22-юми январи соли 2026 дар қисми ҳарбии 0123 -и Қӯшунҳои сарҳадии Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади шарҳу тавзеҳи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии кишвар “ бо афсарону сарбозон ва ҳайати шахсии ҷузъу томҳои Қӯшунҳои сарҳадӣ вохӯрӣ баргузор гардид.
Бо мақсади шарҳу тавзеҳи нуктаҳои Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, гурӯҳи кории Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Холиқзода Абдураҳим санаи 21- уми январи соли 2026 бо фаъолон, имомхатибон ва дигар қишрҳои гуногуни шаҳри Левакант дар мавзуи “Паём Рӯзномаи рушди Тоҷикистон аст, “Ман аввал тоҷикам, баъдан мусулмон”, худшиносӣ ва худогоҳӣ, ваҳдати миллӣ, сулҳу субот, муқовимат ба экстремизму терроризм, мубориза бо хурофот ва ҷаҳолат, таълиму тарбияи фарзандон, хизмат дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ватандӯстӣ, эҳёи арзишҳои миллӣ, тамаддуни ориёӣ ва ҳувияти миллӣ вохӯрӣ анҷом дод. Шуъбаи иттилоот ва ташхиси диншиносӣ
Идомаи мақола… Аз ибтидои зуҳури мазҳаби ҳанафӣ се мактаби бузург – ироқӣ, мовароуннаҳрӣ ва мисрӣ ташаккул ёфтанд. Минбаъд суннатҳои мактаби мовароуннаҳрии ҳанафӣ дар Ҳинд ва қаламрави империяи Усмонӣ густариш ёфтанд. Ин густариш ба фаъолияти фақеҳони донишманде, чун Абумутеи Балхӣ, Абулайси Самарқандӣ, Абумуқотили Самарқандӣ, Абуҳафси Кабири Бухорӣ, Абулқосим Ҳакими Самарқандӣ ва садҳо уламову фақеҳони дигар марбут мебошад. Ба андешаи аксарияти муҳаққиқон, фақеҳони пайрави мазҳаби ҳанафӣ, махсусан дар тадвин ва тарвиҷи усулҳо ва қоидаҳои фиқҳӣ, ки барои ҳалли масоили ҳаётии мусулмонон ҳамчун меъёр хизмат мекарданд, нақши барҷаста доранд. Аз ҷумлаи нахустин муаллифони усулҳо ва меъёрҳои фиқҳӣ метавон Абутоҳири Даббос, Абулҳасани Кархӣ, Абуалӣ Аҳмад ибни Муҳаммади Шошӣ, Убайдуллоҳ ибни Умар ибни Исо, Абузайди Дабусӣ ва Наҷмиддин Умари Кархиро номбар намуд. Абутоҳири Даббос аввалин фақеҳе мебошад, ки зарурати коркард ва танзими усулҳои фиқҳиро дарк намуда, шахсан 17 усули фиқҳи ҳанафиро таълиф ва ироа кардааст. Минбаъд шумораи усулҳо ва қоидаҳои фиқҳи ҳанафӣ тадриҷан афзоиш ёфтааст. Масалан, якчанд аср пас аз Даббос, фақеҳи дигари ҳанафимазҳаб Наҷмиддин Умари Кархӣ дар яке аз асарҳояш 99 усул ва қоидаи фиқҳиро баён намудааст, ки ин далели равшани рушди муттасили низоми фиқҳи исломӣ ва саҳми фақеҳони ҳанафӣ дар шаклгирии он мебошад. Дар давраи Сомониён мазҳаби ҳанафӣ ҳамчун мазҳаби расмии давлатӣ пазируфта шуд. Дар ин бора дар китоби «Савод-ул-аъзам»-и Абулқосим Ҳакими Самарқандӣ чунин омадааст: «Бидон, ки сабаби таснифи ин китоб он буд, ки бероҳону мубтадеону (бидъаткорон) ҳаводорон ба Самарқанду Бухорову Мовароуннаҳр бисёр шуданд. Пас аиммаву (имомон), фуқаҳову (фақеҳон) уламои Самарқанду Бухорову Мовароуннаҳр гирд омаданд ва гуфтанд: падарон ва аҷдод то буданд, бар тариқи суннат ва ҷамоат буданд. Акнун ҳавоҳои мухталиф пайдо шуд ва моро ҷойи тарс аст». Ин андеша ба амири Хуросон расонида шуд. Амири одил Исмоил ба Абдуллоҳ ибни Абуҷаъфар ва дигар фақеҳон фармуд, ки «мазҳаби рост ва тариқи суннату ҷамоат, он ки падарони мо бар он буданд, баён кунед». Аимма ба Хоҷа Абулқосими Самарқандӣ ишора карданд ва фармуданд: «Пайдо кун моро роҳи рости суннату ҷамоат, он ки Пайғамбар, алайҳи-с-салом, бар он буд». Хоҷа Абулқосим китобро ба забони арабӣ тасниф намуд ва онро ба амири Хуросон пешниҳод кард, ҳамаро писанд омад ва гуфтанд: «Роҳи рости суннату ҷамоат ҳамин аст». Баъдан амир фармуд: «Китоб ба забони порсӣ низ гардонида шавад, то ҳам мардум фаҳманд ва ҳам манфиат бубаранд ва мазҳаб шинохта шавад ва аз ҳаво ва бидъат дур бошанд». Чунончи аз ин порча бармеояд амирони сомонӣ барои густариш ва интишори мазҳаби ҳанафӣ, ки ба сабаби таҳаммулпазирӣ ва васеии андешаи худ бо фарҳанг ва олами маънавии мардумони минтақа созгор буд ва барои таъмини манфиат ва амнияти кишвар мусоидат мекард, тадбирҳои мушаххас андешиданд. Ин равандро минбаъд сулолаҳои ҳоким дар Мовароуннаҳр, Ҳинд ва империяи Усмонӣ идома доданд, ки мазҳаби ҳанафӣ ҳамчун унсури тавонои пайванди ҳувияти миллӣ ва динии мардумони гуногун ҷойгоҳи муҳим пайдо кард. Сиёсати хирадмандонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти миллат ва диёнат намунаи беҳтарини эҳёи муносибатҳои байни давлати миллии тоҷикон ва мазҳаби суннатии ҳанафӣ мебошад, ки ҳамчун рукни меҳварии ташаккули худшиносӣ бо таърихи таълимоти мазҳаби ҳанафӣ дар замони Сомониён пайвастагии ҷиддӣ дорад. Мазҳаби ҳанафӣ на танҳо маъмултарин мазҳаби исломӣ мебошад, балки ҷузъи хотираи таърихӣ ва хамирмояи худшиносии миллӣ ва худошиносии тоҷикон ва дигар халқҳои мусулмон ҳам ба шумор меравад. Ин мазҳаб дар миёни дигар мазоҳиби исломӣ бо гароишҳои ақлонии худ маъруф аст ва аз ин сабаб онро «мазҳаби аҳли раъй» низ меноманд. Дар асри Имом Абуҳанифа мактаби ироқии фиқҳ ё «мазҳаби ироқии ақл», ки маркази он шаҳри Кӯфа буд, шуҳрати азиме ба даст овард. Решаи ин мактаб то замони Алӣ ибни Абутолиб ва Ибни Масъуд мерасид. Устоди Имом Абуҳанифа, Имом Ҳаммод ибни Сулаймон (ваф. 120 ҳ./737 м.), шогирди барҷастаи худ Нуъмон ибни Собитро дар давоми ҳаждаҳ сол, то дами маргаш, дар ҳавзаи бобаракати ҳамин мактаб бо нозукиҳои илми фиқҳ ошно сохт. Ба ғайр аз ҳавзаи фиқҳии Кӯфа, дар он давр дар сарзаминҳои исломӣ чанд мактаби дигар бо гароишҳои хос вуҷуд доштанд, ки онҳоро метавон чунин тақсимбандӣ кард: – Мактаби аҳли тафсир дар Макка бо роҳбарии саҳобии донишманд Абдуллоҳ ибни Аббос; – Мактаби аҳли ҳадис дар Мадина, ки поягузори он ҳазрати Оиша, Умар ибни Хаттоб, Абдуллоҳ ибни Умар ва Зайд ибни Собит буданд; – Мактаби аҳли раъй (ақлгароён) дар маркази шаҳри Кӯфаи Ироқ, роҳбарии онро Абдуллоҳ ибни Масъуд ва Алӣ ибни Абутолиб ба уҳда доштанд. Мактаби Ироқ ва махсусан бахши он дар Кӯфа, тартибу низоми хоси худро дошт ва байни олимон бо номи мактаби аҳли раъй (ақлгароён) машҳур буд. Аввалин поягузори мактаби фиқҳии Кӯфа Абдуллоҳ ибни Масъуд, саҳобии паёмбари Ислом (с), эътироф мешавад. Мувофиқи сарчашмаҳои таърихӣ, теъдоди шогирдони ба мартабаи устодӣ расидаи ин мактаб тақрибан 4000 нафарро ташкил медод. Абдуллоҳ ибни Масъуд шахсияте буд дорои донишу фазилат ва андешаи озод, ки дар ҳалли масъалаҳои фиқҳӣ дидгоҳи барҷастаи динӣ ва мазҳабӣ дошт. Вай дар мактаби худ шогирдони бузургеро тарбия намуд, ки машҳуртарини онҳо Алқама ибни Қайси Нахаӣ мебошад. Дар мактаби Алқама Иброҳим ибни Язиди Нахаӣ таълим гирифт, сипас Ҳаммод ибни Сулаймон ва ниҳоят Имом Абуҳанифа дар он ҷо таҳсил намуда, ба камоли илмӣ ва мартабаҳои баланди маърифатӣ ноил шуданд. Ҳар кадом аз ин нобиғагон дар ташаккул, танзим ва шукуфоии мактаби Ироқ заҳмат ва талоши зиёдеро ба харҷ доданд ва аз нигоҳи нақлӣ ва ақлӣ ин мактабро пурзӯр карданд. Устоди Имом Абуҳанифа, Имом Ҳаммод, ки вориси ҳақиқии мактаби мазкур маҳсуб мешуд, тамоми таҷриба, андеша ва дониши пешиниёнро гирд оварда, ба ихтиёри шогирди бузургаш, Имом Абуҳанифа, гузошт. Имом Абуҳанифа низ дар навбати худ ҳамаи ин илму таҷрибаро дар қолаби мазҳаби алоҳидаи худ устодона рехта тавонист, ки бо шиносномаи мустақил ва гароиши барҷаста дар ҷаҳон машҳур гардид. Ба андешаи Имом Абуҳанифа, қонунгузор бояд дар он масъалаҳое аз қиёс ва раъй истифода кунад, ки дар дигар сарчашмаҳо дастур ё ҳукм баён нагашта бошад. Имом Абуҳанифа қавли саҳобаро дар қиёс авлавият медод, зеро саҳобагон аз ҳукми Паёмбари Ислом (с) оид ба мавзуи мавриди баҳс огоҳ ва шоҳиди ҳол буданд. Имом Абуҳанифа ҳамеша таъкид мекард, ки «дар ҳолати пайдо кардани ҳадисе аз Паёмбар (с), ҳарчанд он ҳадис заиф бошад ҳам, қиёсро тарк карда, бо он ҳадиси заиф амал мекунад ва аз зиддият кардан бар муқобили суннат, ҳатто саҳвона ҳам бошад, худро дур медорад. Дар ниҳояти
Дар доираи иҷрои дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати фаҳмонидани нуктаҳои асосии Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии кишвар, имрӯз дар Қасри фарҳанги ноҳияи Ёвон бо ҳузури роҳбарияти ноҳия, директори Муассисаи давлатии “Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳқрии Тоҷикистон” Холиқзода Абдураҳим Ғафор, сардори Шуъбаи иттилоот ва ташхиси диншиносии Маркази исломшиносӣ Абдуллоҳи Қодирӣ, мушовири директори Маркази исломшиносӣ Мирзозода Азизулло бо иштироки сохтори КИ ҲХДТ дар ноҳия, маорифу тандурустӣ, кор бо ҷавонон ва варзиш, танзими ҷашну маросим, раисони кумитаҳои маҳаллаҳо, ходимони дин баргузор гардид. Дар ибтидо раиси ноҳияи Ёвон Икромиддин Вализода меҳмононро хайрамақдам ва муаррифӣ намуда, моҳияти вохӯриро ба аҳли толор ошно намуданд. Зикр карда шуд, ки Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон санади муҳимми сиёсӣ, барномавӣ ва сарнавиштсоз буда, самтҳои асосии рушди устувори давлат ва ҷомеаро барои марҳилаи нави таърихӣ муайян намуд. Ин Паём на танҳо ҷамъбасти воқеии дастовардҳои Тоҷикистон дар солҳои охир, балки барномаи дақиқи амал барои ояндаи наздик ва дур буда, бори дигар собит сохт, ки сиёсати давлатдории Пешвои миллат ба манфиати мардум ва халқи шарифи кишвар, таъмини субот, пешрафти иқтисодӣ ва таҳкими истиқлоли давлатӣ равона гардидааст. Паёми навбатии Сарвари давлат бозгӯи вазъияти воқеии кишвар, таҳлили амиқи равандҳои ҷаҳони муосир ва ҳамзамон самтҳои афзалиятноки сиёсати дохилию хориҷӣ, иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Дар оғоз Президенти кишвар дар Паёми худ бо таҳлили амиқи вазъи сиёсиву иқтисодии ҷаҳон таъкид намуданд, ки имрӯз инсоният дар шароити ниҳоят мураккаб қарор дорад. Бӯҳронҳои геополитикӣ, тағйирёбии иқлим, камобию хушксолӣ, болоравии нархи маводи ғизоӣ ва таҳдидҳои нави амниятӣ талаб мекунанд, ки ҳар як давлат сиёсати хирадмандона, мустақилона ва дурбинонаро пеш барад. Вобаста ба вазъи мураккаби ҷаҳон, афзоиши таҳдидҳо ба амният, тағйирёбии иқлим, камобӣ, хатарҳои геополитикӣ ва иқтисодӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуда, таъкид карданд, ки дар чунин шароит таҳкими давлатдории миллӣ, ваҳдати ҷомеа ва худшиносии шаҳрвандон, махсусан ҷавонону наврасон аҳамияти аввалиндараҷа дорад. Сипас директори Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор муҳтарам Холиқзода Абдураҳим ба сухан баромада нуктаҳои муҳимми Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии мамлакат»-ро ба таври муфассал шарҳу тавзеҳ дода, нақши калидии он дар рушди устувори давлат, таҳкими ваҳдати миллӣ, сулҳу субот ва худшиносии миллӣ таъкид гардид. Дар идомаи вохӯрӣ мавзуъҳои муҳими рӯзмарра мавриди баррасӣ қарор гирифтанд, аз ҷумла андешаи муҳими Пешвои миллат таҳти шиори «Ман ифтихор мекунам, ки аввал тоҷикам, баъд мусулмон», ки ба таҳкими худшиносии миллӣ, эҳтиром ба давлатдории миллӣ ва ҳамзамон риояи арзишҳои волои дини мубини ислом равона шудааст. Зикр гардид, ки ислом бо фарҳангу тамаддуни миллӣ дар ҳамбастагӣ қарор дошта, ҳеҷ гоҳ муқобили манфиатҳои давлату миллат набудааст. Ҳамчунин, мақсад, ҳадаф ва мазмуни эълон гардидани соли 2026 ҳамчун «Соли вусъат додан ба корҳои ободонию созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносию худогоҳии миллӣ» шарҳ дода шуда, саҳми ходимони дин дар тарбияи маънавии ҷомеа, боло бурдани ҳисси ватандӯстӣ ва ҷалби мардум ба корҳои ободонию созандагӣ муҳим арзёбӣ гардид. Дар вохӯрӣ ба масъалаи муҳофизат ва тарғиби ёдгориҳои таърихии Хутали қадим ва Саразм низ таваҷҷуҳи хоса зоҳир гардида, таъкид шуд, ки ин ёдгориҳо шоҳиди тамаддуни бостонии тоҷикон буда, ҳифзу муаррифии онҳо вазифаи шаҳрвандии ҳар як фарди ҷомеа мебошад. Зимнан, риояи қатъии қонунҳои миллӣ, эҳтиром ба Конститутсия ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, пешгирии ҳар гуна қонуншиканӣ ва таассуби сиёсӣ, миллӣ ва динӣ аз мавзуъҳои меҳварии вохӯрӣ ба ҳисоб рафт. Таъкид гардид, ки худдорӣ намудан аз ҳама гуна шаклҳои ифротгароӣ ва вокуниши саривақтӣ ба чунин амалҳо омили муҳими ҳифзи суботи ҷомеа мебошад. Дар анҷоми вохӯрӣ иштирокчиён аз муҳтавои баланди мулоқот изҳори қаноатмандӣ намуда, омодагии худро ҷиҳати татбиқи амалии дастуру ҳидоятҳои Пешвои миллат дар фаъолияти рӯзмарра ва корҳои фаҳмондадиҳӣ дар байни аҳолӣ баён карданд. Шуъбаи иттилоот ва ташхиси диншиносӣ
Дар Паёми имсолаи хеш ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таърихи 16.12.2025 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аллакай дар оғози суханронии хеш ба сиёсати хориҷии кишвар баҳогузорӣ намуда, онро муваффақ номиданд. Президенти кишвар, аз ҷумла, таъкид намуданд, ки дар соли сипаришуда доир ба ду ташаббуси ҷониби ҶумҳурииТоҷикистон дар Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид зери унвони «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, ба хусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ» дар таърихи 12.12.2-25 ва дигаре дар санаи 25.07.2025 зери унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» қатъномаҳо қабул гардиданд. Пазируфта шудани ташаббусҳо ва қабул гардидани қатъномаҳо дар робита ба ташаббусҳои мазкур нишони боз ҳам боло рафтани обрую эътибори кишвари мо дар арсаи ҷаҳонӣ мебошад. Агар ба моҳияти қатъномаҳои мазкур ҷиддӣ таваҷҷуҳ намоем, ба зудӣ дармеёбем, ки ҳар дуи онҳо на танҳо аз аҳамияти минтақавӣ, балки аз аҳамияти бузурги ҷаҳонӣ низ бархурдор мебошанд. Пеш аз ҳама, дар робита ба ташаббуси Пешвои муаззами миллат доир ба ҳифзи пиряхҳо бояд таъкид намуд, ки ҳам ҷомеаи башарӣ ва ҳам мардуми минтақа зарурати ҳифзи пиряхҳоро дар соли 2025 амалан дарк намуданд. Маҳз дар натиҷаи гармшавии иқлим дар саросари дунё дар манотиқи мухталифи олам обхезиҳои зиёди фалокатбор сурат гирифтанд, ки дар натиҷа онҳо барои мардуми навоҳии баҳрӣ хисороти зиёди молию ҷонӣ ба бор оварданд. Чуноне, ки таҳлилҳо нишон медиҳанд, дар сурати дида нашудани чораҳои таъҷилӣ барои ҳифзи пиряхҳо ва ҳамзамон, идома ёфтани раванди гармшавии иқлим чунин имконияти воқеие метавонад пайдо шавад, ки иддае аз кишварҳои калони назди соҳилӣ пурра зери об монанд. Аз ин нуқтаи назар, ташаббуси ҷониби Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ аҳамияти ҷаҳонӣ дошта, барои ҳифзи ҳаёт ва саломатии миллионҳо мардуми сайёра нигаронида шудааст. Ҳамзамон, бояд эътироф намуд, ки ташаббуси аз ҷониби Пешвои муззами миллат зикршуда, пеш аз ҳама, ҳифзи манофеи мардуми минтақаи Осиёи Марказиро дар назар дорад. Ба ҳеҷ кас пӯшида нест, ки минтақаи мазкур асосан табиати кишоварзӣ дорад ва барои пешрафти соҳаи аграрӣ ниёзмандӣ ба об ва захираҳои обӣ сахт эҳсос карда мешавад. Дар робита ба мавзуи матраҳшаванда бояд ёдрас намуд, ки тамоми минтақа аксаран аз ду дарёи бузурги Амударё ва Сирдарё, ки аз кӯҳсорҳои Тоҷикистон бо об таъмин мешаванд, ва қисман аз дарёҳое, ки аз кӯҳсорҳои Ҷумҳурии Қирғизистон ҷорӣ мешаванд, обёрӣ мегардад. Дар натиҷаи гармшавии иқлиму обшавии бенизом ва номуътадили пиряхҳо имкон дорад, ки на танҳо хоҷагии аграрии минтақа пурра аз фаъолият монад, балки худи мардуми тамоми минтақа дар таъмин бо оби ошомиданӣ ба танқисӣ дучор оянд. Зеро дар наздикии кишварҳои Осиёи Марказӣ баҳру уқёнусе вуҷуд надорад, ки мардумро дар ҳолати зарурӣ ҳадди ақал бо оби софкардашуда таъмин намояд. Аз ин нуқтаи назар низ, ташаббуси Пешвои миллат ҷанбаи башардӯстона дошта, аз аҳамияти ҳаётан муҳим бархӯрдор мебошад. Илова ба ҳамаи ниёзмандиҳои зикршуда ба обу захираҳои обӣ, зиёд шудани шумораи аҳолии минтақа, босамар истифода шудани замин, бунёди обанборҳои сунъӣ, аллакай оби мавҷударо нокифоя сохтааст. Дар заминаи маҳз омилҳои фавқуззикр тадриҷан хушк шудани баҳри Арал нишони равшани зарурати ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ маҳсуб меёбад. Аз ин нуқтаи назар, ҳифзи пиряхҳо ҳамчун кафили қавӣ ва боэътимоди таъмини аҳолии минтақа ҳам бо оби нӯшиданию ҳам барои обчакорӣ муҳим аз масоили умдаи ҳам экологию ҳам иқтисодӣ ба ҳисоб меравад. Омили дигаре, ки ҳифзи пиряхҳоро барои минтақа ҳаётан муҳим мешуморад, дар поёноби кӯҳсорҳои ҳам Тоҷикистону ҳам Қирғизистон ҷойгир шудани нерӯгоҳҳои барқии обӣ ва сохтмони нерӯгоҳҳои барқии обии иловагист. Ба ҳамагон маълум аст, ки ҳеҷ як неругоҳи барқии обӣ обро талаф намесозад. Баъд аз гардиш додани агрегат об маҷрои худро идома дода, боз дар хидмати мардум хоҳад буд. Аммо маҳз мавҷуд будани оби зарурӣ ва гардиш додани агрегат имрӯз аҳамияти фавқулодда касб намудааст. Зеро тавлиди неруи барқ на танҳо хонадони мардумро равшану гарм нигоҳ медорад, балки кафили асосии бунёди коргоҳҳои саноатӣ ва бо кор таъмин намудани мардум мебошад. Дар сурати нокифоя будани неруи барқ на саноат пешрафт мекунад, на хонаи мардум равшан мегардад ва на мардум бо ҷойи кори доимӣ таъмин мегарданд. Яъне, беҳии вазъи иҷтимоии мардум аз бунёди нерӯгоҳҳои барқию тавлиди неруи барқ, ки бо ду чашми чор пайваста ба сӯйи пиряхҳо нигаронида шудаанд, сахт вобастагӣ дорад. Ҳамин тариқ, ташаббуси ҷониби Тоҷикистон дар хусуси «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ» аҳамияти ҳам минтақавию ҳам ҷаҳонӣ дошта, ба хотири ифодаи манфиатҳои мардуми ҳам минтақа ва ҳам сайёра пешниҳод гардидааст ва аз дурандешии Пешвои муаззами миллат, ки зарурат ва ногузирии ҳифзи пиряхҳоро бо дарназардошти тағйироти иқлим дарк намудааст, дарак медиҳад. Ибтикори дигари ҷониби Тоҷикистон, ки дар Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид доир ба он қатънома қабул гардид, «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» ном дорад. Ташаббуси мазкур низ хеле саривақтӣ буда, аҳамияти зеҳни сунъиро барои пешрафти кишварҳои Осиёи Марказӣ таъкид менамояд. Имрӯз ба касе пӯшида нест, ки рушди илм ба сатҳе расидааст, ки дастгоҳи сунъие дар заминаи маълумоти ҷамъовардашуда хулоса мебарорад, маълумотҳоро таҳлил менамояд, муқоиса менамояд ва нигоҳи худро пеш меронад. Яъне, ҳамон вазоиферо, ки ақли инсонӣ иҷро мекард, зеҳни сунъӣ пайгирӣ карда истодааст. Чуноне, ки мебинем, чунин дастгоҳҳо на танҳо дар саноат, балки дар ҳаёти иҷтимоии одамону идораи корхонаю муассисаҳо низ васеъ мавриди истифода қарор гирифта истодаанд. Ҳолати мазкур дар пеши ҳар ҷомеа вазифа мегузорад, ки илми худро ба чунин сатҳ рушд бахшад, яъне бо истифода аз зеҳни сунъӣ ба фаъолияти хоҷагидорӣ, рушди саноат, идораи корхонаю муассиса, кашфи асрори нокушудаи табиату ҷамъият, боз намудани асрори равонию анатомӣ-физиологии инсон, табобати нисбатан дақиқу безарар сифати нав бахшида шавад. Ташаббуси пешниҳоднамудаи Пешвои миллат, ки дар Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар хусуси таъкиди нақши зеҳни сунъӣ барои фароҳам овардани имконият ба рушди Осиёи Марказӣ садо дод, аз ногузирии истифодаи васеъ ва ҳадафмандонаи зеҳни сунъӣ барои кишварҳои Осиёи Марказӣ дарак медиҳад ва ёдрас менамояд, ки ба сабаби чунин роҳро пеш гирифтани ҷомеаи ҷаҳонӣ моро низ чунин зарурат пеш омадааст. Аслан тавсеа ёфтану истифодаи ҳамаҷонибаи зеҳни сунъиро набояд чун иқдоми субъективӣ, яъне марбут ба хоҳишу ирода ё нақшаи тарҳрезишудаи ниҳоде ё кишваре арзёбӣ намуд. Раванди мазкур, аз нигоҳи ин ҷониб, ҳолати объективиест, ки худ ба худ ҳамчун маҳсули пешрафту дастовардҳои илмӣ пайдо шуд ва маҳз ба сабаби
16 январ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар сохторҳои Вазорати мудофиа, Гвардияи миллӣ, Қушунҳои сарҳадӣ, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия ва Сарраёсати иҷрои ҷазои ҷиноятии Вазорати адлия як қатор тағйироти кадрӣ анҷом доданд. Ба вазифаи муовини якуми сардори Муассисаи давлатии “Мададгори мудофиа”-и Вазорати мудофиа ва вазифаҳои роҳбарӣ дар дастгоҳи марказии Вазорати мудофиа ва Ситоди генералии Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар, Қушунҳои сарҳадӣ, Гвардияи миллӣ, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия ва Сарраёсати иҷрои ҷазои ҷиноятии Вазорати адлия ва ҳайати фармондеҳии ҷузъу томҳои низомии сохторҳои қудратии мазкур кадрҳои ҷавону варзида, дорои тахассуси олӣ ва далеру ватандӯст таъин гардиданд. Ҳамчунин, ба вазифаи комиссарони ҳарбии шаҳру ноҳияҳои Мир Саид Алии Ҳамадонӣ, Данғара, Вахш, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Ёвон ва Шаҳристон кадрҳои таҷрибадори ин соҳа таъин карда шуданд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ ва суҳбат ҳолати омодагии Қувваҳои Мусаллаҳ, воҳидҳои низомӣ ва сохторҳои дигари номбурдаро дар робита ба авзои минтақа ва ҷаҳон мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дода, дар назди ҳар яке аз ин ниҳодҳои низомӣ ва ҳифзу таъмини сулҳу оромӣ вазифаҳои муайян гузоштанд. Таваҷҷуҳи зиёд ба тақвияти ҳифзи сарҳади давлатӣ ва пешгирӣ аз ҳар гуна сарҳадшиканӣ, бахусус сарҳадшикании мусаллаҳона ва қочоқи аслиҳаю маводи мухаддир, таҳкими омодагии доимии Қувваҳои Мусаллаҳ, забономӯзӣ, аз худ кардан ва истифодаи лавозимоту техникаи муосири ҷангӣ, гузаронидани машқу тамринҳои пайваста то истифода аз имконоти таҷҳизоти идорашавандаи фосилавӣ ва риояи қонунияту оинномаҳои соҳавӣ зоҳир карда шуд. Таъкид гардид, ки муносибат бо сарбозону кормандон бояд мисли муомила миёни аъзои оила бошад, то ки эҳсоси дӯстиву бародарию ҳамдигарфаҳмӣ байни хизматчиёни ҳарбӣ ва роҳбарони воҳидҳои низомӣ устувор гардад. Дастуру тавсияҳои дигар доир ба иҷрои босифати масъулиятҳо дар ҳар яке аз сохторҳои номбурда дода шуд. 16.01.2026 шаҳри Душанбе
Зан ҳамчун пояи хонадону тарбиятгари наслҳо на танҳо масъули корҳои хона, балки тарғибгари зиндагии сарфакорона ва оқилона мебошад. Ҳар вақте, ки ӯ тарзи истифодаи дурусти маблағ, танзими буҷети хона ва эҳтиёт кардани сарфу хароҷотро меомӯзад, на танҳо оилаи худро аз ранҷи камбудӣ раҳо мебахшад, балки атрофашро низ бо чунин ҷаҳонбинӣ ва ахлоқ тарбия менамояд. Фарҳанги мардуми тоҷик аз азал бар пояи қаноат, одӣ зистан ва эҳтиёткор будан устувор аст. Зани сариштакор ҳеҷ гоҳ ба зоҳирпарастӣ, ифтихори беҳуда ва намоиши барзиёд роҳ намедиҳад. Ӯ бо ҳунар, бо фаҳм ва бо ҳисси масъулият мебояд хонаводаро дар муҳити орому солим нигоҳ дорад [2]. Дар ҷомеаи муосири Тоҷикистон мақому манзалати зан ҳамчун тарбиятгари насли наврас мавқеи муҳимро ишғол менамояд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ 16.12.2025 қайд намудаанд, ки «Бовар дорам, ки занону бонувони мамлакат барои тарбияи фарзандон дар руҳияи омӯхтани илму дониш ва касбу ҳунар, риояи қонунҳои миллӣ «Дар бораи танзими ҷашну маросим» ва «Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак», расму ойинҳо ва суннату анъанаҳои мардуми бостонии тоҷик, аз ҷумла сарфаю сариштакорӣ ва пӯшидани либосҳои миллӣ саъю кушиши бештар ба харҷ медиҳанд. Бо эътимоди комил иброз медорам, ки онҳо дар масъалаи муқовимат ба бегонапарастиву хурофот ва исрофкориву зиёдаравӣ дар сафи пеши ҷомеа қарор мегиранд». Ҳамчуноне, ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳар мулоқоту суҳбат бо сокинони минтақаҳои гуногуни мамлакат, хусусан дар вохорӯриҳо бо занони фаъоли ҷумҳурӣ ба масъалаи сарфаю сариштакорӣ, роҳ надодан ба зоҳирпарастӣ ва зиёдаравӣ дар мавриди гузаронидани ҷашну маъракаҳо ва оростани дастархони идона, хусусан занонро ба сарфаю сариштакорӣ дар рӯзгор ва самаранок истифода намудани буҷети оилавӣ ҳидоят менамоянд. Аз ҷумла, дар суханронии худ ба муносибати Рӯзи модар, Президенти кишвар таъкид карданд, ки: «Аз зоҳирпарастиву исрофкорӣ ва маъракаҳои пурдабдаба худдорӣ кунед, талаботи қонунро риоя намоед ва маблағҳоро барои шароити беҳтари хонадон, оилаҳои ҷавон ва ободии хонаву кошонаи худ сарф намоед». Ин суханони Президенти мамлакат нишон медиҳад, ки сарфаю сариштакорӣ на танҳо як амал, балки як фалсафаи зиндагист, ки барои беҳтар кардани шароити оила ва ҷомеа зарур аст. Ҳамчунин, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз суханронии худ ба муносибати Рӯзӣ модар зикр карданд: «Занону духтарони мо метавонанд маблағҳои сарфакардаи худро барои корҳои ободонӣ, беҳтар кардани шароити зист ва тарбияи фарзандон равона кунанд». Ҳамзамон, Пешвои миллат бо овардани мақоли халқии «ба миқдори сари сӯзан сарфа кардани зан баракатро дар хонадон дучанд меафзояд», изҳор доштанд, ки «соҳиби дастархону маъракаҳо ва сарфакори беҳтарини зиндагӣ, Шумо, занону модарон ҳастед». Занони сарфакору сариштакор сутуни асосии ҷомеаи устувору пешрафта мебошанд. Дар шароити муосир, ки идоракунии дурусти молиявӣ ва ҳифзи муҳити зист муҳим аст, иқдоми занон метавонад як заминаи муҳими рушди устувор гардад. Аз ин рӯ, ин хислатҳоро бояд ҳифз намуд ва тақвият бахшид, то ки наслҳои оянда низ дар рӯҳияи сарфакорӣ ва сариштакорӣ тарбия ёбанд. Дар фарҳанги тоҷикӣ зан пеш аз ҳама модар ва тарбиятгари насл шуморида мешавад. Нақши ӯ дар нигоҳдории арзишҳои миллӣ, ахлоқ ва суботи оила хеле муҳим аст [3]. Дар масири дастуру ҳидоятҳои Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба баланд бардоштани мақоми зан-модар дар тарбияи насли наврас, мо зарур мешуморем, ки корро дар ин самт ривоҷу равнақ диҳем, то ки тарбияи насли ояндаи кишварро дар сатҳи баланд ва мутобиқ ба талаботи замони муосир ба роҳ монем. Мавзуи сарфакорӣ ва қадри неъматшиносӣ дар фарҳанги рӯзгордории мо тоҷикон ҷойгоҳи хос дорад. Гузаштагонамон дар асоси таҷрибаҳои худу афкори ҳакимон моро ба хештандорӣ ва сарфакорӣ даъват кардаанд. Масалан, Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ гуфтааст: Заробат зулол асту нуклат шакар, Ба андоза нӯшу ба андоза бар. Шайх Саъдӣ ҳам оқибати исрофкориро хорию нодорӣ ҳисоб карда гуфтааст: Бар он кадхудо зор бояд гирист, Ки дахлаш бувад нуздаҳу харҷ бист. Сарфакорӣ фарҳанг аст. Барои ба ин дараҷаи тафаккур расидан, дастурамал ва пандномаҳои зиёдеро бояд хонд. Падару модарон ва омӯзгорон бояд аз китобҳои «Қобуснома»-и Унсурулмаолии Кайковус, «Бӯстон» ва «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ, «Баҳористон»-и Абдураҳмони Ҷомӣ, «Ахлоқи Муҳсинӣ» ва «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ истифода баранд. Зеро кӯдакон худ аз худ бе ҳидояти бузургон сарфакору оқибатандеш намешаванд. Агар онҳо аз хурдӣ ба қадри сарулибос, ашёи хониш ва асбобу анҷоми рӯзгор расанд, ин сифат ва ҳусни ахлоқи онҳо бо мурури замон комилтар хоҳад шуд [1]. Дар татбиқи муваффақонаи ин Қонун занон нақши калидӣ доранд. Бо ҳидояти модари доно, ҳамсари кушо ва хоҳари меҳрубон тӯю маъракаҳо имрӯз дар доираи қонунгузорӣ, мутобиқ ба меъёрҳои сарфаю сариштакорӣ ва одобу ахлоқи миллӣ баргузор мегарданд. Давлат дар солҳои охир таваҷҷуҳи хосса ба рушди фарҳанги иқтисодии занон зоҳир намудааст. Барномаҳои давлатӣ дар самти таълими касбу ҳунар, баланд бардоштани савияи маърифатӣ ва фароҳамсозии ҷойи кор барои занон як ҷанбаи муҳими сиёсати иҷтимоӣ ва иқтисодии кишвар ба шумор меравад. Дар раванди татбиқи ин барномаҳо, таъмини шароит барои рушди тафаккури сариштакорӣ дар байни занон, бахусус дар минтақаҳои дурдаст, муҳим арзёбӣ мегардад. Маҳз зани тоҷик соҳибмаърифат ва ҳунарманд аст, ки метавонад худ сариштакор бошад ва дигаронро низ ба зиндагии босаводонаи иқтисодӣ раҳнамоӣ намояд. Зани тоҷик аз қадим ҳамчун сариштакор, ҳунарманд ва тарбиятгари ахлоқи баланд шинохта шудааст. Имрӯз низ дар рушду ободии ҷомеа ва таҳкими пояҳои иқтисоди миллӣ нақши ӯ беандоза арзишманд аст. Тарғиби сарфаю сариштакорӣ дар байни занон, на танҳо ба манфиати хонавода, балки ба манфиати ҷомеаи тоҷик аст. Пойдории хонавода аз донишу фарҳанги зан вобаста аст ва агар ин зани сариштакор, оқил ва ботадбир бошад, бешак ҷомеа ба сӯи шукуфоӣ қадам хоҳад ниҳод. Руйхати сарчашмаҳо: 1.Акрамзода Убайдулло. Сарфаи сари оташдон. Маҷаллаи Фирӯза, моҳи июл-августи соли 2025. 2.Абдуллоева Парвина. Сарфаю сариштакории занон – Кафили ободии оила ва ҷомеа. Сомонаи интернетии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон https://apa.tj/ 3. Ғаюрӣ Раъно. Мавқеи зан дар Паёми Пешвои миллат. Сомонаи интернетии Донишгоҳи давлатии тиҷоратии Тоҷикистон https://tguk.tj Садуллоев Аҳмадҷон – мутахассиси пешбари шуъбаи пажуҳиши анъанаву маросим ва диншиносии муқоисавии Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
«Миллат ва халқияте, ки таърихи худро намеомўзад, аз он сабақ намегирад, парандаи нобиноеро мемонад, ки аз ошёни худ парвоз кардааст; касе гуфта наметавонад, ки фурудгоҳи ў куҷост: болои об, шўълаи оташ ва ё дарахти сарсабз» Муқаддимаи мавзуъ. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷаноби Олӣ, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёмҳои ҳарсолаи худ ба Маҷлиси Олӣ дар қатори дигар вазифаҳои муҳимму рўзмарраи иқтисодиву иҷтимоӣ тайи чанд соли охир ба масъалаҳои муносибати дуруст намудан ба таърих, таҳкими худшиносии сиёсӣ, миллӣ ва ҳуқуқии халқи Тоҷикистон пайваста таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир менамоянд. Дар Паёми соли 2025 низ масъалаи мазкур ҳадафмандона, ҳам дар самти тавсеаи ёдгориҳои таърихии миллат дар сатҳи ҷаҳонӣ ва ҳам миллӣ масъалагузорӣ гашт. Бо ташаббусу дастуроти бевоситаи Президенти мамлакат, ки аксарашон дар паёмҳои солҳои қаблӣ садо дод, то ба имрўз ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ёдгориҳои мероси фарҳангии Хуттали қадим ворид шуда, қатъномаҳо дар мавриди эътирофи шаҳри Панҷакент ҳамчун «Шаҳри ҷаҳонии ҳунарҳои дастӣ барои сӯзанидӯзӣ» ва бузургдошти 1050-солагии Робияи Балхӣ дар солҳои 2026 – 2027 ва «Устувонаи Куруш: Эъломияи ибтидоии ҳуқуқи гуногунрангии фарҳангӣ» (аввалин Эъломияи ҳуқуқи башар дар таърихи инсоният) ва даҳҳо дигар ёдгориҳои таърихии миллати мо дар сатҳи ҷаҳонӣ қабул шуданд. Дар паёми имсола Пешвои миллат таъкид намуданд, ки: “мо бояд барои ҳифзи арзишҳои моддиву ғайримоддии миллати худ муаррифии шоистаи онҳоро дар арсаи байналмилалӣ ҳадафмандона идома диҳем. Аз ҷумла бо дарназардошти саҳми таърихии Борбади Марвазӣ дар рушди фарҳанги ҷаҳонӣ, вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва фарҳанг ҷиҳати ба Феҳристи шахсиятҳои барҷастаи фарҳангии ЮНЕСКО ворид намудани номи ӯ тадбирҳои зарурӣ андешанд”. Тандеми бознигарӣ ва эҳёи хотираи таърихӣ ҳамоҳанг бо омўзиш ва таҳлили мантиқии таърихи воқеии халқ дар дигар самту ҷанбаъҳои фаъолгардонии тафаккури миллат низ пайваста идома дорад. Иқдомҳои дигари Пешвои миллат ҷиҳати нашр ва дастрас намудани ду шоҳасари безаволи таърихии миллат – яке «Тоҷикон» – и Бобоҷон Ғафуров ва дигаре «Шоҳнома»-и безаволи Абулқосим Фирдавсӣ бо теъдоди беш аз 3 миллиону 200 ҳазор нусха ва тақсими онҳо ба ҳар оилаи Тоҷикистон, инчунин даҳҳо ташаббусҳои дигари эҳёнамоии хотираи таърихӣ дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ ҳамагӣ ба устувории сипари маънавии соҳибихтиёрии миллии давлат равона шудаанд. Мубрамияти мавзуи баррасишаванда. Саволе, масъалае, ки фаҳму тавсеаи аниқи худро дар сатҳи тафаккури оммаи мардум ва зиёиёни муҳтарами миллат бояд пайдо намояд, ин аст, ки чаро Пешвои миллат дар қатори дигар аз рисолатҳои давлатсозӣ маҳз ба масъалаи ҷанбаи таърихӣ, таърихомўзӣ ва бознигарии хотираи таърихӣ ҳамчун рисолати азими давлатдорӣ дар шароити муосир бештар таваҷҷуҳ менамояд. Дар ин ҷо чанд масъалаи ҷиддии ҳалталаби илмӣ ва мафкуравӣ пешорўи мо истодааст. Аз зумраи масоили муҳимми илмӣ, ин нахуст коркарди консепсияи муайяни илмии муносибати мувозана бо хотироти таърихӣ ва методологияи илмии муносибат ба таърих дар сатҳи улуми академӣ ва муассисаҳои илмӣ шарт ва зарур аст. Сониян, дар баробари фаҳму дарки дурусти муносибат ба хотираи таърихӣ дар паҳнои манфиатҳои давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоӣ роҳҳо ва механизмҳои мувофиқи ҳамоҳангсози онро дар сатҳи тафаккури мардум ҷойгир намудан ногузир аст. Яъне бо ин мақсад дуруст ва ҳадафмандона роҳандозӣ кардани сиёсати мафкуравии ҷомеа ва таълими дурусту мақсадноки ҳақиқати таърихӣ дар низоми таҳсилоти ҳамагонӣ. Дар назари аввал бояд дар сатҳи тафаккури миллат фаҳм шавад, ки таваҷҷуҳ ба таърих, ба эҳёи хотираи таърихӣ ва арҷгузории сатҳи миллию байналмилалии дастовардҳои ниёгон ин танҳо масъалаи зинда ва барқарор кардани хотираи таърихии миллат барои бузургманишию барқарории ҳақиқати таърихӣ ба танҳоӣ набуда ва ҳадафи он бартарият додани як қишри тамаддуни миллат ба қисмати дигари он низ нест. Ҳарчанд, ки масоили мазкур низ дар шароитҳои муайяни таърихӣ, зери фишори таҳдидҳои мухталифи мафкуравӣ аз аҳамият дар умум холӣ нестанд. Муҳимтар аз ин ҳама, вазифаи маърифатии омўзишу ҳифзи хотираи таърихӣ ин шинос кардани халқ бо таърихаш, бо урфу одатҳояш, анъанаи нек ва дастоварду музаффариятҳояш аст, ки дар сатҳи тафаккури омма ҳувияти худшиносиро ташаккул дода, ба такмили масъулияту рисолати давлатсозии халқ мусоидат менамояд; мақсади функсионалиаш шароити илмӣ фароҳам овардан ҷиҳати сабақ бардоштан аз дастоварду таназзулҳои рўзгори гузаштаи миллат, дарку ҳазм кардани омилҳои рушду шикасти халқ дар шоҳроҳи давлатдорӣ, таҳлили сарчашмаҳои рушду манбаъҳои бемориҳои фарҳангӣ ба хотири истифодаи дурусти таҷрибаи таърихист; ва ниҳоят таъиноти ташкилии он соҳибӣ кардани фарҳанги моддӣ ва маънавии ниёгон аст, ки дар заминаи он миллати сиёсӣ унсурҳои шинохти маънавӣ ва модиашро пурра карда, барои худ сипари маънавии ҳифзи манфиатҳои соҳибихтиёрии миллатро таъмин мекунад. Ҳувият ва худшиносии миллӣ гарави соҳибихтиёрии миллӣ ва давлатӣ. Бе соҳибихтиёрии миллӣ соҳибихтиёрии давлатии халқ номумкин аст. Яъне бе дарки худшиносии миллӣ, ваҳдати миллӣ ва тамаркузи халқ атрофи арзишҳои умдавӣ, ҳокимияти халқӣ ва истиқлолияти давлатӣ дар сатҳи ҷаҳонӣ худро ҳифз карда наметавонад. Лағзиши равшани он ин дар муборизаҳои сиёсии ташкили қудрати сиёсӣ ва шохаҳои ҳокимияти давлатӣ ҳамчун унсури муҳимми сиёсии соҳибихтиёрии давлатӣ, нодурст рў овардани неруҳои сиёсӣ ба арзишҳои ғайримиллӣ ва ғайрианъанавист, ки ба парокандагию шикасти ваҳдат ва якпорчагии давлат мусоидат мекунад. Намунаи манфии онро мо дар раванди ба сиёсат кашидани эътиқод, имкониятҳои молӣ, сарват ва дигар арзишҳои фарҳангию моддӣ ё нодуруст берун аз одоби сиёсат ширкат варзидани баъзе аз номзадҳо дар рақобатҳои сиёсии сатҳи давлатҳои демократии рў ба рушд ва ҳатто тараққикарда мушоҳида менамоем. Ин ҳолат, на танҳо ба сари қудратҳои олам шахсони тасодуфиро дар низомҳои демократӣ меорад, инчунин соҳибихтиёрии халқиро низ осебпазиру соҳибихтиёрии давлатиро дар умум ба номуназзамӣ мекашад. Воқеияти сиёсӣ ва табиати низоми ҳуқуқии давлатҳои демократӣ нишон дода истодааст, ки халқу миллатҳое, ки соҳибихтиёрии халқӣ ва соҳибихтиёрии давлатиро дороанд, вале соҳибихтиёрии миллиашон ҳамчун унсури муттаҳидкунандаи ғоявӣ ва мафкуравии дар заминаи анъанаҳои нек ташаккулёфтаи халқ, устувору решабатаърих нест, пояи давлатдориашон чун патакрешаи маънавӣ бо нахустин шамолҳои ғаразноки сиёсӣ аз бехаш канда мешаванд. Дарахти давлатдории миллии демократии мо дар масири таърих бо вуҷуди решаҳои амиқи фарҳангӣ ва эътиқодӣ доштанаш чаҳор маротиба табдилу таҳаввули пайвандҳои иҷтимоӣ, ахлоқӣ, эътиқодӣ ва сиёсӣ-ҳуқуқиро зери фишори вазнини истисмору забткориҳо аз сар гузаронидааст. Дар мисоли табиӣ организми зиндаи олами ҳастӣ ба чунин теъдоди бурришу васлшавиҳо ба гумон аст, ки ҳувият ва рушди худро комилан ва якмаром дифоъ карда тавонад. Аммо бо вуҷуди истилои юнониёну арабҳо ва ғасби ғоратгаронаи чодарнишинону ҳамроҳшавиҳои иҷборӣ бо тамаддуни аврупоӣ фарҳанги миллию сиёсии мо на танҳо маҳв нашуд, балки ба таври ғайричашмдошт худро бо забони ноби тоҷикӣ ва оинҳои умедбахши зиндагиофарӣ дар масири роҳи тафаккури афзалиятбахш ба
Мавриди зикр аст, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи Паём ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон чунин таъкид намуданд: “Асри 21 – асри пешрафти илму техника ва технологияҳо мебошад…”. Дар ҷойи дигар қайд намуданд, ки “Мубориза бар зидди терроризму экстремизм, радикализм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, қочоқи силоҳ, ҷиноятҳои киберӣ ва дигар ҷинояткориҳои муташаккили фаромиллӣ вазифаи ҷонии онҳо дар шароити ноорому буҳронии ҷаҳони муосир мебошад”. Ҳамчунин Призиденти мамлакат дар паёми қаблии худ санаи 23-юми декабри соли 2022 чунин таъкид кардабудаанд, ки “Имрӯзҳо гурӯҳҳои террористиву экстремистӣ барои даъват ва ҷалб намудани шаҳрвандон ба сафҳои худ бо истифода аз технологияҳои муосири иттилоотӣ роҳу усулҳои навро истифода карда, ҷавонони камтаҷрибаву ноогоҳро бо ғояҳои тундгароӣ гумроҳ месозанд. Аз ин лиҳоз, мақомоти дахлдорро зарур аст, ки ҳамоҳангсозии фаъолиятро дар самти ошкор ва пешгирӣ намудани хавфу хатарҳои террористиву экстримистӣ боз ҳам вусъат бахшида, бо роҳи тақвияти корҳои фаҳмондадиҳӣ пеши роҳи гароидани ҷавононро ба равияҳои ифротгаро гирифта, онҳоро дар рӯҳияи садоқат ба халқу Ватан ва эҳтиром ба арзишҳои умумиинсонӣ тарбия намоянд”. Инчунин бояд ёдовар шуд, ки санаи 9-уми марти соли 2024 дар Кохи Ваҳдат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар мулқот бо фаъолон, намояндагони ҷомеа ва ходимони дини кишвар ба таъкид баён доштанд, ки “Имрӯз мехоҳам доир ба равандҳое, ки дар ҷаҳони муосир идома доранд, аз ҷумла бархӯрди фарҳангу тамаддунҳо, тафриқаву низоъҳои диниву мазҳабӣ, густариши бесобиқаи терроризму экстремизми динӣ, “сиёсати дугона” нисбат ба гурӯҳҳои ифротгарои динӣ ва монанди инҳо, ки василаи истифодаи қувваҳои гуногуни манфиатхоҳ гардидаанд, инчунин, таъсири онҳо ба ҷомеа ва даъвати мо ибрози андеша намоям. Баъзе масъалаҳое ҳастанд, ки мо бояд имрӯз доир ба онҳо кушоду равшан назари худро гӯем, равандҳои номатлубро баррасӣ намоем ва пеши роҳи онҳоро гирем, ки мисли ҳодисаҳои солҳои 90-уми боз ягон фоҷиаи дигар сар назанад.” Оре, воқеан ҳам чи тавре, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Призиденти мамлакат зимни ироаи Паёми солҳои гузашта ва имсола баён доштанд имрӯзҳо идеологҳои ифротгароён ва мутахассисони созмонҳои ифротӣ дар ҷодаи талошҳои иттилоотӣ дастовардҳои охирини назариявӣ ва амалии муборизаи иттилоотиро самаранок аз худ менамоянд. Онҳо воситаҳои бештар муассир, роҳҳо ва усулҳои таъсиррасониро ба тафаккури фардӣ ва ҷамъиятӣ, махсусан ҷавонони гумроҳ истифода мебаранд. Ташкилот ва дастгоҳҳои ифротгарои динӣ- мазҳабӣ барои расидан ба мақсадҳои ғаразнок ва нопоки хеш дар муборизаҳои шадиди иттилоотӣ аз технологияҳои муосири иттилоотӣ, махсусан интернет фаровон ва самаранок истифода мебаранд. Онҳо ба воситаи тарғибу ташвиқ ва паҳн намудани иттилооти бардурӯғ ҷавонони ноогоҳ ва гумроҳро дар рӯҳияи ақидаҳои барғалати таасубӣ, ифротӣ, такфирӣ ва амалҳои марбут ба қатлу куштор, гаравгонгирӣ ва терроризм ҷалб менамоянд. Яке аз ҷараёнҳои хатарзо ва ифротие, ки дар замони муосир фаъолияти густурдаро дар самти гумроҳ намудани ҷавонони ноогоҳ амалӣ намуда истодааст, ин ҷараёни тундрави салафӣ ба шумор меравад. Чун ин ҷараёнҳо дар фазои мавҷудаи фарҳангии кишварҳои гуногун ба василаи гурӯҳҳои радикалӣ ва ифротгаро мавқеъ ва ҷаҳонбинии тундгароёнаи ваҳҳобияро дар либоси навин тарғиб намуда, ҳадафҳои шуми фитнаангезро дар ботини ҷавонони ноогоҳ мепарваранд. Барои амалӣ сохтани ин ҳадафҳо ташкилотҳои хосе аз ҳисоби донишҷуён, муҳоҷирони меҳнатӣ ва ашхоси бетаҷрибаи кишварҳои Осиёи Марказӣ, Урдун, Афғонистон, Покистон, Туркия, Ироқ, Сурия, Қафқоз тариқи иттилоот фаъолона истифода мебаранд…. Бояд гуфт, ки раванди ҷаҳонишавӣ, аз ҷумла рушди технологияи иттилоотӣ, ҷанбаҳои мусбату манфӣ дорад ва интернет низ аз ин истисно нест. Шабакаи байналмилалии интернет айни замон як махзани бузургест, ки тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷавононро дар бар гирифтааст. Дар асри гузашта ҳар