Имя автора: pressa

Дониш ва маърифат аз бузургтарин арзишҳои ҳаёти инсонӣ ба шумор мераванд. Ҳар як ҷомеае, ки ба илму маориф таваҷҷуҳи махсус зоҳир мекунад, барои ояндаи худ заминаи устувор мегузорад. Зеро пешрафти давлат, ободии ҷомеа ва зиндагии шоистаи мардум пеш аз ҳама ба сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва маърифати шаҳрвандон вобастагӣ дорад. Аз ин рӯ, оғози соли нави таҳсил барои ҳар як хонанда, донишҷӯ, омӯзгор ва падару модар воқеаи муҳим ва хотирмон мебошад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамасола 1 сентябр ҳамчун Рӯзи дониш ва дарси сулҳ таҷлил мегардад. Ин рӯз барои аҳли маориф ва тамоми ҷомеа аҳамияти бузург дорад. Дар ин рӯз муассисаҳои таълимӣ пас аз таътили тобистона дарҳои худро ба рӯи хонандагону донишҷӯён боз мекунанд. Кӯдакони синфи якум бори аввал ба мактаб қадам мегузоранд, хонандагони синфҳои болоӣ ба идомаи таҳсил оғоз мекунанд ва донишҷӯён барои аз худ намудани донишҳои нав ба муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ бармегарданд. Дар зимни суханронии худ доир ба рӯзи дониш ва сулҳ Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд намуданд: “Мо дар оғози соли таҳсил ҳамчун анъана рӯзи донишро бо дарси сулҳ оғоз мекунем, зеро ин ду мафҳум, яъне дониш ва сулҳ мафҳумҳое мебошанд, ки бо ҳамдигар пайванди ногусастанӣ доранд”. Албатта маҳз арзиши сулҳ аст, ки мо ҳамватанон зиндагии орому осоишта умр ба сар мебарем. Бояд қайд намуд, ки рӯзи дониш танҳо оғози соли таҳсил нест. Он рамзи эҳтиром ба илму маърифат, омӯзгор, мактаб ва китоб мебошад. Ин рӯз ҳар як инсонро водор месозад, ки ба нақши дониш дар ҳаёти шахсӣ ва ҷомеа назар андозад ва барои баланд бардоштани сатҳи маърифати худ кӯшиш намояд. Воқеан ҳам дониш чароғи зиндагии ҳар яки инсон мебошад. Аз замонҳои қадим инсон барои дарки олами атроф ва беҳтар намудани шароити зиндагии худ талош кардааст. Илм ва дониш маҳз дар натиҷаи ҳамин талошҳо ташаккул ёфтаанд. Имрӯз мо бе дастовардҳои илмӣ зиндагии худро тасаввур карда наметавонем. Технологияҳои муосир, тиб, нақлиёт, алоқа, энергетика, саноат ва дигар соҳаҳои ҳаёт маҳсули дониш ва меҳнати олимону мутахассисон мебошанд. Дониш ба инсон имконият медиҳад, ки дуруст фикр кунад, воқеаҳоро таҳлил намояд, роҳи муносибро интихоб кунад ва барои ҳалли мушкилот роҳҳои нав пайдо намояд. Шахси донишманд на танҳо соҳиби маълумоти зиёд аст, балки қобилияти истифодаи дурусти донишро низ дорад. Дар фарҳанги тоҷикон низ дониш ва омӯзиш ҳамеша мақоми баланд доштааст. Осори бузургони адабиёти классикии тоҷик, аз ҷумла Абӯалӣ ибни Сино, Абурайҳони Берунӣ, Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Носири Хусрав, Умари Хайём ва дигар донишмандону адибон далели он аст, ки миллати тоҷик аз қадим ба илму маърифат арҷ мегузоштааст. Ҳар як насли нав вазифадор аст, ки ин анъанаи неки гузаштагонро идома диҳад. Ҷаҳони имрӯз босуръат тағйир меёбад ва барои дар ин ҷаҳони мураккаб мавқеи сазовор пайдо кардан танҳо доштани истеъдод кофӣ нест. Инсон бояд пайваста омӯзад, малакаҳои худро такмил диҳад ва ба талаботи замони нав мутобиқ гардад. Аз ин ҷиҳат, мактаб ва муассисаҳои таълимӣ дар ташаккули шахсияти насли нав нақши муҳим доранд. Мактаб — макони илму тарбия мебошад. Мактаб яке