Имя автора: pressa

“Мо бояд дар амалӣ намудани арзишҳои миллӣ ва динӣ ҳамеша манфиати мардуми Тоҷикистонро дар мадди назар дошта, ба қадри соҳибистиқлолии давлатамон бирасем ва ин неъмати бебаҳоро ҳамчун гавҳараки чашм нигаҳбонӣ намуда, шукронаи онро ба ҷо орем”.                                                               Эмомалӣ Раҳмон   Дар таърихи навини Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 расман Рӯзи Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардида, барои миллати тоҷик иди муқаддас маҳсуб мешавад. Тамоми сокинони кишвари озоду ободи мо имрӯз ифтихор доранд, ки 35 сол қабл аз ин нахустин хиштҳои пойдевори истиқлоли воқеӣ ва давлатдории миллии худро ниҳода, аз шарофати мустақилият соҳиби рамзҳои давлатӣ – Парчам, Нишон ва Суруди нави миллӣ гардидем. Дар ибтидои истиқлоли давлатӣ Худованд ба халқи тоҷик Пешвоеро ато кард, ки миллату давлати моро дар арсаи ҷаҳонӣ муаррифӣ намуда, Тоҷикистони соҳибистиқлолро обод ва ҷанги бародаркушро хотима бахшид. Вай тамоми кушиши худро ба харҷ медиҳад, то мардум зиндагии шоиста дошта бошанд. Қадамҳои аввалини истиқлол бо ҷанги хонумонсӯз оғоз гардид, ки аз ҷониби ТЭТ ҲНИ роҳандозӣ шуда, яксаду панҷоҳ ҳазор кушта, 1 миллион гуреза ва беш аз 10 миллиард зиён ба бор овард. Ҷангу талошҳои ибтидои солҳои навадуми асри гузашта тамоми фишангҳои давлату давлатдорӣ ва истеҳсолиро фалаҷ карда буданд. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳҳои расидан ба истиқрори сулҳ ва ваҳдати миллиро ҷустуҷӯ мекард ва Сарвари давлат пайваста талош меварзиданд, то осудагию оромӣ дар саросари мамлакат ҳукмфармо гарданд. Бо талошу заҳмат, ҷонфидоиву ҷоннисориҳои Пешвои миллат 27 июни соли 1997 Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ байни Ҳукумати Тоҷикистон ва мухолифин имзо гардид ва он рӯзи муборак Рӯзи Ваҳдати миллӣ эълон шуд. Аз ҳамон вақт инҷониб ҷомеаи ҷаҳони муосир таҷрибаи пешқадами «Сулҳи тоҷикон»-ро меомӯзад ва барои насли имрӯз чун намунаи беҳтарини гуфтушуниди созанда пешниҳод мекунад. Пас аз нисбатан ором шудани вазъият Пешвои миллат баҳри пешрафти иқтисодиёт ва ба ҳам пайванд кардани минтақаҳои Тоҷикистон сохтмони роҳҳои замонавӣ ва бунёд кардани нақбҳоро ба роҳ монданд. Сохтмони шоҳроҳи «Роҳи абрешим», бунёди нақбҳои «Анзоб», «Шаҳристон», «Шар-шар» ва «Чормағзак», сохтмонҳои қитъаҳои алоҳидаи роҳҳои мошингарди Душанбе – Хоруғ – Мурғоб, Душанбе – Рашт – Саритош, Душанбе – Хуҷанд – Чаноқ, Қулма-Қароқурум, роҳи оҳани Қӯрғонтеппа–Кӯлоб иқдомҳои Пешвои миллат буданд, ки боиси пешрафту тараққиёт гашта, мардум аз азияти ағбаҳои хатарнок растанд ва имкон фароҳам омад, ки ҳаракати нақлиёт дар дохили мамлакат ва берун аз он тамоми фаслҳои сол имконпазир бошад ва дар ин замина вазъи равуо ва боркашонӣ ба манотиқи гуногуни кишвар сад дар