Имя автора: pressa

35 сол пеш дар харитаи сиёсии ҷаҳон давлати ҷавон ва соҳибихтиёри мо — Тоҷикистон арзи ҳастӣ кард. Имрӯз мо бо ифтихор ин ҷашни муқаддасро истиқбол мегирем. Ин санаи муборак рамзи озодӣ, худогоҳӣ ва эҳёи давлатдории миллии мост. Дар давоми 35 соли соҳибистиқлолӣ кишвари мо ба дастовардҳои бузурги сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ ноил гардид. Истиқлолият ба мо имкон дод, ки тақдири худро дар даст дошта бошем ва Ватани аҷдодиамонро обод созем. Ин 35 сол барои мо мактаби бузурги давлатсозӣ, ваҳдати миллӣ ва созандагӣ буд. Бигзор хуршеди истиқлол ҳамеша бар сари миллати мо нурафшонӣ кунад ва парчами давлати мо дар фазои озоди Ватан ҳамеша парафшон бошад. Айни ҳол кишвари мо марҳилаи ташаккул ва такомули давлати миллиро тай карда истодааст ва ин низомро бидуни арзишҳои волои исломӣ тасаввур кардан ғайриимкон аст. Расму оин ва анъанаҳои неку писандидаи тӯли ҳазорсолаҳо рушднамудаи аҷдодонамон, имрӯз ба як ҷузъи ҷудонопизири фарҳанги миллии мо табдил ёфтааст. Қонунияти бунёди давлати миллии муосир тақозои он дорад, ки ҳам арзишҳои исломӣ ва ҳам расму оини аҷдодӣ бояд дар хизмати саодатмандии мардуми Тоҷикистон қарор дошта бошанд. Аз ин рӯ, моро зарур аст, ки дар амалӣ намудани арзишҳои миллӣ ва динии худ манфиати мардуми Тоҷикистонро аз мадди назар дур намонем. Махсусан, дуруст ба роҳ мондани хайру саховат, дастгирии оилаҳои камбизоат, ятимон, бепарасторон, сарфаю сариштакорӣ, танзими хирадмандонаи маъракаю маросимҳо, тарбияи насли наврас, тарғиби омӯзиши илм ва омода кардани мутахассисони созанда ва эҷодкор дар паҳнои бунёди давлати миллии соҳибистиқоли мо пайванди ногусастании арзишҳои миллӣ, динӣ ва фарҳангии мо хоҳад буд. Чанд рӯз пас иди сайиди Азҳо фаро мерасад. Дар истилоҳи мо тоҷикон ин идро иди Қурбон мегӯянд, зеро дар ин рӯз тибқи суннати Иброҳим (а) ва фармудаи Худову Расул бандагони доро ва сарватманд қурбонӣ карда, онро ба камбизоатон садақа мекунанд. Ҳамон тавре, ки иди саиди фитр, ба ифтор ва додани садақаи фитр мансуб дониста шудааст, Иди Азҳо ҳам ба ҳамон суннати қадимаи қурбон нисбат дода шудааст, ки маънояш қариб, яъне наздик шудан ба Худост. Дар дини мубини Ислом рӯзҳои хурсандиовару кӯмак ба якдигар ва зиёрати ҳамдигар хеле зиёд аст, аммо рӯзи иди сайиди Азҳо дар байни мусулмонон хеле машҳуру маъруф аст. Дар рӯзи ид чандин корҳое аст, ки ба сабаби анҷом додани онҳо мо метавонем розигии Парвардигору бандагонашро ба даст биёрем, зеро ин рӯз иборат аз рӯзи хурсандӣ, дӯстиву бародарӣ, бахшидани якдигар, дур кардани кинаву адоват аз дилҳо ва хусусан кӯмак кардан ба оилаҳои камбизоат ва ятимон мебошад. Иди Қурбон рӯзи меҳмонии фақирону камбизоатон ва ятимон тавассути дорандагон мебошад, бинобар ин онҳое, ки қудрати куштани як моли ҳалолро доранд, бояд аз ҳоли фақирону ятимон ва камбизоатону нодорон бохабар шаванд, зеро ин рӯз, рӯзи дӯстиву муҳаббату бародарӣ аст. Қурбонӣ кардан савоби бисёре дорад. Паёмбари акрам (с) фармуда: «Дар рӯзи иди Қурбон ҳеҷ ибодате ба даргоҳи илоҳӣ ба андозаи қурбонӣ кардан мақбулу писандида нест…». Қурбонӣ ба шахсони сарватманд воҷиб мебошад, ки меъёри он дар мазҳаби мо муқаррар шудааст. Гӯшти қурбонӣ се тақсим карда шуда, қисме барои соҳиби қурбонӣ, қисме барои хешу табору ҳамсоягон ва қисми дигар ба ашхоси камбизоат, ятимону маъюбон ва ашхоси ба инҳо монанд дода мешавад. Шахсони қурбоникунанда бояд саъй кунанд, ки қурбониашонро аввал ба бародару хоҳари камбизоат, хешу табори наздик ва ҳамсоягон диҳанд. Шахсоне, ки имконияти молӣ надоранд, барои савоб аз дигарон қарз гирифта, қурбонӣ карданашон дуруст нест. Беҳтар аст, ки онҳо ба воситаи дуову дуруд, зиёрати қабри наздикон ва риояи одобу ахлоқи ид рӯҳи гузаштагонро шод кунанд. Қурбонӣ кардан одоби хос дорад. Забҳ кардани чорво дар назди хонаҳо ва ба ин сабаб ифлос намудани гирду атроф ва муҳити шаҳр ҷоиз нест. Барои қурбонӣ кардан дар шаҳри Душанбе ҷойҳои махсус муқаррар карда шудааст, ки дар онҳо шароит барои қурбонӣ муҳайё карда шуда, қоидаҳои беҳдошт риоя гардидаанд. Дар рӯзҳои ид дар урфу одати мардуми мо барои изҳори таъзия ба хонаҳои азодорон рафтан ва ҳамчунин ба сари манзили гузаштагон рафтан расм аст. Чанд рӯз пеш аз ид ба оромгоҳҳо рафта, онро тоза кардан амали хайр маҳсуб меёбад. Дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон моро лозим аст, ки на танҳо оромгоҳҳо, балки кӯчаву маҳалла, деҳаву зодгоҳ, дар маҷмуъ тамоми диёри азизро обод кунем, заҳмат кашем, меҳнат кунем, зеро ин Ватани мо – Тоҷикистони соҳибистиқлол аст! Солҳои охир дар баъзе минтақаҳои кишвар оростани дастурхони пурдабдаба ба ҳукми анъана даромадааст. Ҳангоми оростани дастурхони идона мардум ба исрофкорӣ роҳ дода, ин амал ба як навъ мусобиқа табдил ёфтааст, ки боиси хароҷоти зиёдатӣ шуда, гоҳо сабаби қарздор шудан ва мушкилии молии хонаводаҳо мегардад. Ба ҷои ин, оростани дастурхони хоксорона, ки дар он ҳалвову шириниҳо, кулчаву чаппотӣ, ки занҳои тоҷик мепазанд ва зеби дастурхони моро доранд, беҳтар аст. Яке аз аркони иди Қурбон анҷом додани фаризаи ҳаҷ мебошад. Имрӯзҳо ҳамватанони мо дар сарзамини ваҳй қарор дошта, тавофи Байтуллоҳро анҷом дода истодаанд. Бовар дорам, ки ҳоҷиёни мо дар он сарзамини муқаддас ба умеди иҷобат дасти инобат бардошта, дар ҳаққи Ватани азиз дуоҳои нек мекунанд. Ба ҳамаи онҳо омурзиши гуноҳҳо ва иҷобати дуоҳояшонро орзу менамоем. Бояд қард кард, ки ба ҷои ҳаҷу умраи такрорӣ метавон корҳоеро анҷом дод, ки садақаи ҷория маҳсуб ёфта, дар савоб аз амали нофила афзалтар аст. Садақаи ҷория корест, ки барои осоиши мардум ва ободии ҷомеа равона мебошад, аммо агар дуруст бингарем барои бисёриҳо сабаби наҷот аст, зеро ниёзҳои мардум ва ҷомеа барои сарватмандони саховатманд, ки тавони бартараф намудани ин камбудиҳову ниёзҳоро доранд фурсати бисёр муносиб ва хубест, то ҳам дунё ва ҳам охирати худро обод кунанд ва наҷоту оқибати некӯи охиратро ба даст оваранд. Одамони савобҷӯйи зиёданд, ки ба ҷои ҳаҷи нофила, даст ба корҳои ободонӣ зада, бунгоҳи тиббӣ, роҳу пул ва дигар иншоотҳои муҳимро бунёд карда, ба хизмати халқ вогузор мекунанд. Чунин иқдом барои ҳар як муъмини савобҷӯй намунаи ибрат буда, ба ин васила мо метавонем дилеро ба даст орем, ба ризогӣ ва хушнудии Парвардигор ноил шавем. Бинобар ин, ба ҷои якчанд маротиба ба ҳаҷу умра рафтан, моро зарур аст, ки диёри худро обод созем, дасти бечораеро бигирем, сари ятимеро сила намоем! Ин аст фалсафаи ислом! Ба ҳамаи шумо, бахту иқболи баланд, хушбахтиву некрӯзӣ, барору пешравиҳо дар кору зиндагӣ ва муҳимтар аз ҳама – неъмати бузурги тинҷиву осоиштагиро таманно дорам. Абдурҳмон Ваҳобзода Муовини директори Маркази

Бовар нокарданист, ки дар ин рӯзҳои сахти пурмоҷарои ҷомеаи имрӯза касе ба ҳаводиси охири Ховари Миёна таваҷҷуҳ накарда бошад. Ҳар фарде ба сабабе аз сабабҳо – ба сабаби нороҳатӣ аз душвориҳои сиёсию иқтисодии мардуми ҳамфарҳанги худ, эҳтимол ба хотири шабоҳати эътиқодии динӣ, ҳадди ақалл ба хотири қонеъ гардонидани ҳисси кунҷковии худ ба он ҳаводис таваҷҷуҳе кардааст. Аммо, эҳтимол, кам шахсоне ёфт шаванд, ки ба таъсири ин ҳаводис ба масоили дину диндорӣ ва имону имондорӣ аҳамияте дода бошанд. Суханро ба дарозо накашида, агар ба сари масъала биёем, мебинем, ки ҳаводиси мазкур пардаро аз болои розҳои нокушодаи зиёде бардоштааст. Ҷанбаҳои иқтисодӣ, сиёсӣ ва ҳарбии ҳаводисро ба канор монда, агар, ҳамчун диншинос ба масоили марбут ба дину диндорӣ таваҷҷуҳ кунем, мебинем, ки ҳаводиси зикршуда падидаи иҷтимоӣ будани динро равшан ва бо далоили муътамади раднашаванда ба маъраз мегузорад. Муҳтавои суханронии баъзе донишмандони маъруфи дин, нигоҳи қориҳои сатҳи ҷаҳонии Қуръон, махсусан муносибату мавқеъгирии иддае аз кишварҳои мусулмоннишин аз он гувоҳӣ медиҳад, ки дин кайҳо боз бозичаи сиёсат гардидааст. Сиёсатмадорон абзори хуби ҳалли масоили геосиёсӣ будани динро дарк намуда, онро ба ҳар тарзе хоҳанд, ба рақс медароранд. Ҳамчунин, ҳангоме аз ҷониби донишманди маъруфи дин ё қории сатҳи ҷаҳонии Қуръон андешае садо медиҳад, ки он ба фармудаи Қуръон мухолиф аст, беихтиёр саволе пайдо мешавад, ки чунин ашхос, магар, хилофи Қуръон мавқеъ нагирифтаанд? Агар аз онҳо сабаби чунин нигоҳи пуртаноқуз ва мавқеи зиддидиниро пурсон шавед, онҳо ҳатман посухе меёбанд ва онро бо андеша ё назарияи динии дигаре асоснок мекунанд. Пас, меъёри қабули қарор дар ҳалли масоили динӣ на ҳамеша фармудаи Қуръону аҳодис аст, балки баъзан бевосита манофеи дунявии шахс ба сифати меъёр қабул мегардад. Агар чунин бардошт ё хулосае, ки зидди фармудаи Қуръону аҳодис аст, аз ҷониби ашхоси оддӣ пешниҳод гардад, он бардошту хулоса ширк, куфр, бидъат ва амсоли инҳо арзёбӣ мегардад. Вақте чунин бардошту хулоса аз ҷониби донишманди маъруфи дин ё шахсияти сиёсии муассир ва машҳур сурат мегирад, аксаран он чун ҳақиқат қабул мегардад. Дар чунин ҳолатҳо одатан мардуми ноогоҳ пайравии кӯр-кӯронаи худро ба чунин сиёсатмадорон ё донишмандони дин бо он асоснок мекунанд, ки донишманди мазкури дин олим асту ӯ аз дин хубтар огоҳӣ дорад. Ҳамин тариқ, дар зеҳни мардуми аз муҳтавои таълимоти асили динӣ ноогоҳ тадриҷан андеша ва тасаввуроти динии нави дар заминаи тасаввуроти динии пешин шаклгирифта ташаккул меёбад ва бо ин усул барои пайдоиши шохачае аз дин поягузорӣ карда мешавад. Агар ба таърихи таҳаввули динии ҷомеаи башарӣ назар андозем, ба зоҳир расидани қонунияти мазкурро равшан дарк менамоем. Яъне, дар ҳар як марҳилаи таърихӣ бо дарназардошти талаботи ҷомеа, пеш аз ҳама, манофеи дунявии соҳибони дин шаклу сурати худро тағйир медодааст. Пас, ин тағйирдиҳандаи дин ҳеҷ як неруи фавқуттабиӣ набуда, балки худи соҳибони боломақоми дин тағйирдиҳанда ё мубаддили дин маҳсуб меёбад. Тадриҷан ҳамин соҳибони боломақоми дин вобаста ба зарурат ва ниёзмандиҳои худ андеша ва тасаввуроти динии кӯҳанро ботил гардонида, андеша ва тасаввуроти нави диниро меофаранд ва чун аҳли ҷомеа сарчашмаи ҳаёти маишии онҳо маҳсуб меёбад, зеҳни динии аҳли ҷомаро дар зери назорат нигоҳ медоранд. Қобили зикр аст, ки ҳолати мазкур, масоили дигари муҳими диншиносӣ – масоили имондорию худотарсии шахси имондор ва барои ӯ муқаддас будани объекти парастишро ба маркази таваҷҷуҳ қарор медиҳад. Воқеан ҳам, ҳангоме соҳибони боломақоми дин маҳз манофеи дунявии худро меъёри дурустии андеша ва тасаввуроти динӣ қарор медиҳад, мо, магар, метавонем дар бораи худотарсии онҳою муқаддас будани объекти парастиш барои онҳо сухан ронем? Албатта, не! Пас, вожаҳои зикршуда, чун имондорию худотарсӣ ва муқаддас будани объекти парастиш танҳо барои мардуми қаторӣ – объекти таъсири соҳиби боломақоми дин маъно доранд. Қобили зикр аст, ки соҳибони боломақоми дин вазифаи иҷтимоии худро низ маҳз дар шакл додани тасаввуроти динӣ дар зеҳни мардуми қаторӣ дида, тамоми меҳнату заҳмати худро ба самти мазкур равона мекунанд, зеро онҳо сарчашмаи воқеии зиндагии пурфараҳи онҳо маҳсуб меёбанд. Сирри талоши онҳо баҳри ҳифзи дин низ дар ҳамин нуктаи баёншуда ниҳон аст. Хулоса, тафсиру шарҳҳои гуногунмуҳтавое, ки баъзан аз тарафи соҳибони боломақоми дин пешниҳод мегарданд, моҳиятан як динофарии навбатӣ маҳсуб ёфта, аз як тараф, зидди таълимоти Қуръон аз сураи “Анъом, ояти 115 (Ҳеҷ кас тағйиркунандаи суханҳои Ӯ нест)буда, аз тарафи дигар, барои падидаи иҷтимоӣ будани дин далели навбатӣ маҳсуб меёбанд. Бинобар ин, агар хонандаи хушзавқ андешаи баёншударо қабул дорад, бояд дар хусуси пайравӣ кардан ё накардан ба чунин соҳибони боломақоми дин андеша намояд. Муовини директори Маркази исломшиносӣ Абдухалилзода К.