Без рубрики

Қисми 1. Шарҳи мафҳуми тамаддун дар адабиёти илмӣ Дар доираи илмҳои гуногуни ҷамъиятиву гуманитарӣ як идда таърифҳои мафҳуми “тамаддун“ таҳия карда шудаанд, ки шиносоӣ ба онҳо барои дарки мазмун ва маънои истилоҳии ин мафҳум кӯмак мерасонад. Дар зер он таърифҳоро мухтасар шарҳ медиҳем. Аз нигоҳи умумиилмӣ-фалсафӣ: тамаддун шакли иҷтимоии ҳаракати материя мебошад, ки устуворӣ ва қобилияти худро барои рушди худ тавассути худтанзимкунии мубодила бо муҳити зист таъмин мекунад (тамаддуни инсонӣ дар миқёси сохтори кайҳонӣ); Аз нигоҳи таърихӣ ва фалсафӣ, тамаддун бо 3 навъ таъриф карда мешавад: – а) ягонагии раванди таърихӣ ва маҷмӯи дастовардҳои моддӣ, техникӣ ва маънавии инсоният дар ин раванд мебошад (тамаддуни инсонӣ дар таърихи Замин); б) марҳилаи раванди таърихии ҷаҳонӣ, ки бо ноил шудан ба сатҳи муайяни иҷтимоӣ (марҳилаи худтанзимкунӣ ва худистеҳсолкунӣ бо истиқлолияти нисбӣ аз табиат ва тафриқаи шуури иҷтимоӣ) алоқаманд аст; в) ҷомеае, ки дар замони ва макони муайян ҷойгир шудааст. Тибқи таърифи охирин, тамаддунҳо низомҳои куллӣ мебошанд, ки маҷмӯаҳои иқтисодӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ ва маънавиро инъикос менамоянд ва мувофиқи қонунҳои давраҳои ҳаётӣ рушд мекунанд . Яке аз аввалин шахсоне, ки кӯшиши пайгирии пайдоиши истилоҳи “тамаддун”-ро кардааст, таърихшиноси фаронсавӣ Люсйен Форе буд. Дар асари худ “Тамаддун: таҳаввули вожа ва як гурӯҳи ғояҳо”, ӯ бори аввал пайдоиши ин истилоҳро дар асари файласуфи фаронсавӣ Н.А. Буланже “Қадимият, ки дар расму оинҳои он ошкор шудааст” (1766) сабт кардааст. Буланже дар он асари худ навишта буд: “Вақте ки як халқи ваҳшӣ мутамаддин мешавад, пас аз он ки ба вай қонунҳои равшан ва дахлнопазир дода мешаванд, он халқ ба ҳеҷ ваҷҳ набояд амали тамаддунро анҷомёфта шуморад: он халқ бояд бо он қонунҳои барояш додашуда ҳамчун бо як тамаддуне, ки идома ёфта истодааст, муносибат кунад”. Яке аз аввалин олимоне, ки истилоҳи “тамаддун”-ро ба гардиши илмӣ ворид кард, файласуфи шотландӣ Адам Фергюсон буд. Ин олим таҳти мафҳуми “тамаддун” марҳилаеро дар рушди ҷомеаи инсонӣ мефаҳмид, ки бо мавҷудияти табақаҳои иҷтимоӣ, инчунин шаҳрҳо, навиштаҷот ва дигар падидаҳои иҷтимоӣ тавсиф мешавад. Чуноне ки ин олим дар асараш “Таҷрибаи таърихи ҷомеаи шаҳрвандӣ” ( англ. An Essay on the History of Civil Society, 1767) навишта буд: “На танҳо ҳар як фарди ҷудо, балки кулли инсоният, бо ҳаракат ва гузариш аз вуҳушу барбарият ба тарзи ҳаёти мутамаддин, масири ногузири зиндагиро аз туфулият то ба камолот мепаймояд”. Тибқи андешаи Адам Фергюсон, тамаддун ҳамчун марҳилаи ниҳоии камолот ва рушди иҷтимоӣ фаҳмида мешавад. Равиши даврабандии таърихи ҷамъияти инсонӣ (давраҳои ваҳшоният — барбарият — тамаддун), ки аз ҷониби ин олими шотландӣ пешниҳод шуда буд, дар охири асри XVIII ва аввали асри XIX дар доираҳои илмии ¬Ғарб дастгирӣ ёфт ва онро як силсила олимони маъруфи ғарбӣ ба кор гирифтанд. Азҷумла, Люис Морган дар асари худ “Ҷамъияти қадим”; 1877) ва Фридрих Энгелс дар “Пайдоиши оила, моликияти хусусӣ ва давлат” (1884) аз ин равиши даврабандии таърихи инсоният самаранок истифода бурданд . Тамаддун, ҳамчун як марҳилаи рушди иҷтимоӣ, бо ҷудоии ҷомеа аз табиат ва пайдоиши номувофиқатиҳо (ҳатто зиддиятҳо) байни омилҳои табиӣ ва сунъии рушди ҷомеа тавсиф мешавад. Дар ин марҳила, омилҳои иҷтимоӣ ва тафаккури ақлонӣ дар ҳаёти инсон бартарӣ доранд. Ин марҳилаи рушд бо бартарии қувваҳои истеҳсолии сунъӣ нисбат ба қувваҳои табиӣ тавсиф мешавад . Рушди кишоварзӣ ва ҳунармандӣ, мавҷудияти синфҳо ва табақаҳои иҷтимоӣ, давлат, шаҳрҳо, тиҷорат, моликияти хусусӣ ва пул, сохтмонҳои бузург, дини инкишофёфта, алифбо ва хат аломатҳо ва унсурҳои хоси тамаддун ва ҳаёти ҷомеаи мутамаддин мебошанд. Файласуфи шарқшинос Б.