сад беҳтар гардад. Душвортарин муаммои мо масъалаи истиқлолияти энергетикӣ буд. Дар роҳи таъмини истиқлолияти энергетикӣ, раҳоии кишвар аз бунбасти коммуникатсионӣ, амнияти озуқаворӣ, ки ҳадафҳои стратегии Ҳукумати мамлакат мебошанд, бо сохтмони нерӯгоҳҳои хурду калони барқи обӣ, хатҳои интиқоли қувваи барқ, туннелҳо, шоҳроҳҳову пулҳои байналмилалии мошингард ва даҳҳо иншооти азими инфраструктураи иҷтимоӣ натиҷаҳои нек ба даст оварда шуданд. Бунёдкориву созандагӣ дар ин самтҳо вусъати тоза пайдо кард. Аз ҷумла, сохмони нерӯгоҳҳои барқи обии «Сангтӯда-1», «Сангтӯда-2», як қатор нерӯгоҳҳои хурд, хатҳои баландшиддати интиқоли нерӯи барқи Ҷануб – Шимол, Лолазор – Хатлон, Лолазор – Сангтӯда-1 ба истифода дода шуданд. Хусусан ба кор даромадани хатти 500 киловаттаи Ҷануб–Шимол ва дар пойгоҳи асосии он насб гардидани трансформатори дуюм – ин ғамхории бузурги Ҳукумати Ҷумҳурӣ барои сокинони вилояти Суғд дар мавсими тобистону зимистон маҳсуб мешавад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ сохтмони иншооти ҳаётан муҳим – бунёди НБО-и Роғун оғоз гардид. 29 октябри соли 2016 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба шаҳри Роғун сафар намуда, дар дигар намудани маҷрои дарёи Вахш иштирок намуданд. Баъди заҳматҳои зиёд, ду агрегати нерӯгоҳи барқи обии Роғун ба кор даромад. Ба истифода додани нерӯгоҳи барқи обии Роғун аз он шаҳодат медиҳад, ки давлату ҳукумат бо сарварии Пешвои хирадманди тоҷикон пайваста баҳри ободӣ ва гулгулшукуфии ватанамон заҳмат кашида, давлати соҳибистиқлоли моро дар қатори кишварҳои мутараққии ҷаҳон қарор медиҳанд. Ҳоло давлати мо дар самти тараққиёт қадамҳои устувор гузошта, дар бисёр нишондиҳандаҳо дар минтақа пешсаф мебошад. Иқтисодиёти Тоҷикистон баланд шуда, мо ба кишвари содиркунанда табдил гардидем. Истихроҷи тиллову нуқра, алюминий ва маъданҳои гуногун, истеҳсоли молҳои ниёзи мардум, нуриҳои минералӣ, сементу кабел, истеҳсоли автобусҳои замонавӣ камтарин дастовардҳои истиқлолият мебошанд. Шумо боре ба гулгашту хиёбонҳои пойтахти азизамон назар кунед, ки чи гуна ободу зебо гаштаанд. Бунёди ҳайкали аввалин давлатдори тоҷикон Исмоили Сомонӣ, барафрохтани Парчами миллӣ, ки назираш дар олам нест, китобхонаи миллӣ, осорхона, театр, сохтмони садҳо биноҳои баландошёна, соли ҷорӣ ифтитоҳ гардидани биноҳои боҳашамати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Парлумони кишвар давлати моро дар қатори кишварҳои пешрафта қарор дода, аз дастовардҳои истиқлолият маҳсуб меёбанд. Сокинону меҳмонон бо завқ дар пойтахти мамлакатамон сайру гашт намуда, сайёҳони хориҷӣ шаҳри Душанберо «Шаҳри сабз» ном гузоштаанд. Пешрафти иқтисодиёт ва таъмини амнияти шаҳрвандон боис гашт, ки ҳамасола ба Тоҷикистон ҳазорон сайёҳони хориҷӣ ташриф меоранд. Дар замони соҳибистиқлолӣ ба рушди фарҳанг