Имя автора: pressa

1.Иттилоот ва намоҳои табиию ҳуқуқии он дар фазои ҳуқуқи миллӣ «Ҳеҷ як компютери муосир он чизеро ки худи ў иҷро менамояд фаҳм намекунад, мо инсонҳо низ дар бештари мавридҳо аснои иҷрои амалҳо моҳияти онҳоро дарк намекунем.» Марвин Минский «Инсон ақли сунъиро баровард, вале ҳанўз барои эҳсосоти сунъӣ ў қудрат надорад. Таҳияи зеҳни сунъӣ аз эҳсосоти сунъӣ саҳлтар шудааст, ин ҳолат далолат бар он дорад, ки эҳсосот ва узвҳои эҳсосотӣ ҳамчун маҳсули савқи табиӣ ҳодисаи мураккабтар ва олитар аз ақли эҷодгари мо менамояд. Ягона ва асоситарин ҳолате, ки ба зеҳни сунъӣ намерасад, ин худшиносӣ ва дарки манфиати худ аснои ҳалли масъалаҳо аст, ки ҳам ба эҳсосот ва ҳам ба идрок дар мувозона ва иртиботи устувор қарор дорад. Вуҷуди ин ҳолат дар воситаҳои рақамӣ инсонро ҳамчун ҳодисаи нолозим ба марг ва тамаддунро бо фоҷиаи ногузир таъмин мекард.» Қабл аз оне, ки ба моҳияти асри иттилоот аз назари ҳуқуқӣ наздик шавем моро зарур аст, ки тибқи қонуни нахустини мантиқӣ худи мафҳуми марказии ин даврон «иттилоотро» аз назари ҳуқуқӣ фаҳм намоем, паҳно ва таъиноти истифодаи онро дар ин рисола дуруст амиқ созем. Саволи марказии ин вазифа дар он ифода меёбад, ки зери вожаи «иттилоот» мо чи равандҳоеро дарк менамоем. Иттилоот ҳамчун ливои пешбарандаи тамаддуни муосир тайи сад соли охир бо вуҷуди нуқс ва иллатҳои касбкардааш дар шароити ҷаҳонишавӣ ва инқилобҳои илмӣ – техникӣ дунёро идора мекунад ва ин симати ўро бузургони илм эҳсос карда роҷеъ ба нуфуз ва қудрати он асарҳо ҳам навиштаанд . Иттилоот тибқи андешаи онҳо неруи аслии ҳаракат, намои рушди ҷомеаи муосир аст, ки ба сони маҳаки асосии чархзанандаи тамаддун ҳама дастовардҳои навро на танҳо атрофи худ тобеъ менамояд, инчунин ба тавлиду рушди онҳо замина фароҳам меорад. Беҳуда нест, ки нуктадонон ва мазмунбахшони муосири илми сиёсати ҷаҳонӣ андеша доранд, ки тақдири оянда аз иттилоот ва ақли сунъӣ сахт вобастагӣ дорад. А. Иттилоот қудрат ва қувват аст Имрўз ҷойи шубҳа нест, ки иттилоот ва доштани маълумот ин қувват ва то ҷое қудрат аст. Иттилоот неруи бузурги ҳастӣ аст, ки имкон дорад дар ҳама соҳаҳои ҳаёти иҷтимоӣ ва ҳатто муқовимату рақобатҳои иқтисодиву ҳарбӣ ғолибияти гуруҳи инсонҳои соҳибиттилоъро таъмин гардонад. Ба ёд оред ғолибияти Авраам Линколнро дар ҷанги шаҳрвандии солҳои 1861- 1865 дар Амрико, ки чи тавр бо кашидани ҳазорҳо км. хатти алоқа ва огоҳона идора намудани раванди майдони ҷанг ғалабаи Шимолро бар Ҷануб таъмин намуд. Оянда насиби касест, ки иттилоъ дар дасти ўст, мегўянд муҳандисони улуми иҷтимоӣ . Ба қавли Мавлонои Балхии мо, ки ба дарки ин нукта 800 сол муқаддам аз аврупоиҳо расидааст: Иқтизои ҷон чу эй дил огаҳист, Ҳарки огаҳтар бувад ҷонаш қавист. Инсон дар тамоми таърихи мубориза барои ҳаёти арзандааш кўшиш мекард, ки ғояи баробариро ҳамчун унсури зояндаи адлу инсоф талқин намояд. Вале дар ҳаёти воқеӣ муҳаррики асли рушд вуҷуди нобаробарӣ ва мубориза барои баробаршуданҳо нақши бориз мебозид. Баробари пайдо шудани моликияти хусусӣ даҳҳо ҳазор сол қабл аз мову шумо унсури нобаробарӣ ҳамчун