда шавад. Барои баҳрабардорӣ аз имкониятҳои истифоданашуда дар самти рушди саноат вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳои кишвар аз Пешвои миллат дастур гирифтанд, ки иҷрои супоришҳои қаблан додашуда оид ба рушди соҳаҳои саноат, аз ҷумла коркарди пурраи ашёи хоми ватанӣ, инчунин, зиёд намудани ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти содиротӣ ва ивазкунандаи воридотро ҳатман таъмин созанд. Таъмини аҳолии кишвар бо кори доимӣ аз масъалаҳои дигари ҳалталаб дониста шуд. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои ноил гардидан ба истиқлоли энергетикӣ дар кишвар сарфаҷӯйӣ ва истифодаи самараноки неруи барқро шарти асосӣ ва муҳим номиданд. Аз ҳама масъалаи ташвишовар талафоти зиёди неруи барқ, хусусан, талафоти ғайритехникӣ ва истифодаи ғайриқонунии он мебошад. Сарвари давлат барои пешгирӣ кардани қонунвайронкуниҳо дар низоми энергетикии кишвар, ба роҳ мондани назорати ҷиддии истифодаи неруи барқро зарур шумурданд. Таъкид гардид, ки баҳри комилан аз байн бурдани талафоти ғайритехникии он дар кишвар Агентии назорати давлатии энергетикии назди Президент таъсис дода шуда, дар қонунгузории Тоҷикистон барои истифодаи ғайриқонунии неруи барқ ҷавобгарии ҷиноятии мушаххас муқаррар карда шуд. Аз сохторҳои марбута, роҳбарону масъулони вилоятҳо, шаҳру ноҳияҳо ва воситаҳои ахбори омма даъват карда шуд, ки бо ҷалби аҳли зиё ва фаъолони ҷомеа моҳияти муқаррароти нави қонунгузориро вобаста ба ҷавобгарии ҷиноятӣ барои истифодаи ғайриқонунии неруи барқ ба ҳар як оилаи кишвар ба таври васеъ ва мушаххас фаҳмонанд. Ҳамчунин таъкид гардид, ки дар баробари ин тадбирҳо, барои самаранок истифода намудани неруи барқ, сарфаи он ва ҷамъоварии пурраи маблағи барқи истифодагардида корҳо тақвият дода шавад. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ёдоварӣ аз таҳдиду хатарҳои ҷаҳони муосир, тағйирёбии иқлим ва таъсири онҳо ба иқтисоди миллӣ зарур шумурданд, ки мардум баҳри ҳифзи амнияти озуқаворӣ дар кишвар тамоми тадбирҳои заруриро андешида, барои кам кардани вобастагии бозори истеъмолӣ аз молу маҳсулоти воридотӣ аз ҳамаи имконияту захираҳои мавҷуда пурра ва самаранок истифода намоянд. Дар ин ҷода сохтору мақомоти дахлдор, соҳибкорону роҳбарони хоҷагиҳои деҳқонӣ ва кулли шаҳрвандони кишвар вазифадор шуданд, ки истифодаи самараноку сарфакоронаи обу замин, хусусан, заминҳои наздиҳавлигӣ ва президентӣ, васеъ ва ҳатман ба роҳ мондани кишти такрориро таъмин намоянд. Таъкид шуд, ки танҳо бо саъю талоши ҳар як сокини кишвар ва дар навбати аввал, роҳбарону кормандони соҳаи кишоварзӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва истифодаи самараноку оқилонаи захираҳои худӣ мо метавонем ба яке аз ҳадафҳои стратегии миллӣ, яъне ҳифзи амнияти озуқаворӣ, дастрасии аҳолӣ ба ғизои хушсифат ва баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии мардуми кишвар ноил гардем. Барои таъмин намудани фаровонии бозори истеъмолии дохилӣ бо маҳсулоти ниёзи аввал, ташкил кардани захираи кофии он, аз ҷумла дар ҳар як оила, роҳ надодан ба исрофкорӣ ва хароҷоти барзиёд ва риояи ҳатмии қоидаҳои сарфаю сариштакорӣ аз ҳар як роҳбар, шахси масъул ва шаҳрвандон муносибати ҷиддӣ ва масъулияти баланд талаб карда шуд. Ба андешаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ин раванд бояд ба ташкили фаъолияти муназзами ҳамаи соҳаҳои иқтисоди миллӣ, бомаром идома додани нақшаҳои созандагиву бунёдкорӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, ҷалби ҳарчи бештари сармояи ватаниву хориҷӣ, истифодаи самараноки манбаъҳои мавҷуда, дарёфти сарчашмаҳои иловагии рушд ва дигар тадбирҳо бояд эътибори аввалиндараҷа ва доимӣ дода шавад. Сарвари давлат иброз доштанд, ки баланд бардоштани ҳосилнокии маҳсулоти кишоварзӣ аз истифодаи самараноки захираҳои замину об вобастагӣ дорад. Дар ин робита аз роҳбарияти сохторҳои дахлдор ва мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ андешидани чораҳои фаврӣ тақозо гардид. Сохторҳои масъул ҳамчунин вазифадор карда шуданд, ки аз

16 май Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ноҳияи Данғара бо ҷараёни парвариш ва нашъунамои зироати кишоварзӣ дар Кооперативи истеҳсолии Сомонҷон ва хоҷагии деҳқонии Эмоми Аъзам шинос шуданд. Зимни боздид аз хоҷагии деҳқонии Эмоми Аъзам иттилоъ дода шуд, ки он соли 2009 дар асоси дастуру ҳидоятҳои Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъсис ёфта, масоҳати умумии боғҳои он 70 гектарро ташкил медиҳад. Хоҷагидорон бо истифода аз таҷрибаи пешрафта ва риояи агротехника дар майдони 25 гектар гелос, 4 гектар шафтолу, 2 гектар зардолу ва дигар навъи дарахтони мевадиҳандаро, ки ба минтақа мутобиқ аст, парвариш менамоянд. Аҳли заҳмати хоҷагӣ дар парвариш ва нигоҳубини боғҳо таҷрибаи ғанӣ андухта, то пурра ба ҳосил даромадани ниҳолҳо байни қаторҳои онҳоро самаранок истифода мебаранд. Дар баробари пешниҳод ба бозорҳои дохиливу хориҷӣ, ҳамзамон ба миқдори зиёд дар сардхона низ маҳсулот захира мекунанд. Дар боғи гелоси хоҷагии деҳқонии Эмоми Аъзам асосан навъҳои барвақтии Бурлат ва Кордия парвариш мегардад, ки ба иқлими минтақа тобовар буда, барои содирот низ мувофиқ мебошанд.  Сипас, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҷараёни парвариш ва нашъунамои зироати кишоварзӣ дар Кооперативи истеҳсолии Сомонҷон шинос шуданд. Мавриди зикр аст, ки Кооперативи истеҳсолии Сомонҷон бисёрсоҳа буда, хоҷагидорон бо риояи қоидаҳои агротехникӣ ба кишту парвариши сабзавоту полезӣ, ғалладона, зироати техникӣ ва боғу токзор машғул мебошанд. Ба Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иттилоъ доданд, ки дар Кооперативи истеҳсолии Сомонҷон дар майдони 800 гектар гандум, 15 гектар зағер, 180 гектар ҷав, 190 гектар пахта, 52 гектар сабзавоту полезӣ ва дар 34 гектар ҷуворимаккаи дон кишт карда шудааст, ки ҳама нашъунамои хуб доранд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар боғҳои хоҷагӣ ба парвариши дарахтони мевадиҳанда, аз ҷумла бодом, шафтолу ва олуи сиёҳ шинос шуданд. Иттилоъ дода шуд, ки дар Кооперативи истеҳсолии Сомонҷон дар масоҳати беш аз 480 гектар боғҳо бунёд ёфтааст, ки аз он 180 гектар себ, 75 гектар бодом, 100 гектар олу, 12 гектар чормағз, 6 гектар ангур, 6 гектар нок ва 3 гектарро боғи гелос ташкил медиҳад. Дар ин хоҷагӣ масоҳати боғҳои интенсивӣ низ тадриҷан зиёд карда мешавад. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон фаъолияти назарраси хоҷагидорони Кооперативи истеҳсолии Сомонҷонро намуна арзёбӣ карда, ба меҳнати садоқатмандонаи аҳли заҳмат баҳои баланд доданд. Дар ҳамин ҷо Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз намоиши маҳсулоти кишоварзӣ ва дастовардҳои меҳнатии хоҷагии ҷангали ноҳия дидан карданд. Дар намоиш маҳсулоти гуногуни кишоварзӣ, аз ҷумла сабзавоту полезӣ ва меваи тару тоза, хушкмеваҳо, ғалладона ва неъматҳои дигари табиӣ муаррифӣ карда шуд. Дар хоҷагии Сомонҷон зимни шиносоӣ бо рафти парвариши сабзавоту полезӣ Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба нашъунамои пиёзи барвақтӣ, ки қариб расидааст ва пиёзи кишти такрорӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуда, ба масъулон барои риояи қоидаҳои агротехникӣ ва агробизнеси муосир дастуру тавсияҳои судбахш доданд. Тавре иттилоъ доданд, ҳосили интизорӣ аз ҳар гектари пиёзи барвақтӣ 500 сентнер аст. Ҳамчунин зикр гардид, ки дар ин мавзеъ 35 гектар замини лалмии бекор ба таври қатрагӣ шодоб ва ба гардиши кишоварзии обӣ дароварда шудааст. 16.05.2025 ноҳияи Данғара

Пўшида нест, ки вазифаи падару модар дар масъалаи тарбияти фарзанд бисёр муҳим, сангин, масъулиятнок ва хеле мушкил аст. Аз ин рӯ, волидон бояд аз рўзи таваллуди фарзандон тарбияи онҳоро бо беҳтарин усулҳои барои ҷомеа судманд, пайваста зери назорат гиранд. Худованди мутаол дар ин маврид фармудааст: «Эй мӯъминон, хештан ва аҳли хонаи худро аз оташе, ки оташафрӯзи он мардум ва сангҳо бошанд, нигоҳ доред!» (Таҳрим, 6). Ҳамин нуктаро бояд хотиррасон намуд, ки ҳар як падару модар барои фарзандони худ бояд намунае бошанд, то дар ба камолрасию таълиму тарбияи дурусти фоиданок барои љомеа нақши муассире бозида бошанд. Њамин нуктаро рўзноманигори амрикої, барандаи барномањои телевизионї ва муаллифи китобњои зиёд Људит Мартин чунин иброз намудааст: «Њамаи мо дилкашу дилрабо, тоза ва таббиию бетакаллуфона таваллуд мешавем. Бинобар ин, мо бояд муаддаб бошем, то ин ки аъзоёни комилњуќуќи љомеа бошем». Фарзанд азиз аст, вале ўро эркаю нозук тарбия карда, њаргиз дар таълиму тарбияи фарзандон ба сањлангорї роњ додан лозим нест. Њисси масъулиятшиносиро дар фарзандон аз хурдї бедор кардан лозим аст. Тавре Дзержинский Ф. Э. (Феликс Эдмундович Дзержинский, 30.08.