диққати ҷиддӣ зоҳир карда шуд. Таҷлили 1100-солагии давлати Сомониён, Соли тамаддуни Ориёӣ, Бузургдошти 1150-солагии сардафтари адабиёти тоҷику форс маликушшуаро Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, 2500- солагии шаҳри Истаравшани бостонӣ, 2500- солагии Хуҷанд, 2700- солагии шаҳри Кӯлоб, 700- солагии Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ, 3000-солагии Ҳисор, бузургдошти Пешвои бузургтарин мазҳаби ростини ислом – Имом Аъзам, Ҷомиву Туғрал, Садриддини Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Мирзо Турсунзода ва дигар бузургону азизони миллат мутантан ҷашн гирифта шуд. Мақоми давлатӣ гирифтани ансамблҳои «Шашмақом», «Фалак» ва таҷлили ҳамасолаи «Наврӯз», «Меҳргон», Рӯзи «Шашмақом», «Рӯзи фалак», «Рӯзи китоб», «Рӯзи Парчами миллӣ», «Рӯзи Президент», дастгирии чорабиниҳои фарҳангии сатҳи ҷумҳуриявию байналмиллалӣ, ширкати бевоситаи Роҳбари давлат дар чорабиниҳои фарҳангӣ аз таваҷҷуҳи беандозаи Пешвои Миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон гувоҳӣ медиҳад. Дар даврони истиқлол Наврӯз ҷаҳонӣ шуд. Ин ҷашни бостонии мардуми тоҷикро маҳз Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бори дигар аз нав эҳё намуданд ва ба ҷаҳониён собит сохтанд, ки ин сарзамини аҷдодӣ, сарзамини муқаддас аст. Анъана ва суннатҳои неки Наврӯз-ҳамчун беҳтарин намунаи тамаддуни мардуми ориёинажод-аз ҷониби халқҳои гуногуни Шарқ пазируфта шуда, маънавиёту фарҳанги миллии онҳоро низ афзун сохтааст. Бо мақсади баланд бардоштани маърифати динии мардум бо супориши Роҳбари давлат нахустин маротиба китоби Қурони карим бо забони тоҷикӣ дар се давра бо теъдоди умумии беш аз 230 ҳазор нусха аз чоп бароварда шуда, ройгон ба мардум тақсим гардид. Инчунин «Саҳеҳ»-и Бухорӣ, «Муснад»-и Имоми Аъзам, «Эҳёи улуми улуми дин», «Кимиёи саодат»-и Имом Ғаззолӣ ва дигар осори пурқиммат чоп ва дастраси мардуми мусулмони кишвар гардонида шуданд. Пешвои миллат ҷиҳати арҷгузорӣ ба дини ислом ба

Забони тоҷикӣ яке аз забонҳои қадимаву пурғановати забонҳои дунёст. Бо ин забон дар тӯли беш аз шаш ҳазор сол осори фаровону гаронбаҳои илмиву адабӣ, бадеиву таърихӣ офарида шудааст. Ин мероси бузӯрг дар хазинаи тамаддуни умумибашарӣ мақом ва нақши муайян дорад. Бояд гуфт, ки аз замони қадим инҷониб таъсири забони тоҷикӣ ба забонҳои дигари дунё, аз ҷумла дар забонҳои минтақа баръало эҳсос мегардад, ки ин таъсирро мо ҳам дар рушди сохти дастурӣ (грамматикӣ), луғавӣ ва савтии онҳо дида метавонем. Метавон гуфт, ки забони форсӣ аз қадимтарин забонҳо ва аз гурӯҳи забонҳое мебошад, ки пайвандгари маҷмӯае аз чандин забонҳоро ташкил дода, бузӯргтарин ҷамъияти ҷаҳон бо ин гурӯҳ сухан мегӯяд. Ва садҳо вожаи муштарак миёни форсӣ ва онҳо вуҷуд дорад. Решаи бисъёре аз забонҳои аврупоӣ бо вожаҳои форсӣ шабоҳат дорад. Монанди: бародар, аст, падар, хоҳар, мурдан, ист. Ё садҳо калимаҳои дигари муосири форсӣ, ки аз калимаҳои байналмилалӣ мебошанд, монанди: мозор, кимиё, корвон, бонк, дарвеш, обкорӣ, булбул, шол, шукр, ҷавон, ёсуман, шоҳ, лемон, калид, орд, амр, фармон, дориюш, гов, нов, туфон, модар, падар, хуб, бад, нон, ком. гом, ланг, лаб, абрӯ, ту, ман, бадан, духтар. Инчунин дигар калимаҳоро метавон ном бурд, ки ба аксари забонҳои дунё роҳ пайдо кардаанд. Кам нестанд орифоне аз Арабу Турк ва Ҳинд, ки китобҳои ирфонии худро бо забони форсӣ навиштаанд. Мисли мактаби тасаввуфи ҳинду форсӣ, ки ба осиёи ғарбӣ ва ҳатто шимоли Африқо интишор ёфта буд, бештари китобҳои худро бо наср ё шеъри форсӣ навиштааст ва забони тасаввуф дар шибҳи қораи ҳинд ва ҳатто миёни туркон ҳамвора форсӣ будааст. Англисӣ ва забонҳои аврупоӣ: Дар забонҳои аврупоӣ, аз ҷумла англисии имрӯз низ садҳо калимаҳои муштарак бо решаи форсӣ вуҷуд дорад, ки асосан тавассути адабиёт ё тиҷорат вориди он шудаанд. Инҷо ба унвони мисол якчанд калимаҳо ё худ вожаҳоеро ба унвони мисол меорем, ки барои хонанда возеҳтар ва ҷолиби диққат бошад: Bazaar (бозор), Divan (девон), Caravan (корвон), Parade (парда), Shawl (шол), Paradise (пардаис/фирдавс). Беҳтар (Best), Хуб, Бад Bad, Бародар, Духтар, Мард, Падар (Father), Корвон, Корвонсаро, Бозор, Рӯз. Модар (Mother),…. Star, Date, Cash, Cake, Bank, Bak, Check, Roxanne, Sugar, Cow, Divan, Tob, Orange, Magic, Rose. Ва амсоли инҳо вожагони зиёде ҳастанд, ки теъдоди онҳоро метавон то ба 700 расонид. Аз қадимтарини ин вожаҳоро метавон дар китобҳои муқаддас мушоҳида кард. Мисол: калимаи (Пардис) – Фирдавс, дар Инҷил Таврот ва Қуръон омадааст. Инчунин бисёре аз номҳои ҷуғрофӣ ва номҳои маконҳо дар Ховари миёна ва Шимоли Африқо бо забони форсӣ аст. Монанди: Бағдод, Анбор, Уммон, Ҳуммон, Ҷайҳон, Басра, Ҳайдаробод, Шибургон. ва… Беш аз 350- калимаи форсӣ-тоҷикӣ дар забони индонезӣ бозшиносӣ шуда аст. Монанди: “Хуш, Хеле хуб, Савдо, Бозоргонӣ, Кор, Каду, Нон, Харид, Фуруш, Аз, Ба, Ҳам ва амсоли инҳо, ки дар забони имрӯзаи ин кишвар роиҷ ва мавриди истифода аст. Азбаски форсӣ чандин аср забони расмии Ҳиндустон буд, ҳазорон вожа ба он ворид шудааст: девор, дарвоз, саркаш, шаҳр, лашкар, нома, деҳқон, парда, маҳал. Инчунин дар лавҳаҳои санги мазори аксарияти бузургони ин кишвар: Нурҷаҳон, Ҷаҳонгир ва Шоҳҷаҳон дар Тоҷмаҳал, чунин порчаҳо бо забони Тоҷикӣ ҳаккокӣ шудаанд, ки то кунун боқи мондаанд. Бар мазори мо ғарибон, не чароғе не гуле, На пари парвона сӯзад, на сарояд булбуле. Бар рӯи мазори Ҷаҳоноро духтари Шоҳҷаҳон ин байт навишта шудааст: Ба ғайри сабза напӯшад касе мазори маро, Ки қабрпуши ғарибон ҳамин гиёҳ бас аст. Инҷо мехоҳам намунае аз вожаҳои забони тоҷикиро, ки дар дигар забонҳои дунё ворид шудаанд пешкаши хонанда гардонида бошам: Туркӣ (Озарбойҷон, Туркия): Бисёр вожаҳои фарҳангӣ ва девонӣ аз форсӣ гирифта шудаанд: дарё, душман, баҳор, хона, лашкар, ранҷ, паҳлавон. Русӣ: Вожаҳо бештар тавассути забонҳои туркӣ ё тамосҳои мустақим ворид шудаанд: базар (бозор), бахча (боғча), кафтан (қабо), кушак (кушк), сарай (сарой). Арабӣ: Гарчанде арабӣ ба форсӣ-тоҷикӣ таъсир дорад, ва то ба имрӯз вожагони зиёде ба мо вом гузоштааст, форсӣ низ вожаҳои худро ба арабӣ ворид кардааст, махсусан дар давраи Аббосиён: бӯстон, барах, танӯр, духтур, почта, ки ба забони арабӣ (Барид) мешавад ҳамон калимаи тоҷикии (баред) аст. Вожаҳои форсӣ-тоҷикӣ, ки ба забонҳои чинӣ, ҷопонӣ ворид гаштаанд: 無花果) – ichijiku – анҷир Аз вожаи “анҷир” (anji:r)-и форсӣ. Ин вожаи форсӣ дар забони чинӣ бо се нигора (конҷӣ)-и чинӣ “映日果” нивишта шудааст, ки талаффузи ин вожа, яъне (ying jih kuo)-ро нишон медоданд, ки “kuo” ба маънои мева аст. Баъдҳо дар забони ҷопонӣ бо ҳифзи талаффуз нигораҳои дигаре барои ин вожа баргузиданд. Нигораҳое, ки ҷопониҳо “ӣчӣҷӣкӯ” (анҷир)-ро бо он менивисанд (無花果) ба маънои меваи бидуни гул аст. Зеро меваи анҷир бидуни гул додан ва ҳатто пеш аз сабзиши барг бар дарахт зоҳир мешавад. Зоҳиран, дарахти анҷир гиёҳи бумии минтақаи Осиёи Кӯчак будааст ва мардумони Шарқи Дур аз роҳи эрониён бо он ошно шудаанд. (獅子) – shishi – шер Аз вожаи “še:r”-и форсии миёна. Вожаи “шер”-и (ҳайвони даранда) форсӣ, ки дар форсии қадим бо Ё-и маҷҳул талаффуз мешудааст, пас аз вуруд ба чинӣ бо музоъафсозӣ ва ҳамгунсозӣ ба шакли “šizi” талаффуз шуда ва бо нигораҳои (獰猛) ва баъдҳо (獅子) навишта шуда ва бо вуруд ба жопонӣ ба “шӣшӣ” бадал гаштааст. Имрӯза жопониҳо барои вожаи “шер” аз вомвожаи “raion”, баргирифта аз “lion”-и инглисӣ истифода мекунанд. Вале вожаи “shishi” дар суратҳое монанди “ino shishi” ба маънои “гуроз” ё “shishi za” ба маънои “бурҷи асад (шер)” боқӣ мондааст. (葡萄) – budou – ангур Аз вожаи паҳлавии “buda:wa” ё “buduwa”, ки зоҳиран бо вожаи “бода”-и форсии имрӯз ҳамреша аст. Ин вожа бо вуруд ба чинӣ “putao” талаффуз шуда ва дар жопунӣ ба “буду” тадбил шудааст. Бархе низ ин вожаи чиниро аз “ba:tak”, шакли куҳани вожаи бода, медонанд. (巴旦杏) – hatankyou – бодом Аз вожаи форсии “бодом”. Талаффузи ин вожа дар чинӣ “badan xing” аст, ки “xing” ба маънои “дарахти мева” аст. Имрӯза “ҳотонкю” вожае куҳан дар ҷопонӣ ба шумор меояд ва ба ҷои он барои бодом аз вомвожаи “aamondo”, баргирифта аз “almond”-и инглисӣ истифода мекунанд. (バザー) – bazaa – бозор Бозор вожае форсӣ аст, ки дар паҳлавӣ “vacar” будааст ва дар бархе гӯишҳои Эрон, назири гелакӣ ва натанзӣ, ҳанӯз ба ҳамон шакли “вочор” талаффуз мешавад. Чуноне, ки дар боло зикр кардем, ин вожа имрӯза вориди бисёре аз забонҳои дунё шудааст. Дар туркии усмонӣ рӯзи якшанберо “pazar” мехонанд, аз он рӯй, ки ин рӯз рӯзи барпойии бозор будааст.