С. Ерасов меъёрҳои зеринро муайян кардааст, ки тамаддунро аз марҳилаи барбарӣ фарқ мекунанд : – бо тақсимоти меҳнат асос ёфтани низоми муносибатҳои иқтисодӣ; – назорат шудани воситаҳои истеҳсолот (аз ҷумла меҳнат) аз ҷониби табақаи ҳукмрон, ки маҳсулоти изофиро аз истеҳсолкунандагони аввалия тавассути андозҳо, инчунин тавассути истифодаи меҳнат барои корҳои ҷамъиятӣ мутамарказ ва аз нав тақсим мекунад; – мавҷудияти шабакаи мубодила, ки аз ҷониби тоҷирони касбӣ ё давлат назорат карда мешавад ва мубодилаи мустақими мол ва хидматҳоро иваз мекунад; – мавҷудияти сохтори сиёсие, ки аз ҷониби табақаи ҷомеа ҳукмронӣ мешавад ва ҳокимияти иҷроия ва маъмуриро дар дасти худ мутамарказ мекунад. Дар ҷомеае, ки ба ҳаёти мутамаддин ворид мешавад, созмони пешинаи қабилавӣ-авлодӣ, ки дар заминаи иттиҳоди оилаҳои бо ҳам хешованд асос ёфтааст, бо сохтори сиёсие иваз карда мешавад, ки дар он зимоми ҳокимияти иҷроия ва маъмуриро дар дасти табақаҳои болоӣ (синфи ҳукмрон) қарор мегирад. Давлат, ки низоми муносибатҳои синфӣ-иҷтимоӣ ва ягонагии ҳудудиро таъмин мекунад, асоси низоми сиёсии тамаддуниро ташкил медиҳад. Қисми 2. Тамаддунҳои маҳаллӣ ва меъёрҳои муайян кардани онҳо аз нигоҳи плюрализми даврӣ ба таърих Бо афзоиши корбурди равиши плюралӣ-даврӣ дар пажӯҳиши таърих, аз охири асри XIX ва аввали асри XX, мафҳуми умумии “тамаддун” бештар ба “тамаддунҳои маҳаллӣ” ишора мекардагӣ шуд. Дар асри XIX, дар давраи авҷи мустамликадорӣ таърихшиносони аврупоӣ дар бораи ҷомеаҳои шарқӣ маълумоти фаровон ҳосил карданд ва ба хулосае омаданд, ки байни ҷомеаҳо дар марҳилаи рушди тамаддунӣ фарқиятҳои сифатӣ вуҷуд дошта метавонанд. Ин ба онҳо имкон дод, ки на дар бораи як тамаддуни ҷаҳонӣ, балки дар бораи теъдоди зиёди тамаддунҳои маҳаллӣ (локалӣ) сухан ронанд. Истилоҳи “тамаддуни маҳаллӣ” бори аввал дар асари файласуфи фаронсавӣ Шарл Ренувйе бо номи “Дастури фалсафаи қадим” (1844) пайдо шудааст. Чанд сол пас, нависанда ва таърихшиноси фаронсавӣ Ҷозеф Гобино “Эссе дар бораи нобаробарии нажодҳои инсонӣ” (1853-1855)-ро нашр кард. Дар он муаллиф 10 тамаддунро муайян кардааст, ки ҳар кадоме бо роҳи рушди худ пеш мераванд ва дер ё зуд нобуд мешаванд. Аммо, мутафаккир ба фарқиятҳои фарҳангӣ, иҷтимоӣ ё иқтисодии байни тамаддунҳо тамоман таваҷҷӯҳ надошт: ӯ танҳо ба риштаҳои муштараки таърихи тамаддунҳо – пайдоиш ва суқути онҳо таваҷҷӯҳ дошт. Аз ин рӯ, консепсияи таърихшиносии ӯ бо назарияи тамаддунҳои маҳаллӣ робитаи ғайримустақим ва бо идеологияи консерватизм робитаи мустақим дорад. Муаррихи олмонӣ Генрих Рюккерт низ ақидаҳоеро баён кардааст, ки бо андешаҳои Гобино мувофиқанд. Чуноне ки ин олим хулоса кардааст, таърихи инсоният як раванди ягона нест, балки маҷмӯи равандҳои мувозӣ мебошад, ки дар организмҳои фарҳангӣ ва таърихӣ рух медиҳанд ва онҳоро дар як хат ҷойгир кардан мумкин нест. Рюккерт аввалин касе буд, ки ба мушкилоти марзҳои тамаддунҳо, таъсири мутақобилаи онҳо ва муносибатҳои сохтории дохили онҳо таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Дар айни замон, Рюккерт ба тамоми ҷаҳон ҳамчун объекти таъсири Аврупо (яъне тамаддуни аврупоӣ ҳамчун пешсаф) нигоҳ мекард, ки ин боиси мавҷудияти боқимондаҳои равиши иерархӣ ба тамаддунҳо, инкори баробарӣ ва

Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявию иҷтимоӣ узви ҷомеаи ҷаҳонӣ буда, дар ҷараёни таҳаввулоти босуръати ҷаҳонишавии муносибатҳои иқтисодиву иҷтимоӣ ва рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёт қарор дорад. Эмомалӣ Раҳмон Дар тўли зиёда аз 34- соли даврони истиқлолият Тоҷикистони азизи мо рўз аз рўз ободтару зеботар гашта, ҳамасола ба комёбиҳои беназир ноил гардида истодааст. Дар ҷомеаи шаҳрвандӣ сулҳу суботи устувор, тинҷию оромӣ, волоияти қонун, ваҳдату ҳамдигарфаҳмӣ байни сокинони минтақаҳои гуногуни кишвар қоим аст, ки ин муҳаррики асосии пешрафти Тоҷикистон дар самтҳою соҳаҳои гуногун ва пайваста авҷи тоза гирифтани корҳои созандагию бунёдкории диёри азизамон мебошад. Тавре огаҳӣ дорем, 16 декабри соли равон Паёми навбатии Президенти кишварамон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ ироа гардид. Дар оғози Паём Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон роҷеъ ба чорабиниҳои муҳимми сиёсии дар моҳи марти соли 2025 доиргардида:- интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагон, маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ ва аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, дигар рӯйдоди таърихӣ – ҳалли пурраи масъалаҳои сарҳадии тайи беш аз сад соли охир ҳалношудаи байни ду давлат – Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон бо ба имзо расидани шартнома дар бораи муайян кардани хатти сарҳади давлатӣ, шартномаи миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Қирғизистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар бораи нуқтаи пайвастшавии сарҳади давлатии се кишвар ва ба имзо расидани Эъломияи Хуҷанд доир ба дӯстии абадӣ аз ҷониби сарони давлатҳо, ки барои рушди минтақа ва идомаи ҳамкориҳои судманд заминаи мустаҳками ҳуқуқиро фароҳам месозанд, суханронӣ намуданд. Ҳамчунин Сарвари давлат зикр намуданд, ки «Соли 2025 Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи ташаббусҳои ҷаҳонии худ ҷиҳати амалисозии қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳоро мизбонӣ намуд. Қобили зикр аст, ки рӯзи 12-уми декабри соли ҷорӣ бо ташаббуси Тоҷикистон дар ҷаласаи 7-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба муҳити зист қатънома доир ба «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ» қабул карда шуд. Бо ташаббуси дигари кишвари мо қатъномаи махсуси Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид зери унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» қабул гардид. Илова бар ин, ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид гардидани ёдгориҳои мероси фарҳангии Хуттали қадим зимни иҷлосияи 47-уми Кумитаи мероси ҷаҳонӣ дар шаҳри Париж баёнгари эътирофи ташаббусҳои Тоҷикистон мебошад. Он ҳам боиси ифтихор аст, ки 12-уми декабри соли ҷорӣ бо иқдоми Тоҷикистон қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар хусуси эълон кардани соли 2027 ҳамчун «Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ» қабул гардид. Пазируфтани ин ташаббусҳо ифодаи эътироф ва дастгирии ҷомеаи ҷаҳонӣ аз ибтикороти созандаи Тоҷикистон оид ба масъалаҳои мубрами рӯзномаи глобалӣ ба ҳисоб меравад». Пешравию тараққиёти ҳамаҷонибаи ҳар як давлат аз саводнокии сокинони он вобастагӣ дорад. Мисоли инро мо дар пешравию тарақиёти иқтисодии Ҷопони баъди ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ба харобӣ муваҷҷаҳгардида дида метавонем. Зеро, Ҷопон баъди ҷанги дуюми ҷаҳонӣ диққати асосиро ба рушди соҳаи маъориф равон намуда, ба яке аз давлатҳои пешрафтаи дунё табдил гашт. Ҳамин аст, Пешвои муаззами миллат пайваста барои саводнок гардидани насли наврас саъю кўшиш менамоянд, шароит фароҳам месозанд то ин ки фарзандони мо соҳибсаводу соҳиби касбу кор бошанд ва дар ҷодаи зиндагӣ, хоҳ дар дохили кишвар, хоҳ дар хориҷи онанд, ҳеҷ гоҳ ба мушкилот муваҷҷеҳ нагарданд. Қобилияти сиёҳро аз сафед фарқ карданро дошта, ҳаргиз хору залил нагарданд, ба таассубу хурофот дода нашаванд. Дар робита ба масъалаи мазкур Сарвари давлат дар Паёми навбатии хеш чунин ишора намуданд: “Барои соҳаи маориф дар соли 2026 аз ҳисоби буҷети давлатӣ қариб 14 миллиард сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки нисбат ба соли 2025-ум 25,4 фоиз ва нисбат ба даҳ соли қабл, яъне соли 2015-ум панҷуним баробар зиёд мебошад. Тибқи таҳлилҳо 25 соли оянда шумораи хонандагон дар Тоҷикистон ба чор миллион нафар мерасад. Бинобар ин, мо бояд барои ҳарчи бештар омода намудани кадрҳои омӯзгорӣ, бунёди муассисаҳои таълимӣ ва ба стандартҳои ҷаҳонӣ мутобиқ гардонидани низоми таҳсилот, яъне омодагӣ ба гузариш ба низоми дувоздаҳсолаи таълим аз ҳоло чораҷӯйӣ намоем. Ба ин мақсад, Ҳукумати мамлакат вазифадор карда мешавад, ки вазъи амалишавии Стратегияи миллии рушди маориф барои давраи то соли 2030- ро ҳамаҷониба таҳлилу баррасӣ намуда, онро тибқи ҳадафҳои нави дар ин самт гузошташуда такмил диҳад. Соли 2019 дар Паёми Роҳбари давлат солҳои 2020 – 2040 Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф эълон шуда буд, ки аз он замон зиёда аз панҷ сол сипарӣ гардид. Ба Агентии назорат дар соҳаи маориф ва илм, вазоратҳои маориф ва илм, рушди иқтисод ва савдо, саноат ва технологияҳои нав, Академияи миллии илмҳо ва Палатаи ҳисоб супориш дода мешавад, ки натиҷаҳои шашсолаи татбиқи чорабиниҳои тасдиқгардидаро ҳамаҷониба таҳлил карда, ҷиҳати бартараф намудани камбудиву монеаҳои ҷойдошта тадбирҳои иловагӣ андешанд”. Ҳеҷ гоҳ фаромўш набояд кард, ки забони модарии мо асосан барои муоширати ҳамарўзаи мо дар дохили кишвар аст, вале вақте берун аз хоки он баромадем, бояд бо забонҳои хориҷӣ муошират намоем, то моро бифаҳманд ва то тавонем хешрову Тоҷикистони азизро ба ҷаҳониён муаррифӣ намоем. Масалан, ба сафари хидматии расмие шуморо ҳамчун намоянда аз Тоҷикистон фиристонидаанду забонҳои хориҷиро балад нестед ва суханронии лозимаро дар ин ҷаласаи корӣ накардед, ташкилкунандагони ин ҷаласа метавонанд нисбати шумо ва миллату диёри мо фикри манфие кунанду минбаъд аз даъвати расмии намояндаи кишвари мо сарфи назар кунанд. Фаромўш набояд кард, ки дар қуҷое набошем, ҳар яки мо намояндаи ин миллати куҳанбунёд мебошем. Аз ин рў, обрўи миллатро бардоштан дар дасти мост. Вобаста ба рафтори ҳар яки мо ба миллати мо баҳо медиҳанд. Мутаассифона, баъзе шаҳрвандони мо (махсусан аснои дар муҳоҷирати меҳнатӣ будан) ҳангоми ба мушкилот рў ба рў шудан вазъиятро шарҳ дода наметавонанд, дар натиҷа ҳамдигарфаҳмӣ ҳосил намегардад. Дар ҳолати донистани забон ҳурмату эҳтиром ҳосил мегардад, шахси забондон аз ҳадафу ғарази ҳамсуҳбату атрофиён огоҳ мегардад. Дар ҳолоти зарурӣ худро ҳифз карда метавонад. Бо забондонӣ китобу рўзномаю маҷаллаҳои дигар забонҳоро мутолиа намуда, дониши хешро тақвият дода, аз дастовардҳои қавму миллатҳои пешрафта истифода бурда метавонем, ки ин ҳама ба манфиати кор аст. Ҳамин босаводии ниёкони мо буданд, ки бо мероси таърихии гузоштаи онҳо миллати тоҷикро мешиносанду бо он фахр мекунем. Ҳамин аст, ки Сарвари давлат дар Паёми навбатии хеш ба таълиму тарбияи фарзандон боз як бори дигар махсус таъкид намуданд, зеро ояндаи миллату Ватан аз

25 ноябр таҳти раёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, Раиси Ҳукумати кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маҷлис, нахуст, гузориши вазири энергетика ва захираҳои об Далер Ҷумъа дар бораи Барномаи рушди соҳаи энергетикаи барқӣ барои солҳои 2026-2030 шунида шуд. Таъкид гардид, ки лоиҳаи қарори мазкур бо мақсади “Таъмини амнияти энергетикӣ ва истифодаи самараноки энергияи барқ”, ки яке аз ҳадафҳои калидии Стратегияи миллии рушди ҷумҳурӣ ба ҳисоб меравад, таҳия ва пешниҳод гардидааст. Зикр гардид, ки дар натиҷаи амалӣ намудани Барнома ба даст овардани натиҷаҳои зерин дар назар аст, аз қабили 2680 МВт иқтидори нави истеҳсолии энергияи барқ аз ҳисоби неругоҳҳои  барқи обии нав, 253 МВт иқтидори иловагии истеҳсоли энергияи барқ аз ҳисоби азнавсозии неругоҳҳои амалкунанда ва барқарор гардидани 440 МВт иқтидорҳои аздастрафта бинобар фарсуда будани таҷҳизот, 1500 МВт аз ҳисоби энергияи офтоб, то ба 3 дарсад расондани сатҳи талафоти энергияи барқ дар шабакаҳои интиқоли барқ, то 9 дарсад расондани сатҳи талафоти энергияи барқ дар шабакаҳои тақсимоти барқ ва ба 5 млрд.киловат соат расонидани содироти энергияи барқ. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳоро вазифадор намуданд, ки барои амалигардонии Барномаи мазкур ва нақшаи чорабиниҳои он чораҳои дахлдор андешида, аз натиҷааш ҳар сол маълумот манзур намоянд. Ҳамчунин, дастур дода шуд, ки мавзуи мондани панелҳои офтобӣ дар хонаҳои мардум ва васлу ҳамоҳанг намудани онҳо бо шабакаҳои барқии кишвар омӯхта шавад. Ғайр аз ин, таъкид гардид, ки фарҳанги истифодаи сарфакоронаи неруи барқ дар байни мардум васеъ тарғиб карда шавад. Лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Оид ба ворид намудани илова ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон”, ки ба хотири бартараф кардани камбудиҳои дар соҳаи энергетика ҷойдошта таҳия шудааст, дар маҷлиси навбатӣ баррасӣ гардид. Гуфта шуд, ки дар Қонуни мазкур барои истифодаи ғайриқонунии қувваи барқ, аз ҷумла барои истеҳсоли криптовалюта пурзур намудани ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ гардидааст. Баъди муҳокима лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Оид ба ворид намудани илова ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон” ва лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи дигар пардохтҳои ҳатмӣ ба буҷет” барои баррасӣ ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ирсол гардид. Дар идомаи маҷлис, ҳамчунин, Барномаҳои давлатии рушди соҳаи фарҳанг ва санъат дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030, рушди содироти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030, рушди ҳудудҳои табиии махсус муҳофизатшаванда дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030, Барномаи рушд ва рақамикунонӣ дар мақомоти иҷрои Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030 ва Барнома оид ба муқовимат ба эпидемияи вируси норасоии масунияти одам ва гепатитҳои парентералии вирусӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030, муҳокима гардида, хулосаҳои даркорӣ бароварда шуд. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вобаста ба иҷрои масъалаҳои дар маҷлиси навбатии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон матраҳгардида ба масъулини сохторҳои давлатӣ дастуру супоришҳо доданд. Дастурҳои дигар оид ба масъалаҳои мубрам, аз ҷумла захираи кофии маводи хӯрока, дар сатҳи баланди ташкилӣ гузаронидани зимистон, омода ва бо риояи қоидаҳои агротехникӣ кишт кардани заминҳои кишоварзӣ, вусъати корҳои ободонию созандагӣ ба истиқболи солгарди 35-уми ҷашни истиқлоли давлатӣ ва ғайра дода шуд. 25.11.2025 шаҳри Душанбе

25 июн Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мақсади шиносоӣ бо вазъи зиндагии мардум, рафти корҳои ободонию созандагӣ, ифтитоҳи як қатор иншооти муҳим, суҳбату мулоқот бо сокинони шаҳру ноҳияҳо ва иштирок дар тантанаҳои ҷашни Ваҳдати миллӣ ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ташриф оварданд. Боздиди кории Сарвари давлат аз ноҳияи Ванҷ оғоз ёфт. Меҳмони олиқадрро дар деҳаи Пайшанбеободи ноҳия сокинон ва аҳли фарҳангу ҳунар гарму самимӣ истиқбол намуданд. Бояд гуфт, ки ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Ванҷ 140 иншооти таъйиноти гуногун ба нақша гирифта шуда буд. Аз ин шумора, то имрӯз 90 иншоот мавриди истифода қарор гирифтааст, ки дар самти муҳайё намудани ҷойҳои нави корӣ, беҳтар гардонидани вазъи кору хизматрасонӣ ва баланд бардоштани сифати зиндагии мардум нақши муҳим мегузоранд. 25.06.2025 ноҳияи Ванҷ

30 май Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон директори иҷроияи Бунёди иқлими сабз Мафалда Дуартеро, ки барои иштирок дар нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо ба Душанбе ташриф овардаанд, ба ҳузур пазируфтанд. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон изҳори умед карданд, ки Бунёди иқлими сабз ба татбиқи ҳадафҳои конфронс ва пешбурди талошҳои глобалӣ баҳри пешгирӣ аз обшавии босуръати пиряхҳо мусоидати муассир хоҳад кард. Ба масъалаи татбиқи лоиҳаҳо дар соҳаҳои энергетика, кишоварзӣ, таъмини устуворӣ дар муқобили хатарҳои табиӣ, рушди бахши хусусӣ ва беҳтар намудани хизматрасонӣ дар бахши обуҳавошиносӣ таваҷҷуҳи зиёд зоҳир гардид. 30.05.2025 шаҳри Душанбе

30 май дар шаҳри Душанбе нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо баргузор гардид. Дар маҳалли ҳамоиши сатҳи баланд – Кохи Сомони бӯстонсаройи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон беш аз 2500 коршиноси сатҳи баланд аз 80 кишвар, роҳбарони ҳайатҳои як қатор ҳукуматҳо, намояндагони воломақоми созмонҳои минтақавию байналмилалӣ, пажӯҳишгоҳҳо ва шарикони рушд, ҷамъ омаданд. Чорабинӣ бо аксбардории якҷояи Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва роҳбарони ҳайатҳои иштирокдори нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо оғоз гардид. Бояд гуфт, ки барои инъикоси конфронс беш аз 450 хабарнигори васоити ахбори оммаи дохилу хориҷ, аз ҷумла 150 рӯзноманигор аз расонаҳои хориҷӣ номнавис шудаанд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо иштирок ва суханронӣ намуданд. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирокдорони чорабинии сатҳи баландро ба Тоҷикистон хайрамақдам гуфта, ба кори конфронс барору комёбӣ орзу карданд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон конфронсро қадами муҳим дар самти татбиқи қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид дар бораи эълон намудани соли 2025 ҳамчун “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” номиданд. Таъкид гардид, ки ҳамоиши имрӯза барои табодули афкор вобаста ба ин мавзӯи ҳаётан муҳим, инчунин, истифодаи оқилонаи захираҳои об арсаи муколамаи судмандро фароҳам меоварад. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таваҷҷуҳи коршиносонро ба масъалаи обшавии босуръати пиряхҳо, ки имрӯз ба як буҳрони глобалии замони мо табдил ёфтааст, ҷалб карда, коҳишёбии онро раванди ташвишовар дар таърихи инсоният арзёбӣ намуданд. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба тағйирёбии иқлим, коҳишёбии бесобиқаи пиряхҳо ва оқибатҳои фоҷеабори он барои аҳолии сайёра бо таҳлилҳо андешаронӣ намуда, зарур шумурданд, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ барои дарёфти ҳалли ин мушкилот бояд талошу кӯшиши муштарак ба харҷ диҳанд. Таъкид карда шуд, ки Тоҷикистон низ, ҳамчун кишвари дорои бузургтарин пиряхҳои Осиёи Марказӣ, ба ин мушкилот дучор шудааст. Сарвари давлат иброз доштанд, ки камшавии пиряхҳо на танҳо ба мероси табиии мо, балки ба ҳаёти миллионҳо нафар дар минтақа таҳдид мекунад. Пешниҳод карда шуд, ки бо мақсади мониторинги фарогири пиряхҳо, инчунин, барномарезӣ ва татбиқи чораҳои таъхирнопазир барои ҳифзи онҳо ҳамкории муассир бо ҳама шарикон густариш дода шавад. Дар ин зимн, ҳамчунин, навовариҳои зеҳнӣ ва кумакҳои молию техникӣ зарур шумурда шуд. Зикр гардид, ки пиряхҳои Тоҷикистон на танҳо манбаи бузурги оби дарёҳои Осиёи Марказӣ ба шумор мераванд, балки дар нигоҳдории устувории иқлими минтақа нақши калидиро иҷро намуда, барои ҳифзи иқлими глобалӣ низ аҳаммияти муҳим доранд ва зимнан, ҳолати кунунии ин пиряхҳо таҳқиқоти илмии дақиқро талаб мекунад. Бо дарназардошти ҷойгир будани зиёда аз 60 фоизи пиряхҳои минтақа дар Тоҷикистон, ҳамчунин пешниҳод гардид, ки якҷо бо шарикони рушд ва пажуҳишгоҳҳои илмиву-таҳқиқотӣ экспедитсияи фарогири омӯзиши пиряхҳои Тоҷикистон ташкил шуда, дар кишвари мо як озмоишгоҳи минтақавии яхшиносӣ таъсис дода шавад. Аз ҳамаи шарикон ва ҷонибҳои манфиатдор даъват карда шуд, ки ин ташаббусро дастгирӣ намоянд ва ба ин васила дар татбиқи “Даҳсолаи амал барои илмҳои яхшиносӣ – солҳои 2025-2034” саҳми муносиби худро гузоранд. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон изҳор доштанд, ки Тоҷикистон тайи бист соли охир рӯзномаи об ва иқлимро дар арсаи байналмилалӣ фаъолона пешбарӣ намуда, ҳамзамон бо ин, зарурати вокуниши фаврию муштаракро барои ҳифзи пиряхҳо таъкид  мекунад. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ёдовар шуданд, ки бо дарназардошти аҳаммияти масъалаи мазкур, бо ибтикори Тоҷикистон дар асоси қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид соли 2025 ҳамчун “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” ва 21 март “Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо” эълон гардида, дар назди Созмони Милал Бунёди эътимоди байналмилалӣ оид ба ҳифзи пиряхҳо таъсис дода шуд. Зарур шумурда шуд, ки давлатҳо ва созмонҳои байлналмилалию минтақавӣ бо мақсади таъмини фаъолияти босамари ин Бунёд, ҳарчи бештар саҳми молиявии худро гузоранд. Президенти кишвар дар бораи ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Фаронса ва қабули қатъномаи СММ оид ба эълон кардани солҳои 2025-2034 ҳамчун “Даҳсолаи амал барои илмҳои яхшиносӣ” андешаронӣ намуданд. Сарвари давлати мо муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои ҳифзи пиряхҳо андешидани тадбирҳои таъхирнопазирро зарур шумурда, як қатор пешниҳодҳо ба миён гузоштанд. Аз ҷумла, баланд бардоштани сатҳи огаҳии ҷомеаи ҷаҳонӣ оид ба нақши ҳаётан муҳимми пиряхҳо, таҳкими ҳамкории байналмилалӣ, ба роҳ мондани мониторинги фарогир ва таҳқиқоти илмӣ бо мақсади беҳтар дарк намудани ҷараёни тағирёбии пиряхҳо ва таъсири онҳо ба тағйирёбии глобалии иқлим, татбиқи иқдомҳои дастҷамъӣ ба мақсади бартараф намудани оқибатҳои иҷтимоию иқтисодии обшавии босуръати пиряхҳо, бахусус таъсири он ба дастрасӣ ба об, ҳифзи амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли неруи барқ ва ҳифзи мероси фарҳангию табиӣ. Ҳамчунин, аз ҷониби Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод шуд, ки аксарияти чораҳои ба ҳифзи пиряхҳо равонашуда ҳамоҳанг гардад. Роҳбари давлат инчунин, пешниҳод намуданд, ки Стратегияи глобалии ҳифзи пиряхҳо дар сатҳи ҷаҳонӣ таҳия гардад. Дар фароварди сухан Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз доштанд, ки натиҷаҳои Конфронси имрӯза, аз ҷумла Эъломияи Конфронси Душанбе ва муроҷиати иштирокдорони Конфронс ҳамчун даъват ба иқдомҳои амалгароёнаи ҷомеаи ҷаҳонӣ барои саҳмгузорӣ дар равандҳои муҳимми глобалӣ дар соҳаи обу иқлим ва рушди устувор хизмат хоҳанд кард. Баъди суханронии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон як қатор коршиносони сатҳи баланд, роҳбарони ҳайатҳои ҳукуматҳои кишварҳо ва ташкилоту созмонҳои байналмилалию минтақавӣ, муовини аввали Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Амина Муҳаммад, Сарвазири Ҷумҳурии Исломии Покистон Шаҳбоз Шариф, муовини аввали Президенти Ҷумҳурии Исломии Эрон Муҳаммадризо Ориф, муовини аввали Президенти Ҷумҳурии Зимбабве Константино Чивенга, ноиби Президенти Ҷумҳурии Гамбия Муҳаммад Яллоу, ноиби Президенти Ҷумҳурии Малдив Ҳусейн Муҳаммад Латиф, Дабири кулли Созмони ҷаҳонии метеорология Селеста Сауло, муовини директори генералии ЮНЕСКО Лидия Брито, директори иҷроияи Хазинаи кӯдакони СММ (ЮНИСЕФ) Кетрин Мери Рассел, муовини Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид, котиби иҷроияи Комиссияи иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид барои Осиё ва Уқёнуси Ором (ЭСКАТО) Армида Салсиаҳ Алишаҳбана, ноиби Президенти Бонки Осиёии Рушд Ингминг Янг ва ноиби Президенти Бонки сармоягузории инфрасохтории Осиё Аҷай Бҳушан сухан гуфта, ба ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар самти ҳалли мушкилоти пиряхҳо ва ҳифзи онҳо баҳои баланд доданд. Дар назар аст, ки аз руи натиҷаи кори нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо Эъломияи Душанбе оид ба пиряхҳо, Даъвати Душанбе ва Ҷамъбасти Раис қабул хоҳад шуд. 30.05.2025 шаҳри Душанбе

ГУФТОРИ МУХТАСАР ПЕРОМУНИ АНДЕШАҲОИ ХУРОФОТӢ РОҶЕЪ БА НАҲС БУДАНИ РАҚАМИ 13 Дар фарҳангҳои мухталифи дунё эътиқоду хурофот вуҷуд доранд, ки метавонанд дар тӯли даҳҳо ва ҳатто садҳо сол дар раванди ҳаёти иҷтимоии одамон тағйирот ба вуҷуд оранд. Бархе аз ин хурофотҳоро дар рақамҳо дидан мумкин аст, ки бештари онҳо дар достонҳои қадиму муқаддас реша гирифта, боиси боварии мардум шудаанд ва дар ҳаёти онҳо ба кор бурда мешаванд. Ин ҷо баъзе далелҳое дар бораи он ки чаро рақами 13 наҳс ҳисобида мешавад, оварда мешавад. Дар умум, суоле ба миён меояд, ки чаро атрофи рақами 13 солҳост, ки баҳсҳо меравад. Бояд гуфт, ки ҳодисаҳое, ки дар рӯи замин рух медиҳанд, решаи худро дар эътиқоди мардум ҷой медиҳанд ва боиси тағйироти ҷиддие дар мафкураи мардум мешаванд. Боварӣ ба хурофот яке аз мушкилоти иҷтимоӣ дар ҷаҳони имрӯз ба гунае маҳсуб мешавад, ки метавон онро як мушкили иҷтимоӣ номид. Ин эътиқодҳо, ки асоси дурусте надоранд, метавонанд дар ҳаёти иҷтимоии мардум нақши манфӣ дошта бошанд, зеро эътиқод ва андешаҳои хурофотӣ чизҳоеанд, ки дар зеҳну тасмимгирии инсонҳо реша мегиранд. Ин масъаларо дар зиндагии атрофиёнамон дидан мумкин аст ва мисоли он рақами 13 аст, ки ба назари баъзеҳо дар аксари ҷомеаҳои байналмилалӣ рақами бадбахтӣ ҳисобида мешавад. Мутаассифона, чунин масъалаҳо дар бисёр ҷомеаҳо вуҷуд доранд. Ин ҷо баъзе далелҳое баён мегарданд, ки аз куҷо пайдо шудан ва сабаби бадбахт шуморадани рақами 13-ро нишон медиҳанд. Бархе аз муҳаққиқон бар ин назаранд, ки эътимоднокии рақами 13 аз дини насронӣ ба зардуштиён ва сипас ба мусулмонон гузаштааст. Дар замони Масеҳ шахсе бо номи Яҳудои Исхарютӣ (Искориут), ки яке аз дувоздаҳ ҳаввориёни (ҳавориён – унвони 12 тан аз ёрон ва шогирдони вижаи Исои Масеҳ аст) Масеҳ буд, нақшаи бадеро барои таслим намудани Исои Масеҳ дар назди душманонаш кашида буд. Масеҳиён бар он боваранд, ки вақте гурӯҳи онҳо 13 нафар шуд, Масеҳ дастгир ва дор кашида шуд. Аз ин ру, онҳо рақами 13-ро бадбахт меҳисобанд. Ва ин масъала то имрӯз аз насл ба насл идома ёфта истодааст. Далели дигари ин мавзуъ дар рӯзи 13-уми моҳ нобуд шудани қавми Нуҳ аст, ки ба назари баъзеҳо бар бадбахт будани ин рақам далолат мекунад. Агар назари мардуми форсу тоҷикро роҷеъ ба чигунагии рамзи адади 13 ва бар чӣ далолат кардани он бинем, дар асоси баъзе сарчашмаҳои хурофотӣ аён мегардад, ки дар замони эрониёни бостон умри ҷаҳони ҳастиро ба 12 ҳазор сол рабт додаанд, аз ин рӯ рақами 13 рамзи нав ва оғози давраи нав дониста шудааст. Сабаби 12 рӯз таҷлил шудани Наврӯз ва анҷоми неки он буд, ки онҳо рӯзи 13-умро дар табиат мегузарониданд ва мехостанд рӯзи охирини таътили худро дар табиат гузаронида, ба соли нав шурӯъ кунанд. Ба назарҳои баъзе аз пажӯҳишгарон дар замонҳои пеш Наврӯзро 13 рӯз ҷашн мегирифтаанд. Дар анҷоми таҷлил мардум ба саҳро баромада, аз Соли нав истиқбол мекарданд. Ниёгонамон бар он андеша буданд, ки шахси ба саҳро баромадаро тӯли сол хушбахтӣ ва фаровонӣ интизор аст. Бояд гуфт, ки ин хурофот дар Эрон ба ҳукми анъана даромада, дар ин кишвар ҳамсола Наврӯз маъмулан 13 рӯз таҷлил мешавад. Панҷ рӯзи аввал ба истиқболи Наврӯз ва дидорбинӣ аз пайвандон ва дӯстон хос гардидааст. Рӯзи нуҳум ҳамчун Наврӯзи Шаҳриёрон ва рӯзи сенздаҳум ҳамчун Сездаҳбадар машҳур аст. Ба гуфтаи яке аз пажӯҳишгарони эронӣ – устод Вазирӣ, эътиқоде, ки онҳо мегӯянд, 13 адади наҳс аст, аз кишварҳои ғарбӣ вориди Эрон шудааст. Вай ҳамчунин мегӯяд, ин шумора дар фарҳанги Эрон ба достони Ораши Камонвар иртибот дорад, ки дар рӯзи 13-ум рух додааст, зеро дар ин рӯз густариши сарзамини худоён ва озодӣ аз Турониён ба василаи тири Ораш дар рӯзи 13-ум сурат мегирад. Рӯзи 13-умро «Тир рӯз» меноманд, ки маънояш «Худои Тиштар» аст. Ба ғайр аз ин, рақами 13 дар тақвими Майя адади хуб ҳисобида мешавад. Дар ин тақвим рақами 13 ҳамчун рушд, нумуъ ва пешравӣ маънидод мегардад. Аммо, бо мурури замон ин боварӣ дар зеҳнҳои мардум ҳамчун рӯзи хуб аз байн рафта, ба рӯзи наҳс мубаддал гаштааст. Рақами 13 дар баъзе сарчашмаҳои таърихии даврони исломӣ ба унвони адади саъд тафсир шуда, мутаассифона ба адади наҳс табдил гаштааст. Мутаассифона, бо мурури замон ин рӯзи зебо ва муҳими эрониён ба хурофоти Ғарб пайваст, то 13-уми фарвардин ба рӯзе табдил ёфт, ки бояд ҷашн гирифта шавад ва аз шарри он ба табиат паноҳ бурда шавад. Ҳатто наҳси рақами 13 то ба дараҷае шиддат ёфт, ки то чанд даҳа қабл расми аёдати касе набуд. Зиёрати рӯзи 13-уми фарвардин дар Теҳрони куҳан ба хотири бурдани наҳсии рақами 13 ба хонаи дигар буд ва то ҳол дар баъзе шаҳракҳои хурди Эрон шунида мешавад, ки ҳама балоҳои сол дар 13-уми фарвардин фуруд меоянд ва меҳмони нохондаи ин рӯз касест, ки балоҳо бо қадамҳои ӯ ба хонаи соҳибхона меоянд. Рақами 13 ҳамчун адади наҳс дар бисёре аз манотиқи дигари ҷаҳон дар миёни афроде, ки ба хурофот пайравӣ мекунанд, вуҷуд дорад. Масалан, масеҳиён ҳеҷ гоҳ бо 13 нафар дар як дастархон хӯрок намехӯранд. Бархе аз хурофотпарастони дигар дар Амрико рақами 12+1-ро пешниҳод кардаанд, то маънои рақами 13-ро гузарад. Ва мардуми хурофотпарасти Шветсия, агар рӯзи истироҳаташон ба рӯзи 13 рост ояд, мегӯянд, ки ҳафтаи бад дар пеш аст. Хурофот дар бораи наҳси 13 то ба дараҷае расидааст, ки дар баъзе ҳавопаймоҳо курсии рақами 13 нест ва курсии рақами 14 пас аз курсии 12 гузошта шудааст. Ҳатто дар бисёре аз кишварҳои ҷаҳон ошёнаи 13 вуҷуд надорад ва дар лифтҳои ин кишварҳо пас аз рақами 12 рақами 14-ро мебинем. Чунин андешаҳо ва ё боварҳои хурофотӣ дар баъзе ҷомеаҳо, мутаассифона то кунун вуҷуд доранд ва боиси хароб гаштани ҳолати равонии баъзе аз одамон мегарданд. Баргардон аз форсӣ ва русӣ Одинаева Ш. – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши анъанаву маросим ва диншиносии муқоисавӣ