воситаи рушди зиндагии иҷтимоӣ тадриҷан зуҳур кард. Инқилоби аграрӣ ва муносибатҳои феодалӣ моликият ба заминро ҳамчун асос ва ҷавҳари нобаробарӣ рўи кор овард, сипас инқилобҳои буржуазӣ бо мошинаю мануфактураҳо ва заводу фабрикаҳо нобаробариро афзоиш дода, чархи таърихро ба пеш ба ҳаракат дароварда васати байни баробарию нобаробариро дар ҳадди эътидоли сармоядорону коргарон, гўё нигоҳ дошт. Акнун инқилоби биоинжинерӣ ва рушди ақли сунъӣ дар асри иттилоот ба назари Ю.Н. Харарӣ имкон дорад масофаи байни мардуми доро ва одамони лозим ва нолозимро ба маротиб ва ғайричашмдошт тавсеа бахшида, нуфузи нобаробариро ба таври ҳангуфт афзоиш диҳад. Мушкилии асосии аз иттилоот ва инқилобҳои биотехнологӣ рўхзананда он аст, ки раванди иттилоот ба мазмуни моликият ва арзиши иқтисодии тўдаи мардум тағйирпазириро зам намуда, қиммат ва манзалати халқро дар коркарди маҳсулоти зарурӣ камназар намуда, нобаробарии иқтисодиро ба нобаробарии биологӣ табдил доданашон имконпазир аст. Ба назари муҳаққиқони ояндабин агар дар гузаштаи дур сарвати асосӣ ва сармояи бузурги таснифкунандаи одамон ба дорою нодор ин замин буд ва неруҳои асосии сиёсӣ барои азхуд кардани заминҳои ҳосилхез мубориза мебурданд, дар асри нав ҷойи заминро техника ва воситаҳои истеҳсолот мошину заводҳо гирифтанд. Дар арси ХХ1 бошад, ҷойи машину заводҳоро иттилоот ва маълумот мегирад. Сиёсатмадорон ҷиҳати дар даст доштани иттилооти зарурӣ мубориза мебаранд. Иттилоот дар дасти касе бошад ояндаро ў муқаррар мекунад. Нозукии замони иттилоот низ он аст, ки агар муттаҳид шудани замин ва заводу фабрикаҳои олам ҳамчун сарвати асосии ҷаҳонӣ дар дасти теъдоди нисбатан хурди башар мушкилот дошт, акнун муттаҳид шудани сарвати нав – иттилоот дар дасти бениҳоят ками шахсон имконпазир аст. Ин ҳолат нобаробариро бениҳоят вазнин ва адлро зери фишори дастовардҳои биотехнологӣ бо услубҳои табиию биологӣ ба кастаю навъҳои нави гушношунид таснифбандӣ менамояд. Ширкатҳои бузурги рақамӣ бо пешниҳоди иттилооти бемаблағ таваҷҷуҳи моро ҷалб намуда, сипас онро ба бозори рекламаҳо ба фурўш мемонад. Вале бо вуҷуди он ҳадафи асли онҳо на дар гирифтани фоида аз ин фуруши таваҷҷуҳи мо аст, балки бештар аз он онҳо дар бораи мо бештар маълумот ҷамъ менамоянд ва моро истифодабарандагони торномаро мисли маҳсулот ҳарвақт хоҳанд идора мекунанд, мегўяд Ю.Н. Харарӣ. Яъне мо танҳо муштарии маблағсупор нестем, балки бештар аз он маҳсулоти истифодашавандаем. Маҳсулоте, ки тавассути воситаҳои равонӣ ва эҳсосотӣ дар зинаи интеллект ба ғуломӣ табдил меёбем. Ин навъи ғуломкунонии фикрӣ аз тобеияти ғуломии даврони ғуломдорӣ, деҳқонони крепостноии замони феодалӣ ва пролетарҳои беҳуқуқӣ ҷомеаи сармоядорӣ вазнинтару сангинтар аст. Зеро ин тобеият ва ғуломӣ бо мол ва сарват набуда, дар доираи меъёри қонун маҳдудшаванда нест, ки фикр ва ғурури инсонӣ дар қалби одамон муборизаро бо ин навъ беадолатӣ тавлид месозад. Тобеияти иттилоотӣ ин навъи ғуломии мафкуравӣ ва то ҷое биологӣ аст, ки дар тафаккури инсон бо унсурҳои эҳсосотӣ ворид шуда, то дарки ақл ва хирад сироят намуда, инсонро