(11.09.)1877, ходими фаъоли давлатї ва њизбии собиќ Иттињоди Шуравї, муассис ва роњбари ВЧК) ќайд намудааст: «Фарзандони бо ноз парваридашуда (эрка) ва нозук, ки тамоми њавою њаваси онњо ќонеъ карда мешаванд, њамчун ашхоси аз одамгарї баромада ва сустиродаи худбин ба воя мерасанд. Таърих гувоҳ аст, ки волидони зиёде фарзандони худро тавре тарбияву парвариш намудаанд, ки ифтихори ҳам падару модар ва ҳам кишвари азизамон гаштаанд. Мефахрем аз он, ки пешгузаштагони бошарафи мо бо аъмоли шоистаи хеш номи миллати тољикро дар тўли таърих машњур сохта, дар даврони истиќлол бошад, меросбарони эшон дар мансабњои мухталифи роњбарикунандаи давлати соњибистиќлоли мо ифои вазифа намуда истодаанд. Агар яке дар нињодњои ќудратї шабу рўз дар фикри тинљию амонї ва осмони беѓубори болои сарамон ифои вазифа намояд, дигаре бо рехтани араќи љабини хеш дар сохтмону корхонаву сањро кишварро ободу зеботар, сеюмї бо дастовардњои илмии хеш миллати пешрафтаву бошуур будани миллати тољикро бори дигар тасдиќ, чорумї бо мењнати њалоли хеш дар соњаи тибу таълиму ѓайра поягузори тањкурсии матини ояндаамон, панљумї бо сањмгузории молиявии хеш гушањои мухталифи диёрамонро ободу зебо, ниёзмандонро дастгирї ва шашумї бо роњбарии хирадмандонаи хеш такондињандаи њаракати ободтаргардиву мустањкамтаргардї ва гулгулшукуфонтаргардии ин давлати аз гузаштагон ба мо меросмонда зањматњо мекашад. Натиљаи зањматњои ин фидоиёни миллату Ватанро зимни гузоришҳои интернет дар суханронињои самимию ќадромези мењмонони хориљии аз кишварњи мухталифи олам, аз ќабили Амрико, Эрон, Олмон, Афѓонистон, Ќирѓизистон, Ќазоќистон, Русия ва ѓайра, ки имсол барои истиќболи љашни Наврўзи пирўзпай ба диёри мо ќадам ранља фармуда буданд, низ мушоњида намудем. Мухлисонаи мунсифона, агар ба њамаи ин комёбињою дастовардњою пешравињо бањо гузорем, наќши роњбарикунандаю зањматњои Сарвари азизамон, муњтарам Эмомалї Рањмон хело бузург аст. Пешвои муаззами миллатамон тавонист мењандўстони мухталифро дар атрофи худ муттањид намояд, ки натиљаи он назаррас аст. Лозим ба ёдоварї аст, ки њуқуқи фарзандон бар падару модар қабл аз таваллуд оғоз шуда, фароҳам овардани муҳити лозимеро барои сарпарастии фарзандон тақозо мекунад. Зимни тарбияи хуб додан, шароити таълимгириро фароњам оварда, дар фикри ояндаи хуби фарзанд будан, интихоби њамсарони солењ орзую њаваси волидон ва бобою бибињо низ мебошад. Дар аҳодис ва суннати набавӣ дар бораи муносибати зану шавҳардорӣ гуфтаву андешаҳои бисёре вуҷуд дорад, ки ҳар кадоми онҳо паҳлуҳои гуногуни ин муносибатњоро шарҳу баён менамоянд. Агар мусулмонон бо ин амру ҳидоятҳо амал намоянд, бидуни шак, ба ҳадафу мақсади волои зану шавҳардорӣ ва тарбияи дурусти фарзандон ноил мешаванд. Иффату покдоманӣ, ташкили хонаводаи хуб, тарбияи солиму солеҳи фарзандон, эҳтирому иззати байниҳамдигарӣ, меҳру шафқат, ғамхориву меҳрубонӣ ва ғайра аз авомиле мебошанд, ки дар тарбия ва рушди насли наврас нақши муҳим мебозанд. Ҳикмату фалсафаи ҳаёти зану шавҳардорӣ тибқи қавонини исломӣ аз он иборат аст, ки зану мард шарик ва мӯниси ҳамдигар буда, ахлоқи хубу неки падару модар дар онҳо то охири ҳаёт нақши асосӣ мебозад, зеро фарзандон онҳоро намунаву сармашқи зиндагонии худ ҳисобида, дар кору фаъолияти худ аз онҳо пайравӣ мекунанд. Дини мубини ислом ба масъалаҳои зану шавҳардорӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, масоили мубрами онро то ҷузъиёташ мавриди назар қарор додааст. Масъалаи интихоби дурусти ҳамсари солеҳу покдоман, яке аз масъалаҳое мебошад, ки аз он масъалаҳои дигар, аз ќабили ташкили хонавода, тавлиди фарзандон, таълиму тарбияи солиму солеҳу накӯкори онҳо ва ғайраҳо ба он вобастагии махсус доранд. Баъди ақди никоҳу издивоҷ ҳаёти зану шавҳардорӣ оғоз меёбад, ки вобаста ба таълиму тарбияи гирифтаи навхонадорон тақдири ҳаёти якҷояи минбаъдаи онҳо ҳаллу фасл мегардад. Агар табиати домоду арӯс бо ҳам мувофиқ оянду бо ҳам унс бигиранд, пас дар асоси робитаи ба вуҷуд омадаи миёни онҳо, асосҳои оилаи нав гузошта мешавад. Таваллуди фарзандон бошад, метавонад асосҳои ин хонаводаро боз ҳам тақвият бахшида, робитаи байни зану шавҳарро устувортар гардонад. Фазои хонавода иваз шуда, марҳалаи ҳамзистӣ, тарбият ва таваҷҷуҳ ба фарзандон оғоз шуда, эҳсосоти наве дар хонадон эҷод мешавад, ки аз падару модар фароҳам намудани муҳити солимро барои тарбияи фарзандон тақозо мекунад. Худованди мутаол дар бораи вазифаи зан дар ин давраи ҳаёти зан чунин фармудааст: «Ва модарон бояд ки ба фарзандони худ ду соли тамом шир диҳанд. Ин ҳукм барои касе аст, ки мехоҳад муддати шир доданро тамом кунад; ва хӯроку пӯшоки ин занони ширдеҳ ба ваҷҳи писандида дар (ӯҳдаи) падар аст. Ва бар ҳеҷ кас ба ҷуз қадри тавоноии ӯ воҷиб карда намешавад; модарро бо сабаби фарзандаш набояд ранҷ дод ва на падарро ба сабаби фарзандаш. Ва бар ворис ки (низ) монанди ин (лозим) аст. Агар падару модар баъди ризои миёни якдигар бихоҳанд (кӯдакро) аз шир боз кунанд, пас ҳеҷ гуноҳ бар онон нест. Ва агар хоҳед, ки барои фарзандони худ доя гиред ва агар он чиро, ки доданашро муқаррар кардед, ба хӯшхӯии тамом таслим намудед, пас ҳеҷ гуноҳ бар шумо нест. Ва аз Худо битарсед ва бидонед, ки Худо ба он чи мекунед, биност» (Бақара, 233). Дар бораи фоидаҳои ду сол аз пистони худ шир додани модарон ҳоло китобу мақолаҳои зиёде ба табъ расидаанд, вале айни замон бо ҳамин ёдоварӣ маҳдуд мешавем. Табибон собит намудаанд, ки аз назари ҷисмӣ ва рӯҳӣ кӯдакони шири пистонхурда кӯдакони солим ба воя мерасанд, айнан акси ҳамин чиз ҳам собит шудааст, ки зане ба кӯдакаш шир намедиҳад ҳам худ ва ҳам фарзанди худро дар маърази бемориҳо қарор медиҳад. Чунин фарзандон дар ин муддат эҳсосоти меҳрубонӣ, лутфу

16 май Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар идомаи сафари кории худ ба ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон дар минтақаи озоди иқтисодии Данғара корхонаи навбунёди Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди Оксус Интеразияро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд. Корхонаи навбунёди саноатӣ бо ҷалби сармояи хориҷӣ ва техникаю таҷҳизоти беҳтарини аврупоӣ таъсис дода шуда, фаъолияти он ба истеҳсоли маҳсулоти тамоку бо технологияи рақами як дар ҷаҳон равона шудааст. Хаҷми сармоягузории коргоҳ дар ду марҳила 27 миллион доллари амрикоиро ташкил медиҳад. Зимни шиносоӣ бо фаъолияти корхонаи мазкур ба Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иттилоъ доданд, ки дар корхонаи саноатӣ 15 намуди маҳсулоти тамоку истеҳсол гардида, иқтидори тавлидотии он 3 миллиард дона  дар 1 солро ташкил медиҳад. Таъкид гардид, ки корхона давоми як соли оянда бо иқтидори пуррааш ба кор медарояд. Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди Оксус Интеразия дар масоҳати 2 гектар бунёд гардида, дар он 80 нафар бо кори доимӣ таъмин гардидаанд, ки аз ин шумора 70 фоизашро сокинони маҳаллӣ ташкил медиҳанд. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суҳбат бо масъулини корхонаи навбунёд ба рушди муносибатҳои дуҷонибаву бисёрҷонибаи Тоҷикистон бо шарикони рушд ва сармоягузорони хориҷӣ дар бахшҳои муҳимми иҷтимоию иқтисодӣ баҳои баланд дода, иншооти навбунёдро намунаи олии ҳамкорӣ дар соҳаи саноат арзёбӣ намуданд. Пешвои миллат таъкид доштанд, ки имрӯз дар Тоҷикистон барои рушди фаъолияти соҳибкорию сармоягузорӣ беш аз 100 намуд имтиёзу сабукиҳои андозию гумрукӣ пешбинӣ шудааст, ки ин барои пешбурди тиҷорату хизматрасонӣ ва истеҳсолот мусоидат менамояд. Дар ҳамин ҷо Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо лоиҳаи бунёди корхонаи Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди Сомон Фуд Хатлон шинос шуданд. Зимни муаррифии лоиҳа иттилоъ дода шуд, ки корхонаи саноатӣ бо ҷалби 7 миллион доллари ИМА сармояи хориҷӣ бунёд гардида, то охири соли равон ба кор дароварда хоҳад шуд. Самти асосии фаъолияти он истеҳсоли афшураи мева хоҳад буд. Тибқи нақша дар корхонаи мазкур то 300 ҷойи корӣ таъсис хоҳад ёфт. Иқтидори корхонаи мазкур дар як сол 100 ҳазор тонна буда, дар он 15 намуди афшураи мева истеҳсол мегардад, ки ба таъмини бозори дохилӣ ва  содирот ба хориҷи кишвар нигаронида шудааст. Ҳоло дар минтақаи озоди иқтисодии Данғара, ки дар масоҳати 541 гектар бунёд гардидааст, 37 ширкати ватанию хориҷӣ ҳамчун субъект ба қайд гирифта шудааст. Бо мақсади ноил гардидан ба ҳадафи чоруми миллӣ-саноаткунонии босуръати кишвар ва баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии мардум ҳоло дар минтақаи озоди иқтисодии Данғара дар маҷмуъ наздики 600 ҷойи корӣ ташкил гардидааст. Ҳаҷми сармоягузорӣ дар соли 2024 аз ҳисоби субъектҳои минтақаи озоди иқтисодӣ ба 34 миллион сомонӣ баробар буда, иқтидори умумии сармоягузориҳо аз оғози фаъолият бошад беш аз 2 миллиард сомониро дар бар мегирад. Ҳоло, аз ҷониби субъектҳои минтақаи озоди иқтисодии Данғара истеҳсоли маҳсулоти нафтӣ, металлоконструксия, қубурҳои полиэтиленӣ, маҳсулоти ороишии сохтмонӣ, коркарди меваи хушк ва ғайра ба роҳ монда шуда, ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар соли 2024 54 миллион сомониро ташкил дод.   16.05.2025 ноҳияи Данғара