МАҚОЛАҲО

Ҳуқуқи инсон яке аз беназиртарин арзишҳои ҷомеаи муосир буда, дар ташаккул, пешрафт ва таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёду демократӣ нақши калидӣ мебозад. Ҳуқуқи инсон мафҳуми хеле мураккабу гуногунҷабҳа буда, ба он қоидаи ягона ва тафсири якмаъноӣ додан душвор аст ва дар ин ҷода таълифоти олимони Тоҷикистон оид ба ҳимояи ҳуқуқи инсон нақши бисёр муҳим доранд. Олимон ҳамчун таҳлилгарон, муаллифони назарияҳои ҳуқуқӣ, ташаббускорони ислоҳоти ҳуқуқӣ ва омӯзгорони насли нав – дар ташаккули фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа саҳми назаррас доранд. Барои ноил шудан ба чунин дастовард онҳо асосҳои илмии ҳуқуқи инсонро таҳия карданд, қонунгузориро такмил доданд, ба меъёрҳои байналмилалӣ мутобиқ намуданд, меъёрҳои фарҳанги ҳуқуқии ҷомеаро баланд бардоштанд, механизмҳои амалӣ ва судиро таҳлилу хулосабардорӣ намуда, онҳоро такмил доданд, барои ҳалли мушкилот роҳҳои илмӣ пешниҳодҳо карданд ва дар маҷмуъ, фаъолияти онҳо заминаи муҳимми давлатдории ҳуқуқбунёд ва ҳимояи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Раҳимзода Маҳмад Забир – доктори илми ҳуқуқшиносӣ, профессор дар мақолаи худ, “Илми ҳуқуқшиносии тоҷик: ташаккул, ҳолат ва проблемаҳо” қайд менамояд, ки “Таъсири муҳимро дар қабул ва мунтазам инкишоф ёфтани илмӣ ҳуқуқшиносии тоҷик анъана ва мактабҳои илмие гузоштанд, ки дар илми ҳуқуқшиносии академикӣ ва донишкадаҳо ба вуҷуд омадаанд. Осорҳои маълум ва арзишноки олимони ҳуқуқшиносӣ солҳои то замони истиқлолият ва баъди ба даст овардани онро мушаххас номбар накарда, қайд менамоям ки саҳми олимони ҳуқуқшиноси тоҷик, академикҳои АМИТ Раҷабов С. А., Тоҳиров Ф. Т. ва Маҳмудзода М. А., узвҳои вобастаи АМИТ Усмонов О.У., Раҳимзода М.З. ва Насриддинзода Э.С., профессорон Холиқзода А. Ғ., Явич Л. С., Коретский В. И., Мелкумов В. Г., Муллоев М. М., Ойгензихт В. А., Яковлева Е. М., Менглиев Ш. М., Ҷалилов Ҷ. Р., Ҷабборов Р. Ҷ., Тағойназаров Ш. Т., Имомов А.И., Шарофзода Р. Ш., Маҷидзода Ҷ. З., Ализода З., Бобоҷонзода И. Ҳ., Буризода Э., Ғаюрзода Ш.К., Ғафурзода А. Д., Муртазозода Ҷ. С., Искандаров З., Диноршоев А. М., Сангинзод Д.Ш., Шарипов Т. Ш., Меликов У. А., Сафарзода А. И., ва дигарон дар бораи таърих ва назарияи давлат ва ҳуқуқ, ҳуқуқи инсон, ҳуқуқи конститутсионӣ, ҳуқуқи маъмурӣ, ҳуқуқи молиявӣ, ҳуқуқи маданӣ, ҳуқуқи соҳибкорӣ, ҳуқуқи мурофиавии гражданӣ, ҳуқуқи ҷиноятӣ, ҳуқуқи иҷрои ҷазои ҷиноятӣ, назорати пракурорӣ ва дигар соҳаҳои ҳуқуқ асоси фундаменталии таҳқиқотҳоро дар барқарор намудани низоми ҳуқуқии Тоҷикистон ва рушди минбаъдаи он хело калон мебошад”. Лозим ба қайд аст, ки калонтарин боби Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон – боби дуюм, ки “Ҳуқуқ, озодӣ, вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд” унвон гирифтааст, аз 34 модда иборат буда, ба самти ҳуқуқу озодиҳои инсон бахшида шудааст. Мувофиқи моддаи 14-и Конститутсия: “Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба воситаи Конститутсия, қонунҳои ҷумҳурӣ ва санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки аз тарафи Тоҷикистон эътироф шудаанд, ҳифз мегарданд. Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия, мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ва худидоракуниро муайян мекунанд ва ба воситаи ҳокимияти судӣ таъмин мегарданд. Маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд танҳо ба мақсади таъмини ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи асосҳои сохтори конститутсионӣ, амнияти давлат, мудофиаи мамлакат, ахлоқи ҷомеа, сиҳатии аҳолӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ раво дониста мешавад”. Ин маънои онро дорад, ки Тоҷикистон ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандонро дар Конститутсия ва қонунгузории миллии худ кафолат додааст. Барои амалишавии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд дар баробари қонунгузории миллӣ, инчунин, санадҳои байналмилалӣ, аз ҷумла, “Эъломияи умумии ҳуқуқи башар”, ки онро Созмони Милали Муттаҳид 10 декабри соли 1948 қабул намудааст, амал менамоянд. Маҳз тибқи ҳамин сарчашма 10 декабр дар саросари ҷаҳон рӯзи байналмилалии ҳуқуқи инсон таҷлил карда мешавад. Рӯзи ҳуқуқи инсон, ки ҳамасола 10 декабр таҷлил мегардад, на танҳо хотиррасонии рӯйдоди таърихист, балки ҳамчун як меҳвари рушди давлатӣ, иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ аҳаммияти таърихӣ-илмӣ дорад. Эътирофи ҳуқуқу озодиҳои инсон, ки дар Эъломияи умумии ҳуқуқи башар (1948) мустаҳкам шудааст, имрӯз ба меъёрҳои асосии ҷомеаи демократӣ ва низоми ҳуқуқии миллӣ табдил ёфтааст. Ин ҳамон воқеиятест, ки дар яке аз баромадҳояшон Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо дарки ғояи инсондӯстӣ дар Паёми худ таъкид намуданд, ки «Пешрафти босуботи давлат ва ҷомеа, пеш аз ҳама, ба таъмини амният, волоияти қонун, таҳкими тартиботи ҷамъиятӣ ва риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд асос меёбад». Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давоми солҳои истиқлолият пайваста саъй дорад, ки ҳуқуқу озодиҳои инсонро ҳамчун арзиши олии конститутсионӣ тақвият бахшад. Ин раванд дар сиёсати давлатӣ, санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ ва фаъолияти институтҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ инъикос ёфтааст. Муҳаққиқи ватанӣ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Холиқзода Абдураҳим Ғафор дар монография худ “Назаре ба асрори ҳуқуқ ва ҳуқуқи инсон” қайд менамоянд, ки “Арзише, ки аз пайдоиши ҷомеаи инсонӣ ва шинохти ақл ҳамчун нерӯи пешбарандаи таърих то имрўз аҳамияти худро гум накарда, маънии ҳастӣ ва риштаи инкишофи ҷамъияти инсониро дар атрофи хеш муттаҳид намуда, ҳамагуна қонуният, мақсад, вазифа ва кашишҳои иҷтимоиро тадриҷан тобеи хеш гардонида, гарав ва кафолати сулҳ, ваҳдат ва хушбахтии ояндаи халқу миллатҳо баромад намуданро бар дўш гирифта тавонистааст, ҳуқуқ ва ҳуқуқи инсон аст”. Аз ин гуфтаҳо чунин бар меояд, ки ҳуқуқ ва ҳуқуқи инсон арзиши аслии ҷомеа буда, аз аввали таърих вуҷуд дошта, аҳаммияти илмӣ дорад, пояи ҳамоҳангии ҷомеа мебошад, ки ҳамаи қонуниятҳо, вазифаҳо ва фаъолияти иҷтимоиро дар атрофи худ муттаҳид кардааст. Дар ниҳоят, Рӯзи ҳуқуқи инсон моро водор месозад, ки бояд донем то Тоҷикистони азизи мо имконияти амалӣ шудани ҳаммаи ҳуқуқҳоро фароҳам меоварад. Дар ин марҳилаи басо таърихӣ ва муҳим мо бояд аз гузаштагони таърихӣ ва муосири халқи тоҷик ки онҳо шоистаи ифтихорӣ миллӣ ва барои баланд бардоштани ҳисси ватандустиву ватандории мо ҷавонон эҷод кардаанд, арҷгузор бошем. Ин ҳамон рӯз аст, ки арзиши олӣ ва кафолати зиндагии шосита ва арзанда (м.5-и Конститутсия) эътироф шуда, зери мафҳуми “ҲУҚУҚИ ИНСОН” навишта шудааст ва бо меъёрҳои Конститутсия ҳифз шудааст, ки барои ҳар як шахс ва шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон боиси ифтихору сарфарозист. Дар умум, Рӯзи байналмилалии ҳуқуқи инсон рӯзи ҳар фарди ҷомеа аст, зеро инсон аз бошарофаттарин ва боарзиштарин мавҷудот шинохта шудааст. Маҳз ин вижагиҳои фарқкунандаи инсон аст, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ рӯзи махсусеро ба Рӯзи ҳуқуқи инсон рабт додааст. Рӯзи байналмилалии ҳуқуқи инсон мубораку фархунда бошад! Сӯҳроб Ҷалолов – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши анъанаву маросимҳо ва диншиносии муқоисавӣ, магистранти курси 2-и АИДНП ҶТ

Калимаи «мазмун» истилоҳи фалсафӣ буда, дар илм дар кушода додани ягон мавзуъ истифода бурда мешавад. Дар илми ҳуқуқи инсон низ истилоҳи «мазмун» ба маврид истифода бурда мешавад. Он дар ду маврид истифода мешавад. Якум, дар кушода додани мавзуи «мафҳум ва мазмуни ҳуқуқи инсон». Дуюм, дар кушода додани ҳуқуқу озодиҳои мушахасси инсон ва шаҳрванд. Ба монанди, «мазмуни ҳуқуқ ба дахлнопазирии шахсият», «мазмуни ҳуқуқ ба истеҳсолоти судии адолатнок», «мазмуни ҳукуқ ба озодии мусофират ва интихоби маҳалли зист». Озодии ақида, виҷдон ва дин низ яке аз ҳуқуқу озодиҳои мушахасси инсон ва шаҳрванд мебошад. Дар кушода додани он низ дар баробари дигар истилоҳҳои илмӣ, ба монанди «мафҳум», истилоҳи «мазмун» истифода мешавад. Мазмуни озодии ақида, виҷдон ва дин – ин аз кадом ҳуқуқу озодиҳо таркиб ёфтани озодии ақида, виҷдон ва дин мебошад. Мазмуни озодии ақида, виҷдон ва дин ҷабҳаҳои зеринро дар бар мегирад: 1. Ҳуқуқи эътиқод овардан ба ҳар дин; 2. Ҳуқуқи ба ҷо овардани расму оинҳои динӣ; 3. Ҳуқуқи иваз кардани дин; 4. Ҳуқуқи паҳн кардани иттилоот дар бораи таълимоти динӣ; 5. Ҳуқуқи гирифтани таҳсилоти динӣ; 6. Ҳуқуқи ба амал баровардани фаъолияти хайру эҳсонкорӣ; 7. Ҳуқуқи ба амал баровардани фаъолияти динии фарҳанӣ-маърифатӣ; 8. Озодӣ аз табъиз аз рӯи аломати динӣ [1, с. 205]. Зимнан зарурият ба таъкид аст, ки озодии эътиқоди динӣ аз озодии виҷдон бар меояд ва дуввумин намоиш додани эътиқоди динии худро низ фаро мегирад. «Намоишдиҳӣ» бошад, моҳиятан хеле васеъ буда, инҳоро дар бар мегирад: 1. Ибодат намудан; 2. Иҷрои расму оин ва маросимҳои динӣ; 3. Бунёд намудани ибодатгоҳҳо; 4. Истифодаи таълимот ва ашёҳои маросимӣ; 5. Ба ҷо овардани шартҳои парҳезкунӣ аз хӯрок; 6. Пушидани либос ва кӯлоҳҳҳои фарқкунанда ва истифодаи забони махсус; 7. Интихоб намудани пешвоёни динӣ ва рӯҳониён ва ғ. [1, с. 205]. Адабиёт: 1. Диноршоев А.М., Сафаров Б.А., Сафаров Д.С. Ҳуқуқи инсон (васоити таълимӣ-методӣ). – Душанбе: «Виза-принт», 2010. – 344 с. Шоев Фируз Маҳмадаминович – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши исломи муосири муассисаи давлатии «Маркази исломшиносӣ» дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, дотсенти кафедраи ҳуқуқи инсон ва ҳуқуқшиносии муқоисавии факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Роҳнамо барои мутахассисону муҳаққиқони соҳа Муассисаи давлатии «Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ҷиҳати таҳқиқу омӯзиши Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» корҳои зиёди илмиро тавассути мақолаҳои таҳлилӣ ба анҷом мерасонад. Аз ҷумла, Маркази исломшиносӣ санаи 18-уми июни соли 2025 бахшида ба солгарди қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» Конференсияи ҷумҳуриявии илмӣ-амалӣ дар мавзӯи «Қонуни танзим – воситаи ислоҳи тафаккури ҷомеа» дар толори Донишкадаи исломии Тоҷикистон ба номи Имоми Аъзам – Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит баргузор кард. Дар кори конференсия намояндагони Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, коршиносон аз вазорату идораҳои дахлдор ва воситаҳои ахбори омма иштирок ва баромад карданд. Маркази исломшиносӣ маводҳои конференсияро дар шакли китобча зери унвони «Қонуни танзим – воситаи ислоҳи тафаккури ҷомеа» рӯйи чоп оварда, мақолаҳои илмию тадқиқотии баромадкунандагонро пешкаши хонандагон гардонидааст, ки барои мутахассисону муҳаққиқони соҳа аҳамияти илмию назариявӣ дорад. Зарур мешуморем, ки гулчини таҳлилҳои илмӣ, фикру андеша ва пешниҳодҳои дар маҷмӯа ҷамъовардашударо вобаста ба татбиқи Қонуни миллӣ пешниҳоди хонанда гардонем. Директори Маркази исломшиносӣ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Абдураҳим Холиқзода дар мақолаи хеш зери унвони «Назари такрорӣ ва далелҳои тоза роҷеъ ба табиати ҳуқуқии Қонуни миллӣ» бо назардошти гуногунии назарҳо нисбат ба истифодаи истилоҳи «Қонуни миллӣ» назари худ ва олимони дигарро дар 15 зербоб бо далелҳо пешкаш гардонида, бардоштани хулосаи ниҳоиро, албатта, ба иродаи хонанда вогузор намудааст. Ӯ таъкид менамояд, ки «Муайян намудани табиати миллии як санади қонунгузорӣ ҳамчун феномени дохилии низоми ҳуқуқӣ барои дарки падидаи ҳуқуқи миллӣ на ҳамчун истилоҳи шаклӣ, балки бештар аз он ҳамчун сохтори ботинӣ ва табиии ҳуқуқӣ имкони фарохтарро доро аст. Фаҳми табиати миллияти як санади қонунгузорӣ ҳамчун усули вижаи дарки падидаи умумии ҳуқуқ хизмат менамояд. Таҷрибаи қабул ва амали Қонуни танзими ҷашну маросим гувоҳи он аст, ки ин қонун дар низоми ҳуқуқии Тоҷикистон воқеан қонуни табиати миллӣ доштааст. Қонуни мазкур ҳамчун низоми меъёрҳои вижа барои ислоҳи вазъи ҳуқуқии хоси кишвар, ки аз табиати зиндагии миллат ба миён омадааст, қабул шудааст». Муаллиф дар муайян кардани истилоҳи «қонуни миллӣ» даъват ба он дорад, ки аввал паҳнои дарки вожаи миллатро барои худ аниқ созем ва сипас иддао намоем, ки қонуни миллии мо ба кадоме аз ин вожаҳо часпон аст. Агар қонуни миллӣ ба халқи кишвар тааллуқ дорад, пас вай ҳамчун қонуни миллӣ ба маънои васеъ ҳамчун қонуни давлати муайян, ифодагари қонунҳои ватанист. Агар ба халқ ва миллати таҳҷоии дорои забон ва ё дини муайян вобастагӣ дошта бошад, пас қонуни миллӣ ба маънои маҳдуд фаҳмида мешавад. Муовини директори Маркази исломшиносӣ Абдураҳмон Ваҳобзода таъкид бар он доранд, ки дар нахустин солҳои соҳибихтиёрии давлатӣ дар баробари дигар самтҳои марбут ба рушди иқтисодию иҷтимоии кишвар Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба масъалаи ҳифзи анъанаҳои неки гузаштагон, тамйизи маросимҳои асил аз хурофот ва дар доираи манфиати умум ба танзим даровардани расму оинҳо кӯшишҳои судмандеро ба харҷ дод. Дарки ин нукта муҳим аст, ки ба танзим даровардани шеваи баргузории ид ва дастархонороӣ ҳаргиз маънои маҳдудияти баргузории идро надорад. Зеро давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар баробари дигар иду ҷашнҳои миллӣ ба идҳои марбут ба фарҳанги исломӣ арҷ ва эҳтироми хосса мегузорад ва идҳои Рамазон ва Қурбон низ дар радифи ҷашнҳои муҳими милливу давлатӣ ҳамчун рӯзи истироҳатӣ пазируфта шудааст. Муовини директори Маркази исломшиносӣ, доктори илмҳои фалсафа Кароматулло Абдухалилзода омили муҳим ва натиҷабахш дар таъмини Қонуни танзимро дар ташаккули тафаккури сармоядорӣ нишон додааст. Ӯ менависад, ки имрӯз дар кишвар фардеро наметавон ёфт, ки аз қабули Қонуни мазкур норозӣ бошад. Аммо бояд эътироф намуд, ки мутаассифона, имрӯз талаботҳои Қонуни мазкур на ҳама вақт ва на аз тарафи ҳама пурра риоя мегардад. Дар мақолаи хеш, мушкилиҳои асосиро дар самти мазкур бо далелҳои амиқ таҳлил намудааст. Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ Шаҳбоз Шосаидзода бар он назар аст, ки дар таърихи ҳар як миллат анъана ва воқеаҳое ҳастанд, ки дар роҳи ҳаёт ва инкишофи минбаъдаи ин ё он миллат омили ҳалкунандаю тақдирсоз дошта, бо гузашти солҳо аҳаммият ва мақомашон бештар аён мегардад. Бинобар ин, меросбари онро зарур аст, ки онро ҳамчун манбаи худшиносӣ ва бедор намудани ҳувияти миллӣ барои насли имрӯза ва ояндааш истифода барад. Судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ Ҷамшед Ҷамшедзода вобаста ба қабули Қонуни танзим ёдовар мешавад, ки «Тибқи муқаррароти Конститутсия Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, кафили истиқлолияти миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзӣ, пойдориву бардавомии давлат маҳсуб ёфта, дорои ҳуқуқи конститутсионии ташаббуси қонунгузорӣ мебошад. Бо истифода аз ин ҳуқуқи конститутсионии ташаббуси қонунгузории худ, аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар даврони истиқлол ба парлумони кишвар қонунҳои зиёде, хусусан қонунҳои хусусияти миллидошта пешниҳод гардида, қабул шудаанд. Онҳо дар марҳалаи навини таърихӣ, бо дарназардошти хусусиятҳои геосиёсию идеологии таҳаввулоти ҷаҳони имрӯза ва ниёзҳои ҳаётан муҳимми миллӣ қабул гардида, барои таҳкими самтҳои ҷараёни инкишофи ҷомеа, рушди бемайлони давлат, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд заминаи устувори ҳуқуқӣ гузоштаанд». Судяи Суди олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Исмоил Давлатзода таъкид дорад, ки Давлат ва Ҳукумати Тоҷикистон дар партави Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон озодии эътиқод ва виҷдонро ҳамчун арзишҳои волои мардуми мусулмон ҳифз намуда, риояи онҳоро кафолат додааст. Дар шароити озоди давлати демократӣ мардуми мусулмони Тоҷикистон имконият пайдо карданд, ки ҷанбаҳои нодиру созандаи таълимот ва анъанаву маросими динӣ, махсусан, тарғиби дӯстиву муҳаббати байниҳамдигарӣ, бахшидани якдигару хабар гирифтан аз аҳволи беморон, дастгирии ятимону маъюбон ва мӯҳтоҷону камбизоатон ва дигар суннатҳои некро густариш дода, анъанаву маросими эътиқодии худро бо дигар анвоъи арзишҳои миллӣ, аз ҷумла, таъмини сулҳу субот дар ҷомеа, таҳкими ваҳдати миллӣ, рушду ободии Ватан ва осудагии ҳар хонаводаи тоҷик, тавъам созанд. Устоди Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ Мурод Ҳайдарзода андешаҳои худро ҷиҳати дар таҳрири нав қабул намудани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва муҳиммияти онро бо 10 омил пешниҳод кардааст. Сардори шуъбаи пажуҳиши маъхазҳои исломии Маркази исломшиносӣ, номзади илмҳои фалсафа Зиёвуддин Шоев нақши Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро дар таъмини тартиботи ҷамъиятӣ низ хеле бузург ва назаррас ҳисобидааст. Ӯ таъкид дорад, ки Қонуни мазкур ба таҳкими тартиботи ҷамъиятӣ тавассути пешгирии низоъҳо ва

Ҳамкорони гиромӣ, мардуми шарифи Тоҷикистон! Бо камоли эҳтирому сарафрозӣ ва шукргузорӣ аз сулҳу оромӣ ва ваҳдати миллӣ ҳамаи шуморо ба муносибати фарорасии Соли нави мелодӣ – 2026 самимона табрику муборакбод мегӯям. Фардо Соли нави мелодӣ 2026 –ро бо умеду орзуҳои нек ва нияту нақшаҳои нави созандагиву ободкорӣ таҳти Сарварии Пешвои муаззами миллат, Ҷаноби Олӣ, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон истиқбол мегирем. Бигзор, Соли нави мелодӣ-2026 барои ҳар як хонаводаи мову шумо соли комёбиҳои дурахшон, соли амалӣ шудани орзуву ормонҳо гардад. Дар ин лаҳзаҳои фараҳбахш бо фарорасии Соли нав, яъне соли идомабахши корҳои созандагиву ободкорӣ табрику муборакбод гуфта, ба ҳар кадоми шумо тансиҳативу рӯзгори осуда, бахти пояндаву иқболи нек ва зиндагии пурфайзу бобаракатро орзу менамоем. Бигзор, ҳар субҳи бомдод зиндагиатон бо табассум оғоз гардад, ҳар рӯз пирӯзиҳои нав ва ҳар шом бо пайвандону наздикон лаҳзаҳои гармро ба армуғон оварад. Дар Соли нави мелодӣ ба шумо сиҳатмандӣ, умри дароз, бахту иқболи нек, файзу баракат, барори кору хушиҳои зиндагӣ ва дар амалӣ гардидани мақсаду мароме, ки баҳри беҳбудии кишвари азизамон доред, комёбиҳои беназир орзумандем. Соли нави мелодӣ муборак бошад, ҳамкорони гиромӣ ва кулли мардуми шарифи Тоҷикистон! Бо камоли эҳтиром, Холиқзода Абдураҳим, директори Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Таърих гувоҳ аст, ки миллати тоҷик аз миллатҳои қадимтарини олам аст. Албатта, дар давраҳои тӯлонии таърихӣ дар доираи қавму миллатҳои ориёӣ, эронӣ шинохта мешуд, аммо то имрӯз аллакай тоҷик ҳамчун миллат ва соҳиби таъриху тамаддуну ҳуввияти миллӣ комилан шакл гирифтааст. Ҷомеаи ҷаҳонӣ миллати тоҷик ва давлати мустақили тоҷик Ҷумҳурии Тоҷикистонро эътироф кардааст. Аз ин рӯ, шинохти ҷанбаҳо ва хусусиятҳои миллат барои худшиносӣ ва худогоҳию мустаҳкам нигоҳ доштани унсурҳои давлатдорӣ сахт муҳим аст. Дар ин замина, қайд кардан мумкин аст, ки шиори пурифтихоре, ки аз ҷониби Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зери унвони “Ман ифтихор мекунам, ки ман аввал тоҷикам баъд мусулмон” ироа гардид, ҷанбаи худшиносӣ ва таъриху фарҳангшиносӣ дорад. Аслан, тавре қайд кардем “Тоҷик” миллат аст, аммо “Ислом” ё “Мусулмонӣ” дину эътиқод аст. Имрӯз маҳз тоҷик ҳамчун миллат шакл гирифтан ва Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақили тоҷикон шакл гирифтанаш сабаб гаштааст, ки ормонҳои эътиқодию динии шаҳрвандони кишвар озодона амалӣ карда шавад. Яъне, ҳамгироӣ миёни ин ду вуҷуд дорад, ки ҳамватанони мо бояд ин нуктаро дуруст дарк кунанд. Дар ҷомеае, ки дорои таърихи куҳан, фарҳанги оламгир ва мардуми тамаддунсозу тамаддундор аст, шинохти шахсияти инсон аз ду унсури асосӣ таркиб меёбад: ҳувияти миллӣ ва ҳувияти динӣ. Дар замони ҷаҳонишавӣ ва вусъати идеологияҳои бегона, дуруст муайян кардани ҷойгоҳи ин ду арзиш ва муътадил нигаҳ доштани ин ду пояи шинохти инсон барои ҳифзи ҳастии миллат зарурати таърихӣ аст. Тавре Президенти Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иброз доштаанд, “миллате, ки гузаштаи худро намешиносад, оянда надорад!” Абдулло Раҳмонзода ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа масъалаи мазкурро мавриди таҳлили ҳамаҷониба қарор дода, ишора мекунад, ки мо миллате ҳастем, ки ишораи пайғамбарӣ ба сӯи миллияти мост. Ин бисёр ифтихорбахш аст. Яъне ҳадиси саҳеҳи «Агар илм ва ё имон дар сурайё бошад, мардоне аз ин қавм (яъне форсҳо) ба он мерасанд» ин ҳақро ба мо медиҳад, ки аз тоҷик-форс будани хеш ифтихорманд бошем. Имрӯз так-таки ҳамватанони мо бояд аз таърих, фарҳанг, давлатдории қадим, шаҳрсозию тамаддунофарии гузаштаи худ, ки ба 6000-7000 ҳазор сол ва ҳатто беш аз он бармегардад огоҳ бошанд. Шароити ҷаҳонишавӣ ва бархӯрди тамаддунҳо моро водор месозад, ки ба масъалаҳои миллӣ ва мустаҳкам намудани пояҳои давлатдорӣ аҳамияти ҷиддӣ зоҳир намоем. Ин таҷрибаро кишварҳои исломӣ ва мусулмоннишини дигари дунё кайҳо роҳандозӣ карда, миллату давлати худро аз гирдобҳои хатарнок ва аз вартаҳои нестшавӣ наҷот дода истодаанд. Намунаи гуфтаҳои боло кишварҳои Нимҷазираи Араб мебошанд, ки бо вуҷуди маҳд ва гаҳвораи дини Ислом будан, анъанаҳои миллии қабл аз исломӣ, унсурҳои фарҳангии худро эҳё намуда, рушд дода истодаанд. Онҳо пеш аз ҳама ба миллатсозию ҳуввиятсозӣ машғуланд. Чунки дарк кардаанд, ки агар миллату давлаташон аз байн равад, дигар наметавонанд ормонҳои имонию эътиқодии худро амалӣ кунанд. Дар ин баробар қавму миллат ва забонҳои гуногуни дунёро сароҳатан китоби осмонӣ – Қуръони Карим таъйид мекунад, ки фармудаи Худованди Бузург аст. Аз ҷумла, дар сураи Ҳуҷрот, ояти 13 омадааст : “Эй мардум! Мо шуморо аз як мард ва як зан офаридаем. Ва шуморо қавмҳо ва қабилаҳо қарор додем, то якдигарро бишносед. Ҳамоно, бузургвортаринатон назди Худо парҳезгортаринатон аст.”. Инчунин , дар Сураи Рум, ояти 22 ишора шудааст : “Ва аз нишонаҳои қудрати Ӯ офариниши осмонҳо ва замин ва гуногунии забонҳо ва рангорангии шумо мебошад. Бешубҳа, барои донишварон (фарзонагон) нишонаҳое ҳаст.” Яъне, имрӯз ки забонро мо рукни асосии фарҳанг ва фарҳангро ҳастии миллат унвон мекунем Парвардигори Бузург дар ояти мазкур онро таъкид кардааст. Бо назардошти ин ишораҳои сареҳ ва таъкидҳо ҳифзи миллат, давлат ва асолати миллӣ ниҳоят зарур ва амри воҷиб арзёбӣ мешавад. Касоне, ки маросиму анъанаҳои миллиро ҳамчун чорабиниҳои ғайриисломӣ унвон мекунанд ё мутаассибоне, ки ҳаром ҳукм мекунанд, худашон аз асли дини Ислом ва мазҳаби таҳаммулпазирии Имоми Аъзам огоҳ нестанд. Чунки мувофиқи мазҳаби Имоми Аъзам урф мавриди эътибор аст ва лозим ба ишора аст, ки анъанаҳои миллии мо хилофи анъанаҳои дини Ислом намебошад. Қобили зикр аст, ки тоҷикон ҳанӯз то омадани дини Ислом ба Осиёи Миёна таъриху фарҳанги бой доштанд ва фарҳанги исломӣ, ки баъди асрҳои миёна ба сарзамини мо омад, ҷузъи фарҳанги ниёгони мо шуд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид карданд: “Бешубҳа, шинохти ҷойгоҳи дурусти дин дар фарҳанг ва мафкураи миллӣ метавонад ба истиқлоли сиёсӣ ва таҳкими асосҳои давлати миллӣ мусоидат карда, яке аз омилҳои муҳими таҳкими ваҳдати миллӣ, тақвияти суботу оромӣ ва амнияту устувории ҷомеа гардад.” Ҳамин тариқ, гуфтан мумкин аст, ки ифтихор намудан аз тоҷик будан, ҳеҷгоҳ ихтилоф доштан ба арзишҳои динӣ ва эътиқодӣ набуда, балки ифтихор аз соҳибмиллатӣ ва соҳибдавлатие мебошад, ки бо вуҷуди онҳо мо ба ормонҳои имонию эътиқодии худ даст меёбем. Абдусаломов Мирзошариф.

Парчам вобаста ба давру замон хусусиятои хоси он давронро инъикос мекунад ва аз сохти давлатдорӣ, фарҳанг ва хусуиятҳои хоси иҷтимоии он давлат шаҳодат медиҳад. Дар фарҳанг ва таърихи Пешдодиён ва Каёниён дирафш ё парчам ҷойгоҳи бисёр муқаддас дошт. Он на танҳо аломати шоҳӣ, балки рамзи қудрат, ягонӣ ва ҳимоягари мардум ҳисоб мешуд. Дар замони Пешдодиён Дирафш рамзи фарри шоҳӣ (хварна) буд ва нишонаи баракати илоҳӣ ба шумор мерафт. Дар давраҳои пешдодӣ ҳанӯз артиш созмони пурра надошт, бинобар ин, дирафш бештар рамзи ҳокимият ва ҷашнҳои динӣ буд. Ҷамшед ҳамчун бунёдгузори бисёр суннатҳои фарҳангӣ шинохта мешавад ва баъзе манобеъ истифодаи парчамро низ ба ӯ нисбат медиҳанд. Каёниён (бо шоҳигариҳои Кайқубод, Кайковус, Кайхусрав ва дигарон) дар ривоятҳои эронӣ бештар бо ҷанг ва давлатдории муназзам алоқаманданд. Аз ин сабаб, дар бораи парчам дар давраи онҳо маълумот равшантар аст. Шоҳони каёнӣ дар ҷангҳо парчамҳои хос доштанд, ки ҳамчун рамзи фарри шоҳӣ ва нерӯи пирӯзӣ истифода мешуданд. Дирафши Ковиён аз ривояти Коваи оҳангар бармеояд. Ӯ пешбанди чармии кории худро ҳамчун нишони исёни миллӣ бар зидди Заҳҳок боло карда буд. Кайхусрав ё Фаридун онро бо зару ҷавоҳир зинат доданд. Ин дирафш то дер рамзи давлатдории эрониҳо буд. Дар сарчашмаҳои бостонӣ ва ривоятҳои таърихӣ зикр мегардад, ки Дирафши ковиёнӣ дорои сохти хос ва рамзияти амиқи фарҳангии ориёист. Он асосан аз матои чармӣ ё бофтаи устувор омода мегардид ва сипас бо зари холис, сим ва нақшу нигори ҳунармандони бомаҳорат оро дода мешуд. Дар рӯйи дирафш рамзҳои офтоб, ситора, моҳ ва дигар нақшҳои муқаддаси ориёӣ ҷой дода мешуданд, ки ҳар яке дорои маънии рамзӣ, аз ҷумла нур, нерӯ, барори кор ва ҳимояти хонадон ё шоҳаншоҳ маҳсуб меёфт. Гузашта аз ин, ҳар як подшоҳи ориёӣ ё сулола нишони хоси худро дар шакл ва ороиши дирафш дошт, то ки муҳофизони вазоратӣ ва сипоҳиёни мулк онро аз дигар дирафшҳо фарқ кунанд. Ба ин тарз, дирафш на танҳо як аломати ҷангӣ, балки рамзи соҳибихтиёрӣ, шукӯҳ ва ҳувияти давлатдорӣ ба шумор мерафт. Дирафш рамзи давлатдории ориёӣ буд. Он нишони ваҳдат, илоҳият, фарри шоҳӣ ва ҳимояи мардум буд. Дар ҷангҳо, корвонҳои расмӣ, ҷашнҳои давлатӣ, маросимҳои шоҳӣ мавриди истифода ќарор мегирифт. Дирафш дар давраи Пешдодиён бештар ҷанбаи динӣ ва шоҳӣ дошт ва ҳанӯз ба парчами низомӣ табдил наёфта буд. Аммо дар давраи Каёниён, махсусан бо пайдоиши Дирафши Ковиён, он ба рамзи асосии давлатдории ориёӣ, истиқлол ва қудрати ҳарбӣ табдил ёфт. Мавқеи дирафш дар давлати Ҳахоманишиён ва Сосониён хеле баланд буда, на танҳо ҳамчун рамзи низомӣ, балки ҳамчун аломати ҳувият, қудрат ва ваҳдати давлат хизмат мекард. Ҳахоманишиён яке аз аввалин давлатҳое буданд, ки ба дирафш аҳаммияти сиёсиву идеологӣ медоданд. Дирафш бештар ҳамчун нишони шоҳӣ истифода мешуд, ки ҳокимияти барҳақ ва илоҳии подшоҳро нишон медод. Дар лашкарҳои Ҳахоманишӣ дирафш яке аз муҳимтарин унсурҳо буд. Ҳар қавм ва гурӯҳи низомӣ парчами худро дошт. Парчами ягонаи шоҳӣ ҳангоми ҷанг рамзи муттаҳидкунандаи сарбозон буд ва дар даст доштани он маънои зинда будани қувваи шоҳиро дошт. Дар давраи Сосониён дирафш ба сатҳи рамзи миллию давлатӣ баланд шуд. Дирафши Ковиён машҳуртарин парчами миллӣ буд ва ҳамчун рамзи муқаддаси давлатдорӣ истифода мешуд ва дар ҳамгирои миллӣ ҷойгоҳи идеологӣ дошт. Агар, ба ҷойгоҳи Парчами давлатӣ дар давлатдории имрӯзаи Тоҷикистон назар кунем, албатта, он ба яке аз муҳимтарин нишонаҳои муқаддаси миллат ва давлатдорӣ табдил шудааст. Он асоси ҳувияти миллӣ, рамзи соҳибдавлатӣ ва ифодаи ягонагии халқро таҷассум мекунад. Дар давлатдории муосири Тоҷикистон Парчам мақоми конститутсионӣ дошта, ҳамчун рамзи истиқлолият ва давомияти таърихии давлатдорӣ хизмат мекунад. Наботов М.А. – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши ҳуқуқи исломӣ

Абдурауф Фитрат (с.т. 1886, Бухоро – с.в.1937, Тошканд), нависанда ва олими шинохта буда, фаъолияти ӯ яке аз саҳифаҳои дурахшони таърихи навинро ташкил медиҳад. Ҳарчанд Фитрат дар замони бисёр душвори барои адибону нависандагони он замонаи Бухоро умр ба сар бурдааст, вале, боз ҳам тавонистааст масъалаҳои рӯзмарраи иҷтимоӣ-сиёсии он давраро ба риштаи танқид кашад. АБДУРАУФ ФИТРАТ ҚИЁМАТ Дӯсти ман лақаби «Почомир»-ро аз кӯкнорхона гирифтааст. Азбаски вай одами ҳушёр, ҳозирҷавоб ва гапзан буд, аҳли кӯкнорхона ба ӯ меҳрубон шуда, ин лақабро ба ӯ муносиб диданд. Номи худаш Рӯзиқул аст. Ин Рӯзиқул ба яке аз хасистарини бойҳои Бухоро, ки Аҳмадбой ном дошт, хизматгор буд. Бо вуҷуди зиракӣ ва ҳушёрӣ ба дин ва диндорӣ эътиқоди тамом дошт. Хасис ва фиребгар будани хӯҷаинашро Рӯзиқул хуб медонист. Лекин бисёр намоз хондан, тиловати Қуръон кардан ва ҳар вақт аз охират ва ҷаннат сӯҳбат намудани ӯро нағз медид. Аҳмадбой гоҳо рӯй ба қибла меистод, дастҳояшро мебардошт, “дар ҳаққи ҷумла бандаи мӯъмин”, ба қатораш дар ҳаққи Рӯзиқул ҳам дуо мекард ва “давлати охират” металабид. Ин кори ӯ ба Рӯзиқул хуш меомад ва: «Хайр, ҳақ надиҳад ҳам, дуояш ғанимат аст” гуфта мемонд. Бо ин ҳама, баъзан бо роҳи бадиҳагӯй ва ҳозирҷавобӣ хӯҷаини хасиси худро чунон хафа мекард, ки… Чунончи, рӯзе аз куҷо як каллаи арзон ёфта, шӯрбо пухта буданд. Хӯҷаин шӯрборо хӯрда, каллаашро барои пагоҳ нигоҳ дошта буд. Ба Рӯзиқул, гӯштро он сӯ гузоред, аз шӯрбои он ҳам як қатра надоданд. Шаб, ки бой ба хоб рафт, Рӯзиқул калларо гирифт. Майнаашро кофта нӯши ҷон кард. Боз ҳамон тавре буд, печонида ба ҷояш монд. Бой саҳар калларо аз тоқча гирифта, гӯштҳои вайро пора кард, ҳамин ки навбат ба майнаи он расид, фарёд баровард: – Рӯзиқул, ҳой Рӯзиқул! – Ҳа, лаббай! – Ба ман нигоҳ кун, ба ин сар кӣ даст зад?! – Ба кадом сар? – Ана, ба сари ин гӯсфанд. – Бегоҳ худатон даст зада будед-ку! – Аҳмақ, гапро гирифта нагурез! Майнаи инро ту хӯрдӣ-мӣ? – He! – Кӣ хӯрдааст? – Ман чӣ донам. Аслан, бемайна будагист… – Ин чӣ гап! Сари бемайна ҳам ҳаст-мӣ? – Агар ин сар майна медошт, дар ин хона ҳаргиз намеистод. Аҳмадбой аз ин ҷавоб хиҷил шуд, хун ба сараш давид, нафасашро гирифт ва чизе нагуфт… Рӯзиқули диндор аз хӯҷаини қуръонхони худ фақат ба воситаи ҳамин гуна суханҳои тез интиқом мегирифт ва ба ҳамин қадарҳо қаноат мекард… Рӯзиқул бисёртарин умри худро дар хизматҳои сиёҳи ҳамин Аҳмадбой гузаронид, пир ҳам шуд. Дар як зимистони бисёр сахт барои барфтозакунӣ ба бом баромада буд. Якбора ғалтида, пояш шикаст. Як-ду нафар аз хидматгорони бойҳое, ки ҳамсоя буданд, омада нигоҳубин карда истоданд, доруҳо доданд. Рӯзиқул сиҳат ёфта аз ҷой бархост. Лекин як пояш бекор шуда буд. Рӯзиқул, ки дар болои пирӣ пояш ҳам шикастааст, баъд аз ин ба Аҳмадбой ҳеч даркорӣ надошт. Аҳмадбой, ки ҳар вакт гирён-нолон Қуръон мехонд ва даст ба дуо бармедошт ва бо ин ҳилаҳо худашро ба мардум меҳрубон ва раҳмдил нишон дода тавониста буд, ин дафъа чеҳраи ҳақиқии худро кушод ва чашм ба чашми як хизматгори ихлосманд, муфткори биступанҷ сол хизматкардаи худ духта, бо камоли бешармӣ: – Ту аз ин ҳавлӣ рав! гуфт. Рӯзиқул аз оҳанги бераҳми ин ҷумлаи бешарм рӯҳи нопоки Аҳмадбойро хонда тавонист, аммо ҳеҷ чизе нагуфту ҷомаашро ба китфи худ партофта, бо камоли ғазаб ва асабият баромад. Ҷояш нест, ҳеҷ касаш нест. Куҷо равад? Чӣ кунад? Гадоӣ? – Намехоҳад. Боз ба хидмати ягон бой дарояд, намегиранд. Рӯзиқул хеле фикр кард, фикр карду ночор ба яке аз кӯкнорхонаҳои маълуми Бухоро омад. Он вақтҳо барои касоне, ки монанди Рӯзиқул бошанд, ягона сарпаноҳ ҳамин ҷой буд. Рӯзиқул ба як вазъияти андешанок даст ба дар расонида, онро ним кушоду сарашро хам намуда, ба ҳар ҷониби ин хонаи зиндамурдагон нигоҳ кард: буғи самовор дар ҷӯш буд, дуди чилимҳои пай дар пай ва бӯи талхи кӯкнор, ки дар ҳар шикастаи сафолӣ, бо ҷунбиши танбалонаи дастҳои бехун, фишор меёфт, дар ин чордевори паст як ҳавои заҳрноке ҳосил карда буд. Ҳамин, ки Рӯзиқул дарро нимкушо кард, як-ду овози хоболуд шунида шуд: – Биёед, бародар, биёед. Ҳой Ҷумъатағо, ба меҳмон ҳам як чои талх дам карда биёред. Баъд аз чунин меҳмоннавозии гарм, ғайр аз даромадан дигар чорае нест. Рӯзиқул даромад. Чой оварданд. Камтар кӯкнор такдим намуданд. Ин муҳити хушчақчақ ва беқайд ба Рӯзиқул, ки аз дунё димоғаш сӯхта буд, хеле хуш омад ва зуд бо аҳли кӯкнорхона омӯхта шуд. Худаш хам, ки хеле хушгап ва ҳозирҷавоб аст, ҳурмат ва диққати аҳли кӯкнорхонаро ба худ кашида тавонист. Лақаби «Почомирӣ» ҳам аз ҳамин таърих ба ӯ дода шуда буд. Почомир тамоми рӯз дар кӯкнорхона нишаста, дар зери нашъаи заҳрноки кӯкнор, дандонхалол метарошид ва ба бозор бароварда мефурӯхт, пулашро ба нон, чой ва кӯкнори ҳаррӯза медод. Аҳли кӯкнорхона аз мобайни худхошон қиссахон низ пайдо кардаанд. Ҳар рӯз, баъд аз нушидани кӯкнор, қиссахонӣ сар мешавад. Гоҳо аз ҷангномаҳои Рустам ва Абӯ-Муслим ва гоҳо аз афсонаҳои «Меъроҷнома» мехонанд. Баъзе ҷойҳои аҷиби ҷангномаҳо, масалан: дар майдон даромадани Рустам ва Абӯ-Муслим, бардоштани амуди гарони понсадмани ва гард-гард кардани душманон тамоми кӯкнорхонаро дар ларза меоварад. Тамоми кӯкнориён, дар қатори онҳо албатта, Почомир ҳам, яковоз шуда – «э, зан ҷонашба», гуфта фарёд мекарданд. Аммо афсонаи «Меъроҷнома» бештар ба суол ва ҷавобҳои хандаомез ва хушчақчақҳо сабаб мешуд. Почомир, агарчӣ аввалҳо ба ин суол ва ҷавобҳо тарсида гӯш медод, лекин баъдҳо нотарстар ва далеронатар иштирок кард. Зотан, баъд аз ҳамон зарбаи беинсофӣ, ки аз Аҳмадбой диндори куръонхон хурда буд, имони Почомир хеле суст шуда буд. Як рӯз дар кӯкнорхона рӯзи палав буд. Палавро хӯрданд, кӯкнорро нушиданд, чойҳоро дам карданд. Ҳар кас руймолчаи чиркини сиёҳи худро кушод ва ба тарошидани чубпораҳо машғул шуд. Қиссахон Меъроҷномаашро кушод. Гап дар болои таърифи ҷаннат мерафт: «Ба ҳар кас аз» «Ҳур» ном духтарҳо 75 ҳазор… аз «Ғилмон» ном бачаҳо 75 ҳазор… ҷӯйҳои асал ва шароб ва шир… Дар замини ҳар ҷӯй, ба ҷои лой ва санг – тилло ва ҷавоҳир…» Ҷумъатағо, ки онҳоро мешунид, дар пеши самовор истода гуфт: – Ҳай баракалло… Ҳамин қадар давлат-ку будааст, то онҳоро дар таҳти ҷӯйҳо партофта исроф кардана, ба мо фиристонанд намешавад! – Эҳтимол, ки роҳ дурӣ карда бошад. – Хотирҷамъ, агар роҳ наздик ҳам мешуд, на ба моён, балки ба Аҳмадбойҳо

Пешрафти улуми дақиқ ва дастрасӣ ба технологияи муосир муносибат, пайванди итиилоотии ҷомеаи гуногунвазъро имконпазир гардонида, барои рушди иқтисодӣ – иҷтимоии ҷомеаи инсонӣ шаклҳои нави муносибатҳоро тарҳрезӣ намуда истодааст, ки шояд на ҳамаи он ба манфиати ҷомеа ё давлат бошад. Хусусан дастрасӣ ба воситаҳои иттилоотӣ дар замони ҳозирро метавон яке аз дастовардҳои беҳтарини инсоният дар тўли таърих шумурд. Воқеан ҳам чунин аст. Вале истифодаи васоити иттилоотӣ хусусан воситаи шабакаи иҷтимоии «Интернет» вобаста ба манфиатҳои сиёсиву иқтисодӣ, динию- идеологӣ шаклу усулҳои хосро касб карда, дар баъзе мавридҳо чунин хулоса кардан мумкин аст, ки ин шабакаҳои иҷтимоӣ маҳз барои ҳамин тарғиботи ғояҳои муноқишаву ҷангҳо сохта шудаанд. Вале дар асл вазифаи ҳама гуна дастоварди илмӣ, пеш аз ҳама, беҳдошти ҳаёти инсоният, роҳнамоӣ барои зиндагии шоиста, тавони истеҳсоли сунъӣ ва истифодаи дурусти он, ҳифзи саломатии инсон ва бунёди ҷомеаи инсонпарварона мебошад. Айни замон дар шабакаҳои иҷтимоӣ дар бораи тамоми улуму ахбороти дунё маълумот пайдо кардан мумкин аст. Мақсад аз баёни андеша дар нишон додани шаклу усули тарғиби андешаҳои тундагароёна ва салафигароӣ мебошад. Аз таҳлилу таҳқиқи маводи шабакаҳо бармеояд, ки 70% маводи дорои мазмуну моҳияти динидошта, ки дар шабакаҳо ва сомоноҳо давр мезананд, бевосита ба таълимоти ҷараёнҳои сиёсӣ-идеологӣ ва ҷунбишҳои бунёдгароёни динӣ – салафигароӣ мансубанд. Хусусан маводи дорои мазмуни салафигароӣ хеле зиёд аст. Чаро? Идеологияи салафӣ бар пояи изҳороте асос ёфтааст, ки ҳадафи наҷот додани исломро дорад. Чаро? Аз диди инҳо ҷаҳони ислом бо кулли мусулмонон аз роҳи рости дин дур шуданаанд ва ба бўҳрон афтодаанд. Роҳи ягонаи наҷоти ҷомеаи мусулмонӣ ин “ба шакли эътиқод, тафаккур ва бунёди низоми давраи ибтидоии ислом баргаштан, то барқарор кардани шукӯҳ ва шаҳомати уммат имконпазир гардад”. Аз ин дидгоҳ лоиҳаи салафӣ бо таъкид ба барқарор кардани гузаштаи уммат ҷолиб аст. Қобили зикр аст, ки рӯҳияи инқилобӣ ва самти бунёдгароии он яке аз муҳимтарин фарқиятҳо байни низоми динӣ ва дигар намудҳои низоми сиёсӣ, монархия, режимҳои консервативии авторитарӣ мебошад. Ба гуфтаи муҳаққиқи рус А. Малашенко, “Салафияи имрӯза вазифаи ҷубронкунандаи возеҳ муайяншуда дорад: даъвати он барои бозгашт ба “асри тиллоӣ” эътирофи нокомиҳои рушди ҷаҳони мусулмонон ва ҷустуҷӯи роҳнамоиҳои нав (аммо “кӯҳна”) мебошад. Аммо дар паси андешаҳои наҷоти уммат ва ислом ҳадафҳои сиёсии қудратҳо нуҳуфтаанд, ки мо таҷрибаи амалии ин идеологияро дар Қафқоз дидем”. Аксарияти мубаллиғони салафигароӣ даъво бар он доранд, ки онҳо “исломи ноб” доранд ва мехоҳанд онро паҳн кунанд. Агар аз назари мафҳумҳои қуръонӣ ҳам нигоҳ кунем, мафҳум бо номи “исломи ноб” ҳамчун мафҳуми муаррификунандаи покӣ ва ҳақиқати ислом вуҷуд надорад. Савол, ба миён меояд, пас чаро чунин мафҳум ба таври сунъӣ сохташудааст? Ин мафҳум барои он сохта шудааст, ки ҷойгузини мафҳумҳои дигари аслии дин гардад. Барои ҳамагон маълум аст, ки мафҳумҳои қуръонӣ, ба мисли парҳезгорӣ, тақво, ҳақиқат, имон, рост гуфтан, ки дар Қуръон 9- 109; 5-2 -8; 4-1; 49-13; 9-119 сареҳан такрор ба такрор таъкид шудаанд, дурустанд, вале то чӣ андоза дуруст шарҳу тафсир мешаванд ва истифодаи онҳо дар миёни уммат дар кадом сатҳ қарор дорад, инро танҳо мубаллиғони салафигаро муайян карда метавонанд. Баҳс дар бораи он аст, ки мардум намоз мехонанд, вале дуруст будани намоз ва ё гирифтани аҷру савоби онро инҳо муайян мекунанд. Чун дар таълимоти ақидаи ҳамаи ҷараёнҳои сиёсӣ-динӣ ба мафҳумҳои қуръонӣ, ки принсипи муносибатҳоро дар миёни инсоният, миёни пайравони ин дин ва миёни имондорон ва Худо танзим мекунанд, аслан диққат дода намешавад ва таълимоти салафия низ аз ҳамин гурўҳҳо мебошад. Чаро? Агар меъёрҳои диниро асос қарор диҳанд, “ҳақиқати исломи ноб” ботил мешавад ва рафъи мушкилоти уммати исломӣ на ба ғояи “бозгашт ба давраи гузашта ва тақлид”, балки такя бар таъкиди Қуръон ба ду мафҳуми меҳварии он “ақл” ва “илм” асос қарор мегиранд. Зеро дар Қуръони Карим танҳо калимаҳое, ки ба ақл алоқаманданд, 49 маротиба таъкид шуда бошанд, инчунин бо калимаҳои “андеша” 18 маротиба, “тадбир” 4 маротиба ва калимаи “улул-ал-боб” 16 маротиба такрор шудааст. Худованди Мутаол борҳо ба соҳибони ҳикмат хитоб кардааст, ки ин ишораҳо нишон медиҳанд, ки ақл дар Қуръон мақоми баланд дорад. «Ақл қудратест, ки бо он некӣ ва адолати моддӣ ва маънавӣ шинохта мешавад ва ақл пурқувваттарин воситаи ба даст овардани хушбахтӣ ва расидан ба камол аст, ба тавре ки бидуни он ҳеҷ зоҳидӣ нахоҳад дошт». Паёмбари гиромӣ (с) фармуданд: «Худои Мутаол чизеро беҳтар аз ҳикмат дар байни бандагонаш тақсим накардааст”. Намунаи таъкиди Қуръон барои мақом ва мартабаи ақл дар сураҳои 2-242 «Худо оятҳои Худро барои шумо чунин баён мекунад, то шумо тафаккур кунед»; 3-190 «Дар офариниши осмонҳо ва замин ва иваз шудани шабу рӯз, барои соҳибони хирад нишонаҳо вуҷуд дорад ва ҷуз онҳое, ки хирад доранд, касе панд намегирад». Вожаи «ақл» ва калимаҳои ҳаммаънои он дар Қуръон борҳо ба кор рафтаанд ва Худованди мутаъол дар оятҳои сураи Бақара, Оли Имрон, Анъом, Аъроф, Юнус, Ҳуд, Юсуф, Анбиё, Мӯъмин, Нур, Шуъаро, Қасас, Анкабут, Моида, Анфол, Раъд, Наҳл, Ҳаҷ, Фурқон, Рум, Зумар, Ҷосия, Ҳуҷурот , Ҳашр ва ғайра аз онҳо ёд кардааст. Аз нигоҳи Қуръон, ростқавлии ваҳй бо ақли солим дарк карда мешавад. Нишонаҳои камолоти ақл инҳоянд: Паёмбар (с) фармуданд: «Оқилтарини мардум касоне ҳастанд, ки бо мардум сабрпазиртаранд»; (Ғурр-ул-Ҳакам, 199, саҳ. 277). Дар Қуръони Карим инчунин мафҳуми “илм”, “дониш” ва калимаҳои дигари ҳамаъно ба онҳо тақрибан 775 маротиба истифода шудааст. Аз ин шумора, 161 маротиба сифатҳои “дониш” нисбат ба зоти муқаддаси Худо истифода шудаанд ва боқимондааш ба инсоният ва хусусан ба онҳое, ки имон овардаанд, дахл дорад. Пас аз Қуръон бармеояд, ки пояи бақои инсон ва имон ба ду омили асосӣ “ақл” ва “илм” вобаста будааст. Аммо барои таълимоти ҳаракатҳои бунёдгароӣ ин мафҳумҳои меҳварӣ дуввумдараҷа буда, таъсиси низоми теократӣ ва итоат аз он дар ҷои аввал меистанд. Дар чунин ҳолат, яъне тафовут миёни арзишҳо заминаи муноқишаҳои динӣ хоҳад буд. Зеро аксарияти пайравони дин агар худро мусулмон маҳсуб донанд, аз нигоҳи таълимоти гурўҳҳои сиёсӣ-динӣ мусулмонии онҳо зери суол қарор мегирад. Меъёрҳои мусулмониро инҳо дар тарозуи худсохтаашон муайян мекунанд. Ин таҷрибаи нав набуда, аз рўзи аввали ибтидои ислом вуҷуд дошт. Дар айни замон пайравони аксарияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсӣ-динии ифротӣ танҳо худро дар майдони дин мусулмон мебинанд ва амалҳои диниро мувофиқи таълимоти худашон анҷом медиҳанд. Сарчашмаи ғоявии онҳо андешаҳои Ибни Таймия мебошанд. Аз нигоҳи Ибни Таймия ва пайравонаш қариб касе аз мусулмон намонд, ки кофир ва мушрик эълон нашуда

Ба Рӯзи Президенти Тоҷикистон бахшида мешавад Дар ҳар ҷомеа, бахусус дар давраҳои буҳронӣ ва гузариш ниёзи шадид ба роҳбаре эҳсос мегардад, ки масъулияти наҷоти давлат, истиқлолу озодии мардум, таъмини сулҳу субот ва мувозинати қувваҳои дар ҷамъият мавҷуда, инчунин таҳкими пояҳои истиқлолияти сиёсиро тавонад бо иродаи қавӣ, шикастнопазир ва дарку ҳимояи танҳо манфиатҳои миллӣ бар зиммаи худ бигирад. Таърихи давлатдории тоҷикон низ мавридҳоеро, ки боиси зуҳури пешвоёни сиёсӣ шудаанд, борҳо таҷриба кардааст. Аз ҷумла, баъди истилои арабҳо дубора дар сарзамини Мовароуннаҳр ва Тоҷикистони таърихӣ Исмоили Сомонӣ ҳамчун Пешвои миллӣ зуҳур ва мардумро дар атрофи ормонҳои миллӣ муттаҳид карда, давлати тоҷиконро ташкил намуд. Бо гузаштани марҳилаи муайяни таърихӣ миллати тоҷик боз дар ҳолати шадиди буҳронӣ қарор гирифт. Чун Иттиҳоди Шуравӣ таъсис ёфт ва тақсимоти миллӣ-ҳудудӣ дар ин сарзамин амалӣ гардид, вуҷуди тоҷикон ҳамчун миллати алоҳида ва дорои сарзамину қаламрави алоҳида зери суол рафт. Дар чунин шароити тақдирсоз низ фарзандони фарзонаи миллат, ҳарчанд ба сурати ҷудогона ҳам бошад, масъулияти пешкориро ба хотири миллат, бо вуҷуди он ки ҳамарӯза хатари воқеӣ ба ҷони худу хонаводаашон таҳдид мекард, ба уҳда гирифтанд. Агар он рӯзгор Садриддин Айнӣ ва Абдулқосим Лоҳутӣ ба сифати пешвоёни маънавии замон баромад карда бошанд, ба сифати роҳбарони сиёсӣ Шириншо Шотемур ва Нусратулло Махсум ба он мусоидат карданд, ки дар ҳайати Иттиҳоди Шуравӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёбад. Дар шароити буҳронии солҳои навадуми асри гузашта низ боз ба Тоҷикистони тозаистиқлол хатари нобудӣ таҳдид кард. Дар мамлакат вазъияти бениҳоят мураккаб эҷод гардида, дар хориҷ ва дохили мамлакат масъалаи аз байн бурдани давлате бо номи Тоҷикистон ба таври густурда баррасӣ мегардид. Маҳз дар чунин вазъият дар симои муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешвои нави мардумӣ ба майдони сиёсат ворид шуд, ки фаъолияти минбаъдаашон на танҳо бо роҳбарии сиёсӣ, балки бо эҳёи як институти нави миллӣ – Падидаи Пешво тавъам гардид. Ин институт ба сифати падидаи таърихию сиёсӣ, идеологӣ ва фарҳангӣ ҷараёни давлатсозии муосири тоҷиконро тавзеҳ дода, ба унсури устувори ҳувияти миллӣ ва низоми сиёсӣ табдил ёфт. Барои равшанӣ андохтан ба мавзуъ моро зарур аст нақши таърихии Иҷлосияи XVI Шурои Олиро дар он шароит мухтасар баён намоем. Иҷлосияи тақдирсози XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки аз 16 ноябр то 2 декабри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд баргузор шуд, дар таърихи давлати навини тоҷикон пас аз расидан ба Истиқлолияти давлатӣ яке аз рӯйдодҳои бениҳоят муҳим ва сарнавиштсоз ба ҳисоб меравад. Ин иҷлосия ҳамчун нуқтаи гардиш дар роҳи аз парокандагӣ эмин нигоҳ доштани халқи Тоҷикистон, хомӯш сохтани ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ, бартараф кардани буҳрони сиёсиву иқтисодӣ ва хатари аз байн рафтани давлати ҷавони тоҷикон арзёбӣ мешавад. Заминаҳои сиёсиву иҷтимоии баргузории ин иҷлосия асосан буҳрони шадиди сиёсӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ, фалаҷшавии сохторҳои давлатӣ ва хатари нест шудани давлати миллӣ буданд. Чунин шароит зарурати ташкили маркази идоракунии қонунӣ ва қудратмандро ба вуҷуд овард. Дигар нуктаи муҳим- ин қабули қарорҳои сарнавиштсоз дар ин иҷлосия буд. Махсусан, интихоби муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба сифати Раиси Шурои Олӣ оғози марҳилаи нави давлатдории тоҷикон ба шумор меравад. Ҳамзамон бо ин, сохтани пояҳои сохтори давлатдорӣ, масъалаи барқарор кардани низоми қонунии идоракунии давлат ва мақомоти амнияти миллӣ аз ҳамин иҷлосияи таърихӣ оғоз шуданд. Эмомалӣ Раҳмон дар ин иҷлосия сухане гуфтанд, ки хусусияти пешвоӣ доштани ӯро ба намоиш гузошт ва таърихӣ шуд: «Ман ба шумо сулҳ меорам ва дар ин роҳ, агар лозим шавад, ҷонамро фидо мекунам!» Дар он шабу рӯз пойтахти мамлакат- шаҳри Душанбе ҳамчун маркази идоракунии давлатӣ аз лиҳози бехатарӣ ғайри қобили қабул дониста мешуд. Аз ин рӯ, бисёре аз вакилон таклиф карданд, ки бигзор ҷумҳурӣ аз дигар минтақаи мамлакат идора карда шавад. Аммо Пешвои муаззами миллат бозгардондани ҷойгоҳи пойтахтро ба шаҳри Душанбе муҳим дониста, бо ин кор ба барқарор кардани фаъолияти воҳидҳои ҳукуматӣ мусоидат намуданд. Дар илми таърих ин иҷлосия ҳамчун “нуқтаи ибтидоии давлатдории навини тоҷикон”, “поягузори ваҳдати миллӣ” ва “қадами аввалини барқарорсозии сохти ҳокимияти қонунӣ”, “заминаи ташаккули давлати муосир ва мутамаркази тоҷикон”, “Иҷлосияи наҷоти миллӣ” ва ғайра шинохта мешавад. Шахсияти Эмомалӣ Раҳмон, хусусияти фардияшон, андешаву фаҳмишҳои сиёсӣ ва иродаи қавию мавқеъгириҳо, бахусус далерию шуҷоати бемисл нишон доданашон дар чашми мардуми ранҷкашида, дар ҳолати яъсу ноумедӣ қарордошта ва роҳро ба сӯи оянда гумкарда Пешвои халқиро ба намоиш гузошт. Раиси нави Шурои Олӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо вуҷуди ҷавонӣ тавонистанд бо истодагарӣ дар қабули қарорҳои муҳим худро ҳамчун Лидери ҳақиқӣ, ки метавонад вазъияти комилан хатарборро зери назорат гирифта, рафъ намояд, муаррифӣ намоянд. Аз ин рӯ, Илосияи XVI на танҳо рӯйдоди сиёсӣ, балки дар симои Эмомалӣ Раҳмон саҳнаи зуҳури шахсияти сиёсие шуд, ки тавонист миллатро дар шароити буҳронӣ муттаҳид созад, рамзи эътимод, умед ва ниёзи ҷомеа ба як роҳбари ягона гардад. Ин раванд бори дигар собит кард, ки дар фарҳанги давлатдории шарқ, хусусан, фарҳанги ниёгони мо нақши Пешвои сиёсӣ дар идоракунии давлат ниҳоят муҳим ва калидӣ арзёбӣ мегардад. Пешвоӣ ҳамчун мафҳум ва воқеият решаҳои амиқи таърихӣ дорад. Дар таҷрибаи давлатдории шашҳазорсолаи тоҷику форс роҳбари халқӣ на танҳо намояндаи қудрат, балки рамзи адолат, виҷдон ва ваҳдат будааст. Аз замони Пешдодиён то Каёниён, аз Сосониён то Сомониён ва то давраҳои минбаъда ниёгони тоҷик ба роҳбарони хирадманди худ на ҳамчун мансабдор, инчунин ба сифати ифодаи иродаи мардум ва қудрати маънавии давлат менигаристанд. Аз ҳамин рӯ, фарҳанги сиёсӣ ва ахлоқии тоҷикон ҳамеша арзиши шахсияти муттаҳидкунанда, ҳифзкунанда ва ҳидояткунандаро боло мегузошт. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шуравӣ ва истиқлолияти Тоҷикистон заминаҳои таърихии анъанаҳои неки давлатдорӣ имкони дубора эҳё шуданро пайдо намуданд, аммо дар баробари он ҷанги шаҳрвандӣ низ зуҳур кард, ки ин хатари нестшавии давлатро ба миён овард. Маҳз дар чунин шароит зарурати таърихӣ ва иҷтимоӣ ташаккули шахсияти муттаҳидкунанда, қавиирода, қудратманд ва дорои иродаи сиёсии созанда ва васлкунандаро талаб мекард. Пешвои муаззами миллат тавонистанд дар муҳити пурошӯби мамлакат, ки дар боло ишора кардем, на танҳо нақши роҳбарро иҷро кунанд, балки арзишҳои миллӣ, фарҳангӣ ва идеологии давлатдориро барқарор намоянд. Ҳамзамон бо раванди сулҳсозӣ ва ваҳдат тавонистанд асоси як идеологияи нави давлатиро гузоранд, ки дар меҳвари он сулҳ, ваҳдат, истиқлолият ва эҳёи миллӣ қарор дорад. Аз ҳамин ҷо мафҳуми «Пешвои миллат» на ҳамчун унвони шахсӣ, балки ҳамчун рукни рамзии давлатдорӣ шакл гирифт. Яъне, мафҳуми Пешво дар заминаи тафаккури фарҳанги миллӣ ва бо такя ба таҷрибаи давлатсозии тоҷикон шакл гирифта, пайдоиш ва рушди институти он дар Тоҷикистон натиҷаи ниёзи ҷомеа

Мардуми кишвар ҳар сол 16 ноябр Рӯзи Президентро бо шукуҳу тантана таҷлил мекунанд ва ин ҷашн арҷгузорӣ ба хидмату заҳматҳои шабонарӯзӣ, ҷоннисорию сарсупурдагиҳо дар роҳи ба даст овардан ва таҳкими сулҳу субот, созандагию бунёдкории кишвар бо мақсади рақобатпазирии он, ташаббусҳои доимии сатҳи ҷаҳонӣ бо мақсади эҳтирому эътибору эътирофи кишвар дар сатҳи байналмилалӣ, эҳёи дубораи ҳофизаи таърихӣ, ҷашну маросими мардумӣ ва фарҳанги миллист, ки аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон амалӣ гардида, дар тӯли солҳои истиқлолият ба рушди давлатдорӣ, поягузории низоми устувори сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар равона шудаанд. Ин сана рамзи ваҳдату худшиносии миллӣ буда, таҷассумгари иродаи мардум ва хирадмандии роҳбарест, ки тақдири миллатро бо андешаи стратегӣ ва диди ояндабинӣ ба сӯйи суботу шукуфоӣ тадбир месозанд. Аз нигоҳи фалсафии таърих, чунин ҷашн на танҳо арҷгузорӣ ба хидматҳои шахсияти сиёсист, балки таҷассумгари пайванди миёни инсону таърих, роҳбар ва миллат, хирад ва амал мебошад. Дар шахсияти Пешвои муаззами миллат арзишҳои умумибашарӣ, ба монанди адолат, масъулият, худогоҳӣ ва муҳаббат ба Ватан барҷаста таҷассум ёфтаанд. Дар сатҳи дохилӣ ва байналмилалӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон балки чун меъмори маънавии давлат, қувваи муттаҳидкунандаи мардум ва рамзи наҷоти миллии тоҷикон шинохта шудаанд. Дар фаҳмиши фалсафии ҷомеаи муосир Рӯзи Президент таҷдиди назар, ба маънои роҳбарӣ, адолати иҷтимоӣ ва рисолати инсон дар роҳи созандагӣ мебошад. Зеро дар асри буҳронҳои маънавӣ ва ҷаҳонишавии босуръат шахсияти роҳбари хирадманд метавонад меҳвари субот ва кафолати ҳастии давлат гардад. Аз сарчашмаҳои таърихӣ медонем, ки дар сарнавишти ҳар миллат рӯзе аст, ки дар он руҳи мардум ба хотири ҷустуҷӯйи маънои ҳастии худ аз хоб бедор мешавад. Барои миллати тоҷик ин бедорӣ бо номи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ -Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон алоқаманд аст, бо номи шахсе, ки дар замони фоҷеа ва парокандагӣ бо нури хирад ва муҳаббат бархост, то аз миёни хокистари ҷанг миллатро ба фардои ором ва бунёдкорӣ роҳнамоӣ кунад. Сулҳ, ваҳдат ва эҳёи давлатдорӣ дар Тоҷикистон на бо зӯр, балки бо хирад, сиёсати созанда ва дурбинона ба даст омадаанд. Он гоҳ ки ҷаҳолат бар дилҳо соя андохта буд, Роҳбари давлат сухани сулҳро аз дил гуфтанд, аз минбари баланд дар нахустин рӯзҳои роҳбариашон ва аз ҳамин сабаб суханонашон бар умқи дилҳо нишаст. Феномени роҳбари миллӣ агар ба зоҳир як падидаи сиёсӣ намояд ҳам, дар асл, зуҳуроти маънавию таърихӣ ва иҷтимоиест, ки реша дар шинохти худи миллат ва зеҳни он дорад. Миллат вақте ба марҳалаи худшиносии таърихӣ мерасад, ки роҳбари худро на танҳо интихоб мекунад, балки ӯро аз зеҳн ва руҳи худ меофарад. Роҳбар дар чунин ҳолат ба мисли оинаест, ки дар он хирад, ормон ва иродаи мардум инъикос меёбад. Пешвои миллат ҳамчун таҷаллии иродаи таърихии халқи тоҷик дар замоне зуҳур намуданд, ки ҷомеа ба роҳнамое ниёз дошт, ки тавонад хатти таърихро аз парокандагӣ ба ваҳдат, аз шубҳа ба бовар, ва аз фурӯпошӣ ба эҳё барад. Ин на танҳо вазифаи сиёсӣ, балки рисолати фалсафии роҳбарист, яъне ҳидоят кардани миллат ба сӯйи худшиносӣ ва худсозӣ. Фикр мекунам ва шояд дуруст ҳам бошад, ки зуҳури чунин роҳбарон на рӯйдоди тасодуфӣ, балки зарурати таърихист. Зеро таърих низ мисли табиат қонуни тавозун дорад: вақте хатар зиёд мешавад, хирад низ боло мегирад; вақте миллат дар ҳоли аз даст додани худшиносист, шахсияте зоҳир мешавад, ки онро боз ба сӯйи худ фаро мехонад, аммо на дар ҳама ҳолат ва на дар ҳар давру замон ва на барои ҳар як халқу миллат. Пас, ба хулосае меоям, ки ҳамин зарурати таърихӣ, ки тасодуфаш намедонам, маҳз ба бахти баланди миллати тоҷик ба вуқуъ пайваст. Зеро садҳо халқу миллатҳое ҳастанд, ки зери хатару фишор буда дар орзуи чунин зарурати таърихианд ва ё умеде ба тасодуф доранд. Ҳамин тавр, Пешвои миллат дар заминаи чунин қонуни таърих зуҳур карда, бо ормони ваҳдат, адолат, эҳёи худогоҳию худшиносӣ тавонистанд миллатро ба ояндае роҳнамоӣ кунанд, ки дар он илму маърифат, адолат ва озодӣ арзиши аслии давлатдорӣ гардиданд. Пешвои миллат роҳбариро аз хидмат ба халқу давлати худ оғоз карданд. Давлатро барои хидмат диданд, на барои ҳукумат. Барои Пешво роҳбарӣ масъулияти маънавист, ки ин аз ҳифзи Ватан, бедории миллат иборат аст. Пешвои миллат борҳо таъкид доштаанд, ки давлат бе инсон маъно надорад ва инсони бе Ватан бе реша мемонад. Аз ҳамин дидгоҳ буд, ки Президенти кишвар давлатро ба шакли нав, яъне давлатдории хирад, маърифат ва ахлоқ табдил доданд. Фалсафаи роҳбарии Пешво бар меҳвари хирад аст. Пешво ба хирад ҳамчун нерӯи ҳаётбахш менигаранд, ки инсонро аз торикӣ ба рӯшноӣ мебарад. Дар андешаи Пешво хирад танҳо донишу таҷриба нест, балки виҷдон аст, дил аст, муҳаббат аст. Ҳамин хирад буд, ки Пешвои муаззами миллат ҷангро хотима доданд, ба кишвар сулҳ оварданд ва дар дили миллат тухми итминон ба фардо коштанд. Худогоҳӣ ва худшиносии миллӣ дар дидгоҳи Пешвои миллат реша дар бовар ва таърихи худ дорад. Пешво мегӯянд, ки миллате, ки худро мешиносад, ҳеҷ гоҳ сарнагун ва дар дарозои таърих гум намешавад. Худшиносӣ маънои донистани таърих нест, балки дарки масъулият барои идомаи он аст. Аз ин рӯ, забон, фарҳанг ва суннатҳои миллӣ дар сиёсати Пешвои миллат ҷойгоҳи муқаддас пайдо намудаанд. Пешво таъкид мекунанд, ки забон руҳи миллат аст ва фарҳанг пояи ҳастӣ. Ба ҳамин хотир, забони давлатӣ, адабиёти миллӣ, фарҳанги суннатӣ ва мероси маънавии ниёгон дар замони роҳбарии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дубора эҳё ва устувор гардиданд. Бо ҳамин ҷаҳонбинӣ Тоҷикистон ба давлати худшиносу соҳибистиқлоли комилу ҳуқуқбунёд табдил ёфт. Парчам, Нишон, Суруди миллӣ, Конститутсия, Артиши миллӣ, пули миллӣ рамзҳои худшиносии давлатанд, ки бо шарофати хиради Пешво маънои воқеӣ пайдо карданд. Имрӯз ҳар шаҳрванди кишвар бо ифтихор мегӯяд, ки тоҷик аст ва Ватан дорад. Пас аз сулҳ, вақте ки мардум аз фоҷиа ба ҳаёти нав қадам мегузоштанд, Пешво кишварро аз нав сохтанд, роҳҳо кушоданд, пулҳоро барқарор карданд, неругоҳҳо ва муассисаҳои навро бунёд намуданд. Барномаи эҳёи миллӣ бо сохтмони НБО “Роғун” маънои рамзӣ гирифт. “Роғун” танҳо иншооти энергетикӣ нест, он рамзи ирода ва хиради миллати тоҷик аст. Вақте ки Пешвои миллат гуфтанд: “Роғун ояндаи миллат аст”, ин танҳо шиор набуд, эътиқод ба худшиносӣ буд. Пешвои миллат ҳамеша таъкид мекунанд, ки Ватан мисли модар муқаддас ва ягона аст. Пешво дар ҳар гӯшаи ин сарзамин руҳи таърихро эҳсос мекунанд: дар кӯҳҳои Бадахшон, дар сарзамини Кӯлоб, дар хоки Хатлон, дар водии Зарафшон ва дар шаҳрҳои Ҳисору Душанбе. Пешво ҳамеша таъкид менамоянд, ки Ватан танҳо хок нест, балки ин хотира, таърих, забон, хирад ва ҳастии миллат аст. Фалсафаи роҳбарии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо таълимоти маънавии ниёгони тоҷикон пайванди амиқ дорад. Пешво мисли давлатдорон, файласуфон ва донишмандони гузашта, аз Ҷамшеду Куруши Кабир то Исмоили Сомонию Рӯдакию Синову Фирдавсӣ танҳо ба хирад ва ахлоқ такя мекунанд. Аз диди Пешвои миллат давлат бе ахлоқ пойдор нест ва ҳар роҳбар бояд намунаи виҷдон бошад, бинобар ин Пешво бо ростқавлӣ ва хоксорию