дар тафаккураш ғулом месозад ва ҳамагуна эътирозу муноқишаи фикриро бо ин ҳолат ботинан маҳв менамояд. Чунки вай бо эҳсосоту ақлаш ин шакли ғуломиро пазируфтааст. Ин навъи ғуломӣ ўро аз худ розӣ медорад, чунки калиди худшиносӣ ва барои ҳаққи худ мубориза бурдан дар вай ботинан иваз шудааст. Б. Иттилоот кўшиши эътиқодро иваз намудан дорад Инсон бо технологияи компютерӣ ба ҳадде наздик мешавад, ки бузургтарин неъмати худ иттилоотро роҷеъ ба худаш ва тамоми хостаю табиаташ, ки аз ҳарими ҳарами озодиҳои шахсиаш арчашма мегирад пешорўи ақли сунъии техноолгияҳои иттилоотӣ мегузорад. Ў

Дар мақола роҷеъ ба ҷой доштани фаъолияти соҳибкорӣ дар Тоҷикистони шуравӣ, мушкилоту маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ва хусусиятҳои рушди он дар шароити давлати тоталитарӣ таҳқиқоти илмӣ сурат гирифтааст. Дар мадди аввал давраҳои асосии пайдоиш ва таҳаввули назарияи соҳибкорӣ мухтасар баррасӣ шуда, заминаҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ ва иқтисодии рушди фаъолияти соҳибкорӣ нишон дода шудаанд. Моҳияти соҳибкорӣ, ҳадафу вазифаҳои он, принсипҳои фаъолияти соҳибкорӣ ва усулҳои расидан ба ҳадафи он ифода карда шудаанд. Ҳаммонандӣ ва фарқиятҳо дар назарияи классикии (буржуазии) соҳибкорӣ, ки манфиатҳои буржуазияро намояндагӣ мекунанд ва назарияи марксистӣ-ленинӣ, ки тибқи он соҳибкорон, яъне буржуазия ҳамчун як пайванди зиёдатию нолозим дар низоми истеҳсолӣ муаррифӣ шуда, бояд ҳамчун синф бартараф карда шаванд, ошкор карда шудаанд. Дар навбати дуюм вазъи ҳуқуқии соҳибкорони инфиродӣ, аз қабили косибону ҳунармандон ва намояндагони касбу ҳунарҳои гуногуни анъанавӣ ва хусусиятҳои рушди фаъолияти соҳибкорӣ дар шароити ҳукмронии идеологияи зиддикапиталистии марксистӣ-ленинӣ дар ИҶШС бо истифода аз маводи навини адабиёти илмӣ-ҳуқуқӣ таҳқиқ ва баррасӣ шудаанд. Ба андешаи муаллиф, давлати шуравӣ, бо вуҷуди муносибати рақибона ба капитализм, дар солҳои 1930 асри XX барои ҳалли мушкилоти иқтисодии худ синфи соҳибкоронро васеъ истифода мебурд. Аммо, ин маънои озодӣ додан ба соҳибони моликиятро надошт, балки навъе соҳибкори иҷтимоии номатлуб буд. Амалияи сохтмони шуравӣ бо назарияи Карл Маркс мувофиқ набуд. Он ба таври равшан собит намуд, ки тараққиёт танҳо бо иштироки шахсиятҳои эҷодкор, имконпазир аст, чунин шахсияҳои эҷодкор, пеш аз ҳама соҳибкорони асил мебошанд. Заминаҳои таърихӣ, назариявӣ ва амалии соҳибкорӣ Гузариш аз иқтисодиёти банақшагирифташудаи идоракунӣ ба иқтисодиёти озод, ки мувофиқи қонунҳои бозор фаъолият мекунад, дар шароити душвор ва амиқ сурат мегирад. Иҷроиш ва бомуваффақият ба итмом расондани ин гузариш аз бисёр ҷиҳат аз он вобаста аст, ки дар ин давра шароити муносиб барои пайдоиш ва ташаккули соҳибкорӣ – унсури муҳимми иқтисоди бозорӣ вуҷуд дорад. Яке аз шартҳои муҳимтарини рушди фаъолияти соҳибкорӣ ва бахши хусусии иқтисодиёти кишвар ин таҳияи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ мебошад, ки муносибатҳои сифатан нав, пас аз сотсиалистии иқтисодии аъзои ҷомеаро танзим менамояд. Аз ин лиҳоз, омӯзиши ҷанбаҳои мухталифи соҳибкорӣ, ки инъикос ва омӯзиши амиқро талаб мекунад, аҳамияти хоса дорад.