аз муҳимтарин муассисаҳои иҷтимоӣ ба шумор меравад. Кӯдак дар мактаб на танҳо хондану навиштан, ҳисоб кардан ва дигар донишҳои фанниро меомӯзад, балки одоби муошират, масъулиятшиносӣ, меҳнатдӯстӣ, ватандӯстӣ ва эҳтироми дигаронро низ аз худ мекунад. Омӯзгор дар ин раванд нақши калидӣ дорад. Омӯзгор шахсест, ки донишро ба насли нав мерасонад ва барои ташаккули ҷаҳонбинии хонандагон саҳм мегузорад. Касби омӯзгор масъулияти бузургро талаб мекунад, зеро натиҷаи меҳнати ӯ метавонад ба тамоми ҳаёти шогирд таъсир расонад. Муносибати хуби омӯзгор бо хонанда, истифодаи усулҳои муосири таълим ва муҳайё намудани муҳити солими маънавӣ метавонанд шавқи кӯдакро ба омӯзиш зиёд кунанд. Хонандае, ки дар мактаб худро эҳтиромшуда ва дастгиришуда эҳсос мекунад, бештар ба донишомӯзӣ майл пайдо мекунад. Мактаб ҳамчунин бояд ҷойе бошад, ки дар он кӯдак қобилиятҳои худро кашф карда тавонад. Яке ба математика шавқ дорад, дигаре ба забон ва адабиёт, сеюмӣ ба технология, чорумӣ ба санъат ё варзиш. Вазифаи омӯзгорон ва падару модарон аз он иборат аст, ки истеъдоди кӯдакро муайян намуда, барои рушди он шароити мусоид фароҳам оваранд. Нақши падару модар дар таълиму тарбия фарзанд аввалиндараҷа ба ҳисоб меравад. Дар роҳи донишомӯзии кӯдак нақши оила ниҳоят муҳим аст. Агар дар хона ба китобхонӣ, омӯзиш ва меҳнати фикрӣ муносибати мусбат вуҷуд дошта бошад, кӯдак низ ба донишомӯзӣ бештар таваҷҷуҳ мекунад. Падару модар бояд фарзандони худро барои хондан ҳавасманд созанд, ба муваффақиятҳои онҳо таваҷҷуҳ зоҳир кунанд ва дар ҳолати душворӣ онҳоро дастгирӣ намоянд. Назорати таҳсил бояд бо муносибати дуруст ва меҳру муҳаббат ҳамроҳ бошад. Маҷбуркунӣ ё сарзаниши зиёд метавонад шавқи кӯдакро ба таҳсил коҳиш диҳад. Муҳити оилавӣ дар ташаккули одатҳои хуб низ аҳамияти калон дорад. Агар кӯдак вақти худро дуруст тақсим кардан, китоб хондан, ба корҳои хона кӯмак расонидан ва масъулияти худро иҷро карданро омӯзад, ин одатҳо дар оянда ба ӯ ёрӣ мерасонанд. Ҳамкории мактаб ва оила яке аз шартҳои муҳими таълиму тарбияи босифат мебошад. Вақте омӯзгорон ва падару модарон бо якдигар ҳамкорӣ мекунанд, имконияти бештар барои рушди ҳамаҷонибаи кӯдак ба вуҷуд меояд. Рӯзи дониш ва аҳамияти он барои ҷавонон хело ҳам муҳим мебошад. Рӯзи дониш пеш аз ҳама ба ҷавонон хотиррасон мекунад, ки солҳои таҳсил яке аз муҳимтарин марҳилаҳои ҳаёти инсон мебошанд. Солҳои мактабӣ ва донишҷӯӣ замоне ҳастанд, ки инсон метавонад барои ояндаи худ заминаи устувор гузорад. Ҷавонон имрӯз имкониятҳои зиёди омӯзиши илм доранд. Китобхонаҳо, интернет, курсҳои омӯзишӣ, барномаҳои таълимии электронӣ ва дигар воситаҳои муосир имконият медиҳанд, ки дониш дар доираи синф ва донишгоҳ маҳдуд намонад. Аммо истифодаи технология низ бояд оқилона бошад. Интернет метавонад ҳам воситаи бузурги донишомӯзӣ ва ҳам сарчашмаи маълумоти нодуруст гардад. Аз ин рӯ, ҷавонон бояд қобилияти ҷустуҷӯ, муқоиса ва санҷиши маълумотро омӯзанд. Дар замони муосир донистани забонҳои хориҷӣ низ аҳамияти махсус пайдо кардааст. Омӯзиши забонҳои дигар ба ҷавонон имконият медиҳад, ки бо фарҳангҳо ва донишҳои гуногун шинос шаванд, аз сарчашмаҳои илмии бештар истифода баранд ва барои таҳсилу фаъолияти касбӣ имкониятҳои нав пайдо кунанд. Ҷавонони донишманду соҳибмаърифат метавонанд дар рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва илмии кишвар саҳми арзанда гузоранд. Ояндаи ҳар як давлат ба насли ҷавон вобаста аст. Аз ин рӯ, сармоягузорӣ ба таълиму тарбияи ҷавонон сармоягузорӣ ба ояндаи кишвар мебошад. Мавриди таъкид аст, ки китоб дӯсти беҳтарини инсон мебошад. Яке аз роҳҳои муҳимтарини донишомӯзӣ китобхонӣ мебошад. Китоб инсонро бо андешаҳои