шахсе, ки мехост маълумотеро пайдо намояд, муддати дуру дароз дар китобхонаҳо барои дарёфти ин ё он маълумот ранҷ мекашид, ҳоло бошад дар фосилаи ками вақт аз интернет дарёфт менамояд. Дар ин замина бояд қайд намуд, ки экстремизми иттилоотӣ ин шакли таъсиррасонии номатлуб ба шахсият, ҷомеа ва давлат тавассути тамоми намудҳои иттилоот мебошад. Ҳадафи асосии он тағйир додани мафкураи инсонҳо ва талқини андешаҳои барангезандаи бадбинӣ байни инсонҳо ва бо ин васила халалдор намудани сохти конститутсионӣ ва амнияти давлат мебошад. Ба ин мақсад он нерӯҳо тавассути воситаҳои гуногун- аз агентҳои хадамоти махсуси хориҷӣ то ВАО – и ватанӣ ва хориҷиро ҷалб мекунанд. Таҷрибаи мутахассисони соҳа солҳои охир нишон медиҳад, ки ташкилотҳои ифротгароии динӣ- мазҳабӣ ва террористӣ ба воситаи шабакаҳои иҷтимоӣ на танҳо ҷавононро ба ин гурӯҳҳо моил месозанд, балки онҳо аз хориҷи кишвар нишаста, ҷавонони камтаҷриба ва ноогоҳро ба воситаи шабакаҳои иҷтимоии интернет пайдо менамоянд, ба онҳо барои амалҳои экстремистӣ- террористӣ дар дохили кишвар ва содир кардани ҷиноят маблағ равон карда, нақшаҳои мушаххас (ҷой содир кардани ҷиноят, тарзи он ва ғ.) равон месозанд ва барои дастрас намудани воситаҳои тарканда (компонентҳои омода сохтани воситаҳои таркиш) ба онҳо маслиҳат медиҳанд. Маълумоти заруриро вобаста ба омода сохтани воситаи таркиш ба онҳо равон месозанд ё сайтҳои экстремистӣ- террористӣ, ки тарзи омода сохтани чунин мавод дар он ҷо маҳфуз аст, ба моилшудагон ошно месозанд. Имрӯз проблемаи экстремизми иттилоотӣ ба арзишҳои ҷомеа ҳассос аст. Ин ба он хотир аст, ки марҳилаи кунунии рушди муносибатҳои иттилоотӣ бо имкониятҳои таъсироти иттилоотӣ, ки ҳам ба шуури инфиродӣ ва ҳам ба тафаккури иҷтимоию иқтисодӣ муайян карда мешавад, ки метавонад таҳдиди барангехтани ҷанги иттилоотиро ба вуҷуд оварад. Бояд зикр намуд, ки олами маҷозӣ сарҳади беинтиҳо дошта, рӯз то рӯз бо тавлиди зуҳуроти нав ба нав ва ба вуҷуд овардани проблемаҳои маргбор ва харобиовараш дар муқобили олами воқеӣ ва насли башарият қарор гирифтааст. Айни замон дар ҷомеаи муосир амнияти иттилоотӣ яке аз масъалаҳои мубрам ба ҳисоб рафта, пешбиниҳои гуногуниҳам мусбат ва ҳам манфиро дар байни олимон ба вуҷуд овардааст. Аз ин хотир, бинобар бо суръати хеле баланд паҳн гардидани афкори экстремистӣ дар олами маҷозӣ ба воситаи технологияҳои муосири коммуникатсионӣ, аз ҷумла интернет ва имконнопазир будани бо таври пурра маҳдуд кардани дастрасии шаҳрвандон ба сомонаҳои экстремистӣ, ягона роҳи манфиатпазир бо ҷалби олимони соҳаи ҷомеашиносиву ҳуқуқшиносӣ, фақеҳону олимони соҳаи дин, равоншиносону блогерҳо, рӯзноманигорону ровиёни варзида ва дигар намояндагони аҳли зиё мунтазам омода сохтан ва пахш намудани филмҳои мустанад, тасвирӣ, видеороликҳо, аудиороликҳо, барномаҳои таҳлилӣ сиёсӣ, маданӣ ва ғайра дар васоити ахбори омма ва Интернет маҳсуб меёбад. Ҳамин тариқ, фарҳанги истифода намудани шабакаҳои иҷтимоӣ барои мардум дар ҷомеаи демократӣ бояд омӯзонида шавад. Инчунин таҳдидҳои он бояд муайян карда шаванд. Ин ҳолат боиси он мегардад, ки таъмини амнияти иттилоотӣ самаранок гардад. Ҳама гуна ахбор дар ҷомеаи иттилоотӣ амиқ мавриди таҳлил қарор дода
12 январ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар сохторҳои Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Вазорати корҳои хориҷӣ ва мақомоти дигари давлатӣ тағйироти кадрӣ амалӣ намуданд. Мутобиқи банди 8 моддаи 69 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бозхонд намудани Кенҷазода Муҳаммадҷалолиддин ва Ғуломзода Сафарбек аз вазифаи судяи Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бинобар сабаби ба охир расидани муҳлати ваколаташон, инчунин дар бораи интихоби Кенҷазода Муҳаммадҷалолиддин, Ғуломзода Сафарбек, Сафарзода Маҳинабону, Раҳмонзода Икром ба вазифаи судяи Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Нурализода Одил ба вазифаи судяи Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон» пешниҳодҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси миллии Маҷлисии Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон манзур гардиданд. Бо фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон раисони суди шаҳру ноҳияҳои Сино, Шоҳмансур, Мурғоб, Шаҳристон, Вахш, Рашт, Ховалинг, Норак, Рӯдакӣ таъин карда шуданд. Тағйироти кадрӣ, ҳамчунин дар сатҳи муовинони раисони мақомоти судӣ, судяҳои судҳо ва судҳои иқтисодии вилоятҳои Хатлону Суғд, шаҳри Душанбе ва шаҳру ноҳияҳои кишвар амалӣ гардид. Бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон се нафар аз ҳисоби кадрҳои корозмуда ва дорои таҷрибаи кофӣ дар соҳаи дипломатия ба вазифаҳои муовинони вазири корҳои хориҷӣ таъин гардиданд. Ҳамчунин муовини якум ва муовини директори Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини якум ва муовини директори Агентии назорат дар соҳаи маориф ва илми назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Директори муассисаи давлатии Институти илмию таҳқиқотии сайёҳӣ ва соҳибкории Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон ва раиси Палатаи савдо ва саноати кишвар аз ҳисоби кадрҳои варзидаи ин соҳаҳо таъин гардиданд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суҳбат онҳоро ба кору хизмати содиқонаю софдилона ва бо виҷдони пок ба нафъи давлат ва мардуми Тоҷикистон, таъмини адолати судӣ ва волоияти қонун, ҳифзи манфиатҳои давлат ва шаҳрвандони кишвар, назорати беҳсозии сифати таълиму тарбияи насли наврас ва муаррифии шоистаи таърих ва фарҳангу ҳунари Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ ҳидоят намуданд. 12.01.2026