Чунин таҳқиқотҳо, ки ба омӯзиши падидаи соҳибкорӣ дар зуҳурот ва ҷанбаҳои мухталифи нигаронида шудаанд, дар тӯли якчанд садсолаҳо идома доштанд ва гузаронида мешаванд. То имрӯз, дар раванди рушди амалияи соҳибкорӣ, тамоюлҳои нав ба вуҷуд омада, як қатор қонунҳо қабул карда шуданд, ки фаҳмиши онҳо инчунин имкон медиҳад, ки дониши назариявии худро дар бораи ин навъи фоиданоки фаъолияти иқтисодӣ амиқтар ва мукаммалтар намоем. Омӯзиши муқоисавии таърихи рушди назарияҳо дар бораи соҳибкорӣ ба мо имкон медиҳад, ки тағйиротро вобаста ба табиат ва самти фаъолияти соҳибкорӣ, вобаста аз шароити иҷтимоию иқтисодӣ, фарҳангӣ, сиёсӣ ва дигар шароити зиндагӣ ва иқтисодиёт, пайгирӣ ва муайян созем. Аз ҷониби бисёре аз муҳаққиқон омӯзиши мушкилоти ташаккули категорияи соҳибкорӣ дар адабиёти иқтисодӣ дар заминаи таҳлил ва ҷамъбасти андешаҳои иқтисодшиносони барҷастаи гузашта гузаронида шудааст. Нахустин асосгузори назарияи тиҷорат, ки бисёре аз олимон ва муҳаққиқон пайдоиши истилоҳи «соҳибкор»-ро ба вай нисбат медиҳанд, иқтисоддон ва соҳибкори фаронсавӣ Р.Кантиллон аст. Р.Кантиллон соли 1697 дар Ирландия таваллуд шудааст ва соли 1734 дар Лондон, дар синни 37 вафот кардааст. Вай таҷрибаи бойи соҳибкорӣ дошт, аллакай дар синни 20-солагӣ як бонкдори машҳур дар Париж буд. Аз байни бисёре аз асарҳои ӯ танҳо як асараш, ки пас аз маргаш дар соли 1775 таҳти унвони «Эссе дар бораи табиати савдо» чоп шуда буд, ба мо расидааст. Дар китоби мазкур Р.Кантиллон назарияи ба ном механизми гардиши пулҳои тиллоиро асоснок карда, формулаи «баланд фурӯшед, арзон харед»-ро эълон кард ва одамонеро, ки формулаи мазкурро пайравӣ мекунанд, соҳибкорон номид. Кантиллон моҳиятан консепсияи якуми соҳибкориро таҳия кардааст. Соҳибкор, бо дарки Р. Кантиллон, як субъекти махсус буд, ки қобилияти пешгӯӣ, хавфҳо, масъулияти пурраи қарорҳои қабулшударо на танҳо дар шароити стандартӣ, балки дар ҳолатҳои хавфнок, аз ҷумла ҳангоми эҷод, ба вуҷуд овард. Дар таърифҳои Р.Кантиллон, илова бар амалисозии вазифаи истеҳсолӣ ва савдо, вазъи хавф аз сабаби надонистани нархҳои маҳсулоти истеҳсолшуда низ инъикос ёфтааст, ки бештар хусусияти соҳибкорӣ дар давраи ҷамъоварии сармояи аввалия дошт. Минбаъд назарияи соҳибкорӣ дар навиштаҳои асосгузори иқтисодиёти сиёсӣ, мутафаккири барҷаста Адам Смит (1723-1790), ки дар муассисаҳои таълимии англисӣ оид ба адабиёт, ҳуқуқшиносӣ, мантиқ ва фалсафаи маънавӣ дарс медод, таҳия карда шуд. А. Смит муаллифи асари бунёдӣ “Тадқиқот дар бораи табиат ва сарватҳои миллатҳо” мебошад. Дар ин китоб А.Смит рушди садсолаи мактаби классикии иқтисоди сиёсиро ҷамъбаст намуда, ғояи истеҳсоли мол ва мубодиларо ҳамчун як соҳаи фаъолияти инсонӣ, ки тибқи қонунҳои объективӣ инкишоф меёбад ва ба танзимоти давлатӣ ниёз надорад, асоснок мекунад. Ҳангоми таҳияи назарияи нархи бозориии мол, А. Смит вобастагии онро аз шароити истеҳсол ва таҳвили молҳо ба бозор амиқан ошкор кард. Аммо, А.Смит дар пажуҳиши худ ба масъалаи таъсири дархости муштарӣ ба нарх аҳамият надодааст. А.Смит соҳибкорро ҳамчун соҳиби корхона фаҳмида, мутаносибан ҳадафи асосии фаъолияти соҳибкориро – гирифтани даромади соҳибкорӣ шарҳ додааст. Адам Смит аз миёни ҷанбаҳои гуногуни тиҷорат танҳо барои меҳнат арзиши баланд ва аз ҳад зиёдро қоил буд, аммо ҷанбаҳои дигари соҳибкориро чандон арзишманд нашумуоридааст ва ба онҳо кам эътино додааст, аз ин рӯ аксарияти муҳақкиқон назарияи ӯро барои кӯшиши ба ҳам баробар кардани соҳибони сарват ва идоракунандагони сарват интиқод кардаанд. Чунин фаҳмиши ин гурӯҳи шахсоне, ки дар муносибатҳои иқтисодӣ иштирок мекунанд, таърихан асоснок буд, зеро шакли асосии фаъолияти моликият дар он вақт як оилаи хурд ва ширкати миёна буд, ки дар он сармоя, чун қоида, аз ҷониби соҳиби воситаҳои истеҳсолот, хешовандон ва шарикони вай аз нав тавлид карда мешуд. Идома дорад… Наботов Маҳмадӣ – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши ҳуқуқи исломӣ

Тавре, ки айён аст қариб тамоми ашъори пурмазмуни Ҷалолиддини Румӣ (Балхӣ) панду андарзҳо ва насиҳат мебошад. Суханони дилангезу пурмазмуни ӯ ҳар шахси оқилу дарандешро ба сӯӣ қуллаҳои баландиилму маърифат, хушахлоқию ватандӯстӣ ва сабру таҳаммул равона мекунад. Панду насиҳат дар ашъори Мавлоно бисёр дилкашу мафтункунанда тасвир ёфтааст. Байтҳои ӯ як ҷаҳон маъно дошта, хонандаро ба шӯру шавқ оварда, ӯро барои ҳаёти ибратбахшу одоби нек ҳидоят менамояд. Аз насиҳат тоза гардад ҳар диле, В-аз насиҳат ҳал шавад ҳар манзиле. Масъалаҳои дӯстиву ахлоқӣ, панду насиҳат, ҳамдилию ҳамдигарфаҳмӣ ва муносибати устоду шогирд (пиру мурид) дар осори Мавлоно мавқеъи марказӣ доранд. Инчунин мавзуъ ё ибораи «Инсони комил» дар таълимоти Ҷалолиддини Румӣ мақоми махсусеро ишғол мекунад. Ба андешаи ӯ бисёр воқеа ва ҳодисаҳои судманди ҳаёти ҷомеа ба мавҷудият фаолияти инсони комил иртиботи мустаҳкам дорад. Бештари осори Мавлоно хусусияти пандомӯзӣ доранд ва хонандаву шунавандаро ба роҳи рост, ростию росткорӣ равона месозад. Хусусан нақлу ривоятҳое, ки дар шакли саволу ҷавоби Мовлоно ва шахси дигар гуфта шудаанд ин хусусиятро бештар мушоҳида мекунем. Аз Мавлоно пурсиданд: -Адаб чист? Мавлоно гуфтааст: Адаб тоҷест аз нури Илоҳӣ, Бинеҳ бар сар ,бирав ҳар ҷо, ки хоҳӣ. Инчунин: шоир таъқид бар он менамояд, ки саодатмандӣ, бахту некрӯзии инсон дар покии виҷдон ва бомаърифатии ӯ мебошад. Одам ба чунин сифатҳо ороста бошад азизу мукаррам аст ва ҳар ҷо, ки қадам ниҳад тоҷи сари мардумон мегардад. Хоҳӣ, ки ҳамеша шоду хуррам бошӣ, Ҳар ҷо, ки равӣ азизу маҳрам бошӣ. Покиза шаву рост бизӣ, илм омӯз, То тоҷи наберагони Одам бошӣ. Бо ташаббуси содиқонаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз тарафи ташкилоти бонуфузи байналмилатии ЮНЕСКО соли 2007 эълон гардидани соли Мавлоно, аз он шаҳодат медиҳад, ки миллати тоҷик фарзандони бузурге дорад ва номи онҳо дар ҷаҳон машҳур аст. Ҷалолиддини Румӣ аз ҷумлаи он адибону орифони бузургест, ки на танҳо адабиёту фарҳанги форсу тоҷик, балки дар ҷаҳон мақоми баландро соҳиб гаштааст. Мероси адабии Мавлоно Ҷалолиддини Румӣ хеле рангорангу бой буда, ҷаҳони