Андешаҳо дар ҳошияи «Дарси сулҳ»-и Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон 31 августи соли 2026 Сулҳ барои ҳар як миллату давлат неъмати бебаҳо ва асоси зиндагии осоишта ба шумор меравад. Маҳз дар фазои сулҳу субот ҷомеа метавонад рушд кунад, насли наврас таҳсил намояд, илму фарҳанг пеш равад ва барои ояндаи дурахшон заминаи устувор гузошта шавад. Барои мардуми Тоҷикистон арзиши сулҳ боз ҳам бештар аст, зеро кишвари мо роҳи душвори расидан ба сулҳу ваҳдати миллиро тай кардааст. 31 августи соли 2026 дар доираи таҷлили Рӯзи дониш «Дарси сулҳ» бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон баргузор гардид. Ин суханронӣ танҳо як муроҷиат ба хонандагону омӯзгорон набуда, балки паёми муҳим ба тамоми ҷомеа дар бораи арзиши сулҳ, нақши илму дониш ва масъулияти насли ҷавон дар ободии Ватан мебошад. Сулҳ — бузургтарин дастоварди миллат аст. Дарси сулҳ моро водор месозад, ки ба маънои воқеии сулҳу субот бештар андеша кунем. Сулҳ танҳо набудани ҷанг нест. Сулҳ имкони зиндагии шоиста, таҳсил, меҳнати созанда, рушди иқтисодӣ ва пешрафти ҷомеа мебошад. Имрӯз дар Тоҷикистон кӯдакону наврасон дар мактабҳои наву замонавӣ таҳсил мекунанд, ҷавонон имкони гирифтани маълумоти олӣ ва касбҳои гуногунро доранд. Ин ҳама дар шароите имконпазир аст, ки дар кишвар сулҳу оромӣ ва суботи сиёсӣ ҳукмфармост. Аз ин рӯ, ҳифзи сулҳ вазифаи танҳо давлат ё як гурӯҳи муайян нест. Ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дар таҳкими ваҳдати миллӣ, эҳтироми ҳамдигар ва нигоҳ доштани фазои орому созанда саҳми худро гузорад. Дониш — неруи пешбарандаи ҷомеа: мавзӯи дигари муҳими «Дарси сулҳ» мақоми илму дониш дар ҳаёти инсон ва ҷомеа мебошад. Ҷаҳони имрӯза босуръат тағйир меёбад. Технологияҳои нав, зеҳни сунъӣ, рақамикунонӣ ва ихтирооти илмӣ ба тамоми соҳаҳои зиндагӣ таъсир мерасонанд. Дар чунин шароит танҳо шахси донишманду соҳибкасб метавонад ба талаботи замон ҷавобгӯ бошад. Аз ин рӯ, ҳар як хонанда бояд вақти худро самаранок истифода намуда, ба омӯзиши илм, забонҳои хориҷӣ, технологияҳои иттилоотӣ ва касбу ҳунарҳои муосир таваҷҷуҳ зоҳир намояд. Дониш сарватест, ки бо инсон мемонад ва онро касе гирифта наметавонад. Агар ҷавонон имрӯз хуб таҳсил кунанд, фардо метавонанд ҳамчун мутахассисони баландихтисос дар рушди иқтисод, иҷтимоъ, илм ва фарҳанги кишвар саҳм гузоранд. Мактаб сарчашмаи маърифат ва худшиносӣ аст ва дар тарбияи насли наврас нақши муҳим дорад. Мактаб танҳо ҷойи гирифтани дониш нест, балки муҳити ташаккули ҷаҳонбинӣ, ахлоқ, масъулиятшиносӣ ва ватандӯстии инсон мебошад. Омӯзгор ҳамчун роҳнамои насли наврас вазифаи бузурге ба уҳда дорад. Муаллим на танҳо фанро меомӯзонад, балки дар қалби хонанда меҳри Ватан, эҳтироми инсон, дӯст доштани илму дониш ва масъулияти шаҳрвандиро низ бедор мекунад. Дар баробари омӯзгор, нақши оила низ хеле муҳим аст. Тарбияи дуруст аз муҳити оила оғоз меёбад ва дар мактаб идома пайдо мекунад. Агар оила ва мактаб дар тарбияи кӯдак ҳамкории хуб дошта бошанд, барои ташаккули шахсияти солиму босавод заминаи устувор фароҳам мегардад. Ҷавонон созандагони фардои Тоҷикистонанд. Имрӯз ҷавонони кишвар имкониятҳои зиёде барои таҳсил, касбомӯзӣ ва рушди истеъдодҳои худ доранд. Аммо имконият танҳо дар сурате натиҷа медиҳад, ки инсон аз он дуруст истифода барад. Ҷавонон бояд дарк намоянд, ки ояндаи давлат аз дониш, меҳнат ва масъулияти онҳо вобаста аст. Онҳо бояд аз ҳар гуна андешаҳои ифротӣ ва таъсири гурӯҳҳои бегона дур бошанд, ба арзишҳои миллӣ эҳтиром гузоранд ва бо истифодаи дурусти шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет ҷаҳонбинии худро васеъ намоянд. Ҷавони босавод, соҳибкасб ва ватандӯст метавонад на танҳо зиндагии худро беҳтар созад, балки ба рушди ҷомеа ва пешрафти Ватан низ саҳм гузорад. «Дарси сулҳ» барои ҳар як хонанда ва омӯзгор бояд дарси масъулият низ бошад. Агар мо сулҳро қадр кунем, бояд онро бо рафтори хуб, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳамдигар таҳким бахшем. Агар донишро арзишманд донем, бояд бештар омӯзем, китоб хонем, илм аз худ кунем ва барои баланд бардоштани сатҳи маърифати худ кӯшиш намоем. Имрӯз вазифаи мо танҳо шунидани суханони пурмуҳтаво нест. Муҳим он аст, ки ин суханонро ба амал табдил диҳем. Ҳар як хонандаи хуб таҳсилкунанда, ҳар як омӯзгори масъулиятшинос ва ҳар як шаҳрванди ватандӯст метавонад дар ободии Тоҷикистони азиз саҳм гузорад. «Дарси сулҳ» ба мо бори дигар хотиррасон менамояд, ки сулҳу субот ва илму дониш ду сутуни муҳими пешрафти ҷомеа мебошанд. Сулҳ шароити зиндагии осоиштаро фароҳам меорад ва дониш инсонро ба сӯи фардои нек раҳнамун месозад. Мо — насли имрӯза — бояд сулҳро чун гавҳараки чашм ҳифз намоем, дониш омӯзем, соҳиби касбу ҳунар гардем ва барои пешрафту ободии Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳми арзандаи худро гузорем. Сулҳро пос дорем, донишро роҳнамои зиндагӣ созем ва Ватанро бо меҳру садоқат обод намоем! Ваҳобзода Абдураҳмон муовини директори Маркази исломшиносӣ

Бешубҳа, дар тамоми давраҳои таърих пешрафти ҷомеа, шукуфоии давлат ва сарбаландии миллатҳо пеш аз ҳама ба сатҳи дониш, маърифат ва фарҳанги мардум вобаста будааст. Таҷрибаи таърих нишон медиҳад, ки миллатҳое, ки ба илму дониш такя кардаанд, тавонистаанд дар арсаи тамаддуни башарӣ мақоми шоистаро касб намоянд. Мардуми тоҷик низ аз қадимулайём миллати фарҳангсолор ва донишпарвар буда, фарзандони фарзонае чун Абӯалӣ ибни Сино, Носири Хусрав, Умари Хайём, Закариёи Розӣ, Абунасри Форобӣ, Абурайҳони Берунӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ ва садҳо чеҳраҳои дигари барҷастаро ба ҷаҳониён тақдим намудааст. Танҳо Абӯалӣ ибни Сино беш аз 450 рисола дар соҳаҳои мухталифи илм навиштааст, ки то замони мо 240-то аз он маҳфуз мондаанд. Аз ин шумора, 150 рисола ба илми фалсафа ва беш аз 40 рисола ба соҳаи тиб бахшида шудаанд. Машҳуртарин осори ӯ – «ал-Қонуну фи-т-тиб» (Қонуни тиб) ва «аш-Шифо» (Китоби шифо) – дар донишгоҳҳои Аврупо то садаи XIX чун китобҳои дарсӣ тадрис мешуданд. Ин худ гувоҳи он аст, ки вусъат ва амиқии дониши як инсон метавонад ба сатҳе бирасад, ки асрҳои дароз дар тамоми ҷаҳон мавриди истифода қарор гирад. Аммо шояд муҳимтар аз худи осори гаронбаҳои Ибни Сино, роҳи расидан ба ин қуллаҳои баланди илму маърифат бошад. Зеро мероси воқеии ӯ на танҳо садҳо китобу рисолаҳои илмӣ, балки намунаи олии донишҷӯӣ, меҳнатдӯстӣ, худсозӣ ва талоши пайвастаи ӯ барои расидан ба камол мебошад. Маҳз ҳамин паҳлуи рӯзгор ва талошҳои илмии Шайхурраис (лақаб ё дараҷаи илмии Ибни Сино) барои ҷавонони имрӯз намунаи барҷастаи ибрат аст. Бино ба ақидаи муаррихон ва зиндагиноманависон, ӯ ҳанӯз дар синни ҳаждаҳсолагӣ ба умқи тамоми улуми замони худ расида буд. Худи ӯ дар тарҷумаи ҳолаш чунин гуфтааст: «Вақте ба синни ҳаждаҳсолагӣ расидам, омӯзиши тамоми ин илмҳо (илмҳои замонаи худро – Ф. Х.) ба поён расонда будам. Дар он рӯзгор ҳофизаи ман нисбат ба имрӯз қавитар буд, вале имрӯз донишу дарки ман дар улум пухтатар ва амиқтар шудааст. Бо вуҷуди ин, появу мояи илмии ман ҳамон аст, ки дар он замон омӯхта будам ва чизи нави дигаре бар он афзуда нашудааст». Дар ҷои дигар мегӯяд: «…тамоми илмҳоро ба таври устувор аз худ намудам ва то ҳадди имкони шахсӣ ва тавоноии инсонӣ бар онҳо огоҳӣ ёфтам». Ин иқрори самимӣ ва таърихии Шайхурраис гувоҳи он аст, ки ӯ дар баҳори умри худ калиди тамоми улуми роиҷи замонро ба даст оварда, ба мақоми олии тахассус расида буд. Бояд қайд кард, ки доираи илмҳое, ки Ибни Сино дар онҳо ба камол расида буд, танҳо ба тиб ва фалсафа маҳдуд намешуд. Ӯ дар илми ҳайат (ахтаршиносӣ), кимиё, заминшиносӣ, мантиқ, риёзиёт, физика, равоншиносӣ ва ҳатто шеър низ дасти тавоно дошт. Ӯро ба ҳақ «падари пизишкии муосир», «падари геология» ва асосгузори мантиқи синоӣ меноманд. Шояд барои баъзе ҷавонони имрӯз чунин намуна ғайривоқеӣ ва дастнорас намояд. Шояд касе бигӯяд: «Ибни Сино куҷову мо куҷо?! Ӯ нобиғаи аср, алломаи даҳр ва шахсияти нодиру нотакрор буд. Магар касе метавонад ба пояи ӯ бирасад?» Бале, дуруст аст, ки Абӯалӣ ибни Сино воқеан нобиғаи таърих ва яке аз чеҳраҳои истисноии тамаддуни башарӣ буд. Вале мақсад аз ёдоварии ӯ ин нест, ки ҳар як ҷавон ҳатман бояд тамоми илмҳои замони худро фаро гирад ва ё ба мақоми Ибни Сино бирасад. Биёед ба ин масъала аз дидгоҳи замони муосир назар андозем: Имрӯз аз ҷавони мо талаб карда намешавад, ки мисли Сино тамоми илмҳои даврон – аз тиббу фалсафа то нуҷуму мусиқиро ба таври куллӣ фаро гирад. Зеро замони мо замони тахассусҳои маҳдуд ва амиқ аст. Чӣ мешавад, агар ҳар як донишҷӯ, ҳар як хонанда ва ҷавони мо танҳо дар як соҳаи интихобкардаи хеш чунон мутахассиси забардаст гардад, ки бо боварии комил ва сари баланд бигӯяд: “Ман дар ихтисоси худ то ба ҳадди ниҳоӣ моҳир шудаам ва кишварам метавонад дар ин самт ба донишу сифати кори ман такя кунад!” Агар Ибни Сино дар шароити ҳазору чанд соли пеш, бидуни интернет, бидуни китобхонаҳои рақамӣ ва технологияҳои муосир, дар синни ҳаждаҳсолагӣ ба умқи илмҳои даврон расида бошад, чӣ монеае вуҷуд дорад, ки ҷавони имрӯзаи мо бо ин ҳама имкониятҳои муҳайёкардаи давлату ҳукумат, ҳатто дар як соҳаи мушаххас (масалан, барномасозӣ, муҳандисӣ, биотехнология ё тиб) мутахассиси дараҷаи аввал ва замонавии кишвари худ нагардад? Дар замони мо ҷавонон аз имкониятҳое бархурдоранд, ки наслҳои пешин ҳатто тасаввур ҳам карда наметавонистанд. Интернет, китобхонаҳои рақамӣ, курсҳои омӯзишии байналмилалӣ ва воситаҳои муосири иртиботӣ имкониятҳои фарохеро барои донишомӯзӣ фароҳам овардаанд. Аз ин рӯ, муваффақият имрӯз бештар аз ҳар вақти дигар ба ирода, ҳадафмандӣ ва меҳнати худи инсон вобаста аст. Чаро ҳар як ҷавони мо бо ифтихор ва бо виҷдони ором натавонад бигӯяд: «Ман дар соҳае, ки таҳсил кардаам, тамоми қувва, вақт ва тавоноии худро сарф намудаам ва кӯшидаам то ба ҳадди имкон мутахассиси варзида ва донишманди соҳаи худ бошам». Ҷомеа аз мо талаб намекунад, ки ҳама нобиға бошем, вале ҳақ дорад аз мо талаб кунад, ки дар касбу ихтисоси худ саҳлангор, сатҳӣ ва миёнаҳол набошем. Зеро пешрафти миллат на аз ҳисоби нобиғаҳои ангуштшумор, балки пеш аз ҳама ба шарофати ҳазорон мутахассиси босавод, виҷдонманд ва масъулиятшинос таъмин мегардад. Ҷомеа ба табибони донишманд, омӯзгорони соҳибмаърифат, муҳандисони соҳибкасб, иқтисоддонҳои кордон, олимони навовар ва мутахассисони содиқу ватандӯст ниёз дорад. Имрӯз ҷомеаи мо пеш аз ҳама ба диплом не, балки ба дониш, маҳорат ва сифати баланди касбӣ ниёз дорад. Обрӯи ҳар як миллат ва рақобатпазирии ҳар як давлат пеш аз ҳама аз сифати мутахассисони он вобаста аст. Бинобар ин, фарҳанги сатҳигароӣ ва қаноат кардан ба дониши нопурра бояд ҷойи худро ба фарҳанги камолот, масъулиятшиносӣ ва касбияти баланд диҳад. Дар ҷаҳони муосир замони донистани ҳама чиз гузаштааст. Имрӯз замони мутахассисони воқеӣ ва соҳибмаҳорат аст. Маҳз ҳамин гуна мутахассисонанд, ки давлатҳоро пешрафта, иқтисодҳоро пурқувват ва ҷомеаҳоро обод месозанд. Аммо тахассусмандӣ ҳолати якбор ба даст оянда нест; маҳорати касбӣ ё соҳибихтисос шудан чизе нест, ки онро танҳо як маротиба ба даст оварда, ором бишинем. Ин раванд якдафъаина набуда, балки кӯшишу талоши мунтазамро талаб мекунад. Дар ҷаҳони муосир, ки дониш ва технологияҳо бо суръати бесобиқа тағйир ёфта, такмил меёбанд, мутахассиси воқеӣ касест, ки омӯхтанро ҳеҷ гоҳ қатъ намекунад. Имрӯз дар ҷаҳон мафҳуми «омӯзиши якумрӣ» (lifelong learning) ба яке аз арзишҳои асосии ҷомеаи донишбунёд табдил ёфтааст. Донишгоҳ танҳо оғози роҳи донишомӯзист, на поёни он. Бинобар ин, барои ҷавонони мо муҳим

Истиқлолияти сиёсӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихии барои ҳар як миллат ба шумор меравад. Истиқлолият ба халқ имкон медиҳад, ки сарнавишти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии худро мустақилона муайян намуда, дар ҷомеаи байналмилалӣ ҳамчун давлати соҳибихтиёр ҷойгоҳи хешро пайдо кунад. Барои мардуми тоҷик истиқлолияти давлатӣ на танҳо як рӯйдоди сиёсӣ, балки натиҷаи як раванди тӯлонии таърихӣ, мубориза барои ҳифзи ҳувияти миллӣ ва талош барои эҳёи давлатдории миллӣ мебошад. Тоҷикон ҳамчун яке аз халқҳои қадимии Осиёи Марказӣ дорои таърихи бой ва фарҳанги чандинҳазорсола мебошанд. Дар тӯли таърих дар сарзамини тоҷикон давлатҳои бузург ва марказҳои муҳими тамаддунӣ ба вуҷуд омадаанд. Давлати Ҳахоманишиён, давлати Сосониён, давлати Сомониён ва дигар давлатҳои таърихӣ дар ташаккули давлатдорӣ, фарҳанг ва худшиносии мардуми тоҷик нақши муҳим гузоштаанд. Махсусан, давлати Сомониён ҳамчун яке аз намунаҳои барҷастаи давлатдории миллӣ дар хотираи таърихии тоҷикон мақоми махсус дорад. Оиди заминаҳои таърихии давлатдории тоҷикон ҳаминро бояд қайд намуд, ки таърихи давлатдории тоҷикон ба давраҳои хеле қадим мерасад. Сарзаминҳои имрӯзаи Тоҷикистон дар давраҳои гуногуни таърихӣ қисми давлатҳои бузурги минтақа буданд. Бохтар, Суғд ва дигар минтақаҳои таърихии Осиёи Марказӣ марказҳои муҳими иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ ба ҳисоб мерафтанд. Дар аҳди қадим дар ин сарзаминҳо тамаддунҳои пешрафта ташаккул ёфта буданд. Шаҳрҳо, роҳҳои тиҷоратӣ, ҳунармандӣ ва кишоварзӣ рушд мекарданд. Ҷойгиршавии минтақа дар масири Роҳи бузурги абрешим барои густариши муносибатҳои иқтисодӣ ва фарҳангӣ бо кишварҳои гуногун мусоидат менамуд. Яке аз марҳилаҳои муҳим дар таърихи давлатдории халқҳои эронитабори минтақа давраи Ҳахоманишиён мебошад. Дар асрҳои баъдӣ низ давлатҳои гуногун дар минтақа ҳукмронӣ карданд. Таъсири тамаддунҳои юнонӣ, эронӣ, ҳиндӣ ва дигар фарҳангҳо дар ташаккули муҳити фарҳангии Осиёи Марказӣ нақши муҳим дошт. Дар давраи Сосониён низ минтақаҳои тоҷикнишин дар ҳаёти сиёсӣ ва фарҳангии ҷаҳони эронӣ мақоми муҳим доштанд. Забон ва фарҳанги эронӣ дар ин сарзаминҳо инкишоф ёфтанд ва баъдан барои ташаккули фарҳанги асримиёнагии тоҷик замина фароҳам оварданд. Марҳилаи махсусан муҳим дар таърихи давлатдории тоҷикон давраи Сомониён мебошад. Давлати Сомониён дар асрҳои IX–X ба яке аз марказҳои бузурги сиёсӣ ва фарҳангии Мовароуннаҳр ва Хуросон табдил ёфт. Бухоро ҳамчун маркази сиёсӣ ва фарҳангӣ шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо кард. Дар ин давра илм, адабиёт, фалсафа, тиб, математика ва дигар соҳаҳои дониш рушд карданд. Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абӯалӣ ибни Сино, Абурайҳони Берунӣ ва дигар донишмандону адибони бузург дар муҳити фарҳангии ин давра ва баъд аз он ба камол расиданд. Махсусан, Рӯдакӣ ҳамчун падари адабиёти классикии форсу тоҷик дар рушди забони адабӣ нақши бузург гузошт. Давлати Сомониён дар таърихи худшиносии тоҷикон аҳамияти махсус дорад. Хотираи ин давлати пурқудрат дар тӯли асрҳо нигоҳ дошта шуд ва дар замони муосир ҳамчун яке аз рамзҳои давлатдории миллӣ эҳё гардид. Дар мавриди Ҳифзи ҳувияти миллӣ дар давраҳои баъдӣ мо ҳаминро метавонем бигуем, ки пас аз суқути давлати Сомониён сарзаминҳои тоҷикнишин ба ҳайати давлатҳои гуногун дохил шуданд. Ғазнавиён, Қарахониён, Салҷуқиён, Хоразмшоҳиён, Темуриён ва дигар сулолаҳо дар минтақа ҳукмронӣ карданд. Истилои муғулҳо дар асри XIII ба ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии минтақа зарбаи сахт расонд. Бо вуҷуди ин, забон ва фарҳанги тоҷикӣ аз байн нарафт. Баръакс, дар давраҳои баъдӣ адабиёти классикии форсу тоҷик ба сатҳи баланди рушд расид. Асарҳои Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Носири Хусрав, Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ ва дигар адибон барои ҳифзи забон ва фарҳанги муштараки тоҷикон ва форсизабонон аҳамияти бузург доштанд. Дар асрҳои XVIII–XIX дар минтақа аморату хонигариҳои гуногун вуҷуд доштанд. Қисме аз сарзаминҳои тоҷикнишин ба Аморати Бухоро дохил мешуданд. Дар ин давра низ марказҳои шаҳрии тоҷикнишин, аз ҷумла Бухоро, Самарқанд, Ҳисор ва дигар минтақаҳо, ҳамчун марказҳои илмӣ ва фарҳангӣ аҳамияти худро нигоҳ доштанд. Дар асрҳои баъдӣ сарзаминҳои тоҷикнишин ба ҳайати давлатҳо ва воҳидҳои гуногуни сиёсӣ дохил шуданд. Бо вуҷуди тағйироти сиёсӣ, истилои аҷнабиён ва дигар мушкилоти таърихӣ, забон, фарҳанг, адабиёт ва анъанаҳои миллии тоҷикон ҳифз гардиданд. Ин омилҳо барои нигоҳ доштани ҳувияти миллӣ ва ташаккули андешаи давлатдории тоҷикон заминаи муҳим фароҳам оварданд. Дар нимаи дуюми асри XIX қисми зиёди Осиёи Марказӣ ба ҳайати империяи Русия дохил гардид. Ин раванд сохтори сиёсӣ ва иқтисодии минтақаи Осиёи Марказиро тағйир дод. Пас аз Инқилоби Октябри соли 1917 низ дар минтақа дигаргуниҳои амиқи сиёсӣ ба амал омаданд. Дар асри XX низ масъалаи худшиносии миллӣ ва давлатдорӣ барои тоҷикон аҳамияти калон дошт. Ташкили Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1924 ва баъдан таъсиси Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1929 марҳилаҳои муҳими ташаккули воҳиди сиёсии тоҷикон дар давраи шӯравӣ буданд. Бо вуҷуди маҳдудиятҳои низоми шӯравӣ, дар ин давра низ барои рушди маориф, илм, фарҳанг ва ташаккули кадрҳои миллӣ заминаҳои муайян фароҳам омаданд. Пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар охири асри XX барои ҷумҳуриҳои иттифоқӣ имкони ба даст овардани истиқлолияти давлатиро ба вуҷуд овард. Тоҷикистон низ аз ин раванд берун намонд. 9 сентябри соли 1991 дар таърихи кишвар ҳамчун рӯзи эълон гардидани истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон сабт шуд. Аммо ба даст овардани истиқлолият танҳо оғози марҳилаи нави таърихӣ буд. Кишвари навистиқлол бо мушкилоти ҷиддии сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ гардид. Ташкили Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1924 ва Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1929 дар ташаккули сохтори ҳудудию сиёсии тоҷикон нақши муҳим бозид. Соли 1929 Тоҷикистон ба ҷумҳурии иттифоқии мустақил дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ табдил ёфт. Давраи шӯравӣ дорои ҷанбаҳои гуногун буд. Аз як тараф, истиқлолияти сиёсӣ вуҷуд надошт ва қарорҳои калидӣ дар сатҳи марказии Иттиҳоди Шӯравӣ қабул мешуданд. Аз ҷониби дигар, дар Тоҷикистон шабакаи мактабҳо ва муассисаҳои илмӣ рушд кард, сатҳи саводнокӣ баланд шуд, донишгоҳҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ таъсис ёфтанд ва кадрҳои миллӣ омода гардиданд. Ҳамин тавр, дар охири давраи шӯравӣ Тоҷикистон дорои сохтори ҷумҳуриявӣ, ҳудуди муайян, мақомоти давлатӣ, кадрҳои миллӣ ва таҷрибаи идоракунии давлатӣ буд. Ин омилҳо баъдан барои ташаккули давлати мустақил аҳамияти калон пайдо карданд. Бояд қайд намуд, ки эълони истиқлолияти давлатии Тоҷикистон дар охири солҳои 1980 ва аввали солҳои 1990 дар Иттиҳоди Шӯравӣ буҳрони амиқи сиёсӣ ва иқтисодӣ ба вуҷуд омад. Сиёсати бозсозӣ ва ошкорбаёнӣ имконият дод, ки масъалаҳои миллӣ, сиёсӣ ва иҷтимоӣ бештар мавриди муҳокима қарор гиранд. Ҷумҳуриҳои иттифоқӣ тадриҷан ба масъалаи соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти давлатӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир мекарданд. Дар чунин шароит Тоҷикистон низ роҳи худро ба сӯи истиқлолият оғоз кард. 24 августи соли 1990 Эъломияи соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. Ин ҳуҷҷат яке аз қадамҳои муҳим дар роҳи ташаккули давлатдории мустақил ба ҳисоб меравад. Баъди рӯйдодҳои сиёсии моҳи