назму насро ташкил медиҳад. Бузургтарин асари Мавлоно «Маснавии Маънавӣ» мебошад, ки донишманд зиёда аз даҳ соли ҳаёти хешро бар он сарф намудааст. Асари дигари бузурги мутафаккир «Девони кабир» мебошад. Мавлонои Балхӣ дар пандҳои худ ҳафт масъаларо муҳим медонад: 1. Дар бахшидани хатои дигарон монанди шаб бош. 2. Дар фурӯтанӣ монанди замин бош. 3. Дар меҳру дӯстӣ монандӣ хуршед бош. 4. Ҳангоми хашму ғазаб монанди куҳ бош. 5. Дар саховат ва кӯмак ба дигарон монанди руд бош. 6. Дар ҳамоҳангиву канор ба дигарон монанди дарё бош. 7. Агар мехоҳи дигарон хуб бошанд, худат хуб бош монанди оина. Шоир дар рубоиҳои хеш, он касонеро, ки умрро беҳуда мегузаронанд, мазаммат мекунад, шоиста он бошад, ки аз паи амале кӯшӣ ва ба халқ нафърасон бошӣ. Ба ин мазмун чунин овардааст: Бедор шав, эй дил, ки ҷаҳон мегузарад, В-ин мояи умр ройгон мегузарад. Дар манзил махуспу ғофил манишин, К-аз манзили умр корвон мегузарад. Шуҳрату маҳбубияти Мавлоно Ҷалолиддини Румӣ, ки яке аз адибон ва мутафаккирони форсу тоҷик мебошад дар таъриху фарҳанги миллӣ бисёр мақоми волоро соҳиб гаштааст. Миёни халқу миллатҳои турктабор, ҳинду араб, пушту ва Аврупо низ маъруфу шуҳратёр мебошад. Сабаби маҳбубияти зиёд пайдо кардани Мавлоно аз худи шарҳи ҳоли адиб равшан мегардад, дар андешаи ӯ дину мазҳаб, халқияту нажод тафовут надошта, ҳамеша тарафдори инсони комил, инсони поку нексиришт, инсони ҳақбину ҳақшинос буд. Мавлоно ингуна инсонҳоро ситоиш намуда, онҳоро ҳамсояи Худо ва дӯсти Худо донистааст. Дар асрҳои минбаъда ҳам то имрӯз маҳбубияти Мавлоно миёни мардуми форсу тоҷик ва дигар миллатҳо хеле зиёд мебошад. Дар бораи ин чеҳраи шинохта ва маъруф, олимони давру замони гуногун баҳои баланд додаанд ва худро пайраи ӯ донистаанд. Олими бузурги олмонӣ Йоган Гёте дар васфи Ҷалолиддини Румӣ гуфтааст: «Ҷалолиддини Румӣ кӯшиш ба харҷ дод, ки омилҳои зоҳирӣ ва ботинии мушкилоти инсонро ба тариқи мантиқ ҳал кунад». Шоир ва файласуфи барҷаста Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ хешро пайрави Мавлоно ба қалам дода, пешаш сари таъзим фурӯд овардааст. Бо камоли ифтихор Иқбол ёди Мавлоно мекунад. Нуқтаҳо аз пири Рум омӯхтам, Хешро дар роҳи ӯ восӯхтам. Шоири муосири тоҷик, Лоиқ Шералӣ дар бораи Ҷалолиддини Румӣ чунин мисраҳоро бахшидааст. Дӯстам, пеш аз ту ҳам ашъори нофиз будааст, Ин қадар аз худ марав пеш аз ту Ҳофиз будааст. Ҳар мукофоте, ки бошад дар ҷаҳон баҳри сухан, Бештар бар Мавлвии Балх ҷоиз будааст. Ҷалолиддини Румӣ аз ҷумлаи он адибону орифони бузургест, ки на танҳо дар адабиёту фарҳанги форсу тоҷик , балки дар ҷаҳон мақоми волоро соҳиб гаштааст. Асари гаронбаҳои ӯ «Маснавии Маънавӣ» ҳамчун як ҷанҷинаи бебаҳо барои масъалаҳои муҳими ҳаёти маънавии ҷомеа ва олимону донишмандон мавриди истифода қарор дорад. Хулоса мавзӯӣ дӯстӣ, ваҳдату ягонагӣ дар ғазалиёти Мавлоно мақоми шоиста дорад. Зиндагӣ ва ҳаёти ибратомӯзи ӯ шоҳиди гуфтаҳост. Маҳз ҳамин дӯстӣ ва якдилӣ буд, ки дар сари қабри ӯ садҳо мардуми гуногунмиллат ҷамъ омаданд ва ҷасадашро ба хок супориданд ва то имрӯз мавриди зиёрати ҳамагон қарор дорад. Ба андешаи Мавлоно бо дӯсти мувофиқ суҳбат оростан лаззати хосе дорад ва дар баробари ин, дӯстони кинаҷӯ ва мағруру худписандро сахт маломат мекунад. Онҳоро ба сулҳу салоҳ ва якдигарфаҳмию донистани қадри якдигар даъват мекунад. Биё, то қадри якдигар бидонем, Ки то ногаҳ, зи якдигар намонем. Каримон ҷон фидои дӯст карданд, Сағи бигзор, мо ҳам мардумонем. Шарифова С. сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши маъхазҳои исломӣ

Мафҳуми амнияти иттилоотӣ ин маҷмӯи чорабиниҳо оид ба ҳифзи муҳити иттилоотӣ ва ҷомеаи инсонӣ аст. Амнияти иттилоотӣ, ки дар ҷаҳони муосир моҳияти он рӯзафзун гардида, дар маҷмӯъ чорабиниҳои мушаххаси ҳифзи муҳити иттилоотонии ҷомеа ва шахсони алоҳида буда, раванди дурусту қонунии бо он таъмин кардани аҳолӣ ба бехатарии фаъолияти технологияи навини иттилоотӣ вобастагӣ дорад. Масъалаи амнияти иттилоотӣ яке аз масъалаҳои муҳим ва доманадор ба ҳисоб рафта, самти мустақили технологияҳои иттилоотию иртиботиро ташкил медиҳад. Ҳифз кардани иттилоот ё амнияти онро таъмин намудан, донишҳои махсуси касбиро талаб мекунад. Илми махсусе, ки методхои ҳифзкунии иттилоот ва амнияти иттилоотиро меомузад криптография ном дорад. Аксари давлатҳои пешқадам дорои криптографияи худ мебошанд. Бояд тазаккур дод, ки амнияти иттилоотӣ на ҳама вақт ба воситаи ҳолати ҳимоятшавандагӣ таъмин мегардад, баъзан вақт риояи қоидаҳои рафтор, дар сатҳи баланд ташкил намудани омодагии касбии мутахассисон, қобилияти корӣ ва коршоямии техника, шароити хуби пешбурди сиёсати иттилоотӣ ва ғайра низ заминаҳои мусоиди таъмини амният ба шумор мераванд. Масалан, ҳанӯз ҳам ҳеҷ як давлат наметавонад худро аз ҳуҷумҳои яроқи ядроӣ бапурагӣ ҳифз намояд. Аммо дар ихтиёри як қатор давлатҳо қарор доштани шумораи зиёди яроқҳои ядроӣ имкон медиҳад, ки дар шароити сар задани ҳуҷумҳои ядроӣ сар додани мушакҳои ҷавобӣ низ ба амал ояд. Амнияти иттилоотӣ дар замони муосир шарти калидии таъмини амният дар сатҳи миллӣ ба ҳисоб меравад, зеро таҳдиду хатарҳои мавҷудаи хислати иттилоотидошта дар айни замон омили бесуботкунандаи ҷомеа, унсури марказии муборизаҳои сиёсӣ, василаҳои асосии расидан ба мақсад ва аз ҳама бадтар заъифгардонандаи пояҳои давлатдорӣ мебошанд. Дар шароити имрӯза ҳифзи суботи сиёсӣ ва таъмини сулҳу ваҳдат аз он вобаста аз вазъи амнияти иттилоотии мамлакатҳо дар кадом дараҷа қарор дорад ва иқтидори муҳофизавии он то кадом сатҳ қодир аст, ки таҳдиду хатарҳои навро безарар гардонад. Бояд гуфт, ки муҳаққиқони гуногун амнияти иттилоотиро дар аксар маврид ҳолати ҳимоятшавандагӣ аз таҳдиду хатарҳо муаррифӣ менамоянд. Дар муносибат бо амнияти иттилоотӣ низ чунин шарҳу тавзеҳ истифода мегардад. Чунин муносибат дар Консепсияи амнияти иттилоотии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дида мешавад. Чунончи, дар консепсияи мазкур «амнияти иттилоотии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳолати ҳимоятшавандагии манфиатҳои миллӣ дар соҳаи иттилоот» муаррифӣ мегардад. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати тозаистиқлол дар раванди гузариш ба ҷомеаи иттилоотӣ қарор дорад. Дар он соҳаҳое, ки нақши иттилоот ва технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ баланд гардидааст, таҳдидҳои иттилоотӣ низ аллакай эҳсос мегарданд. Дар чунин шароити ҳассос зарурати пайдо намудани роҳу усулҳои таъмини амнияти иттилоотӣ, ҳифзи фазои иттилоотии ҷомеа аз ҳар гуна таҳдиду хатарҳо, пешгирӣ намудани оқибатҳои манфии зуҳуроти ифротгароӣ ва тундгароӣ, баланд бардоштани маърифати иттилоотии ҷомеа, бахусус дар онҳо ташаккул додани тафаккури танқидӣ масъалаҳое мебошанд, ки таҳқиқи ҳамаҷонибаи ин мавзуъро хеле мубрам мегардонанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон чун узви комилҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба фазои иттилотии башарӣ ворид гашта, бо дастуру ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти ҳифзи фазои иттилоотӣ корҳои зиёдеро ба анҷом расонида истодааст. 7-уми ноябри соли 2003 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Консепсияи амнияти иттилоотии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардида, дар асоси он бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2004 «Барномаи таъмини амнияти иттилоотии Ҷумҳурии Тоҷикистон» тасдиқ гардид. Аммо ин ибтидои воридшавӣ ба фазои иттилоотии глобалӣ мебошад. Дар оянда ҳаҷм ва шумораи таҳдидҳои иттилоотӣ бо назардошти сатҳу сифати воридшавии мамлакат ба фазои иттилоотии глобалӣ афзоиш меёбанд. Ин аст, ки дар мамлакати мо низ таҷрибаи омӯзиши амнияти иттилоотӣ ва таҳлили таҳдидҳои соҳаи иттилоот тӯли даҳ соли охир хеле зиёд ба назар мерасанд. Бояд гуфт, ки раванди ташаккулёбии назарияи амнияти иттилоотӣ ҳанӯз ҳам ба охир нарасидааст. Олимону донишмандони ин соҳа бо назардошти рушди бемайлони илму техника марҳила ба марҳила паҳлуҳои гуногуни онро мавриди омӯзишу баррасӣ қарор дода истодаанд. Зеро амнияти иттилоотӣ барои ҷомеаҳои дорои системаҳои мухталифи иттилоотӣ аҳамиятнок ва барои ҷомеаҳои дар ҳоли гузариш қарордошта камаҳамият мебошад. Дигар масъала ин аст, ки манфиатҳои миллӣ ва суботу оромии ҷомеа тақозо менамоянд, ки воситаҳои ахбори оммаи ватанӣ низ на танҳо дастгоҳи тавонои хабарӣ бошанд, балки дар муборизаи ба иттилоотӣ барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ, алалхусус амнияти давлат ва ҷомеам хизмат кунанд. Зеро тавре ки аз мазмун ва моҳияти қонунгузории мамлакат оид ба васоити ахбори омма бармеояд, таъмини амнияти иттилоотӣ яке аз самтҳои асосии фаъолияти онҳо мебошад. Ҳарчанд ин мавзӯъ аз ҷониби олимони ватанӣ дар доираи рисолаҳои илмӣ таҳқиқ гардида бошад ҳам, дигаргуниҳои иттилоотию технологии замони муосир, суръати баланди интиқоли иттилоот ва бахусус бештар шудани иттилооти харобиовар тақозои онро менамояд, ки ин масъала ба таври доимӣ мавриди таҳқиқ қарор дода шавад. Хулоса, дар маҷмуъ, амнияти иттилоотӣ омили муҳими рушди инсон, давлат ва ҷомеа ба шумор рафта, имрӯз дар кишвари азизи мо низ зери масъулияти баланди муҳофизӣ қарор дорад. Абдуллоҳи Қодирӣ – сардори шуъбаи иттилоот ва ташхиси диншиносии Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон