Имя автора: pressa

Рӯзи байналмилалии занон, 8 март, таърихи бой ва қадима дорад, ки бо ҷараёни муборизаҳои занон барои ҳуқуқу озодиҳои онҳо алоқамандии зич дорад. Сараввал ин сана аз эътирозҳои сиёсии занон баҳри сабукиҳо дар фаъолияти корӣ оѓоз гардида, то ҷашнгирии иди занон омада расидааст. Оѓози ин рӯйдоди муҳим аз “роҳпаймоии дегчаҳои (кострюл) холӣ”, ки 8 марти соли 1857 дар шаҳри Ню-Йорки давлати Амрико ба вуқуъ пайваста буд, рост меояд. Коргарзанони корхонаи нассоҷии ин шаҳр ба кӯчаҳо баромада, шароити беҳтари корӣ, музди баландтари меҳнатӣ ва рӯзи кори кӯтоҳтарро талаб карданд. Он замон реҷаи корӣ барои мардҳо 8-соат ва барои занон бошад 16 соатро ташкил менамуд. Онҳо дар даст дегчаҳо ба ҳамоиш баромада, дегчаҳоро бо ҳам мезаданд ва сару садо баланд мекарданд ва ба ҳамин восита, таваҷҷӯҳи аҳли ҷомеаро ба мушкилоти худ ҷалб менамуданд. Чунин ҳамоишҳо солҳои зиёд идома меёфт ва соли 1908 дар шаҳри Ню-Йорк занони фаъол тавонистанд гирдиҳамои дигари оммавиро роҳандозӣ намоянд, ки дар он беш аз 15 000 занон иштирок намуданд. Дар ин ҳамоиш занон талаботи дигар-ҳуқуқи ҳаққи раъйдиҳӣ дар интихоботро низ илова намуданд. Як сол пас аз ин, дар солгарди ин раҳпаймоӣ, Ҳизби сотсиалистии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико гирдиҳамоӣ баргузор намуд ва якшанбеи охири моҳи февралро Рӯзи миллии занон эълон намуд, ки ҷашнгирии он то соли 1913 идома ёфт. Клара Сеткин, яке аз фаъолзани олмонӣ ва узви ҳаракати сотсиалистӣ, дар таъсиси Рӯзи байналмилалии занон нақши калидӣ доштааст. Клара Сеткин дар охири асри 19 ва аввали асри 20 шахсияти муҳим дар сиёсати давлати Олмон буд. Вай иштирокчии фаъоли ҳаракати байналмилалии коммунистӣ ва яке аз асосгузорони Ҳизби коммунистии Олмон маҳсуб меёбад. Клара Сеткин, ки номаш Эйснер аст, дар шаҳри Видерауи вилояти Саксонияи кишвари Олмон, дар оилаи яҳудӣ таваллуд шудааст. Дар синни ҷавонӣ, Клара бо кунҷковӣ ва хотираи устувори худ дар байни ҳамсолонаш фарқ мекард. Ў дар синни нӯҳсолагӣ, асарҳои Гёте ва Шиллерро хонда, шеърҳои онҳоро бо завқ аз бар мекард ва дар синни дувоздаҳсолагӣ метавонист порчаҳоро аз китоби “Таърихи Инқилоби Фаронса”-и Томас Карлайл азёд кунад. Дар замони донишҷӯиаш дар Гимназияи педагогии Лейпсиг, ки он замон яке аз муассисаи бонуфузи таълимӣ маҳсуб меёфт, Клара дар ҷаласаҳои махфии ҳизби сотсиал-демократҳо иштирок мекард. Дар соли 1878 ба Ҳизби сотсиалистии коргарон, ки баъдтар Ҳизби сотсиал-демократии Олмон (SPD) номгузорӣ шуд, аъзо гардид. Тақрибан дар ҳамин давра, вай бо донишҷӯёни муҳоҷири рус, ки дар Лейпсиг ғояҳои инқилоби коммунистиро паҳн мекарданд, робита барқарор кард, ки дар байни ин донишҷӯён Осип Сеткин, шавҳари ояндаи Клара низ буд. Зиндагии Клара соли 1881 пас аз он, ки Бисмарк Қонуни истисноиро алайҳи сотсиалистҳо қабул намуд, тағйир ёфт. Вай маҷбур шуд ба шаҳри Сюрих, сипас ба давлатҳои Австрия ва Италия муҳоҷират намояд. Баъдан дар ниҳояти кор ба шаҳри Парижи Фаронса, ки дар он ҷо Осип Сеткин зиндагӣ мекард, маскан гирифт. Дар Париж Осип ва Клара фаъолияти ҳизбии худро идома дода, аз ҳисоби тарҷумаи маводҳо ва нашри онҳо дар рӯзномаҳои сотсиал-демократӣ рӯзгори худро пеш мебурданд, гарчанде ки маоши онҳо ночиз буд. Вай ҳатто насаби худро ба Сеткин иваз кард ва аз Осип ду писар таваллуд кард, ҳарчанд муносибати заношўии онҳо расмӣ набуд. Аммо ҳаёти оилавӣ ӯро маҷбур карда натавонист, ки аз фаъолияти сиёсии худ даст кашад. Ҳангоми зиндагӣ дар Фаронса, Клара дар омодагӣ ва кори Конгресси муассисони Интернасионали дуюм дар Париж соли 1889 фаъолона иштирок намуд ва дар он ҳамоиш дар бораи нақши занон дар муборизаҳои инқилобӣ суханронӣ намуд. Пас аз қатъ шудани таъқиби сотсиал-демократҳо дар Олмон, Клара ба Олмон баргашт ва соли 1892 дар шаҳри Штутгарт нашри рӯзномаи занони SPD зери унвони “Баробарӣ”-ро ба роҳ монд. Соли 1907 Клара роҳбарии бахши занонро, ки дар дохили Ҳизби демократӣ таъсис дода шуда буд, ба ӯҳда гирифт. Дар ин давра бо фаъолзани дигари олмонӣ Роза Люксембург ошноӣ пайдо намуда, дар якҷоягӣ муборизаро барои баробарҳуқуқии занон идома доданд. Соли 1910 дар Конфронси байналмилалии занони сотсиалистӣ дар шаҳри Копенгаген, бо пешниҳоди Клара қарор дар бораи ҷашн гирифтани Рӯзи байналмилалии занон қабул гардид. Соли 1917 Клара аз мақоми худ дар ҳайати таҳририяи рӯзномаи “Баробарӣ” бо сабаби мухолифаташ ба идомаи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ барканор карда шуд. Соли 1920 Клара Сеткин бори аввал ба Иттиҳоди Шӯравӣ сафар кард ва дар он ҷо бо роҳбари давлати Советӣ Владимир Ленин ва завҷаи ў Надежда Крупская шиносоӣ пайдо кард. Дар солҳои баъдӣ, Клара зуд-зуд барои иштирок дар конгрессҳои Коминтерн ба Маскав сафар мекард. Аз соли 1920 то 1933, Клара мунтазам ҳамчун аъзои Рейхстаг аз Ҳизби коммунист интихоб мешуд ва ҳамзамон вазифаи Котиботи байналмилалии занони Коминтернро ба зимма дошт. Дар моҳи июли соли 1932 вақте, ки сотсиалистҳои миллӣ дар натиҷаи интихоботи ѓайринавбатии Рейхстаг, аксарияти овозҳоро дар парлумони Олмон ба даст оварданд, Клара Сеткин дар Маскав қарор дошт. Ҳамчун узви калонсоли Рейхстаг ӯ ҳақи ифтитоҳи иҷлосияи аввалини даъвати навро дошт, бинобар ин бо вуҷуди хуб набудани саломатиаш ба Берлин сафар кард ва дар он ҷо оиди хатарҳои миллатчиёни немис, ки дар арсаи сиёсат нав ворид мегардиданд, суханронии пурҳарорат намуда, даъват намуд, ки як ҷабҳаи ягонаи зиддифашистӣ таъсис дода шавад. Пас аз манъ шудани ҳизбҳои чапгаро дар Олмон, Сеткинро аз ватанаш бадарға намуданд ва ин дафъа барои бори охир ба Иттиҳоди Шӯравӣ ворид гардид. Клара Сеткин 20 июни соли 1933 дар деҳаи Архангелскии наздикии Маскав, дар синни 76-солагӣ дунёро падруд гуфт. Аз рӯйи маълумотҳои расмӣ, дар маросими дафни Клара Сеткин, шаш ҳазор нафар иштирок карданд. Хокистари ҷасади Клара Сеткинро дар кӯзачае гирифта, дар девори Кремли Майдони сурхи шаҳри Маскав гузоштанд. Ҳамин тавр номи Клара Сеткин ҳамчун рамзи зани озодихоҳ ва ҳақталаб барои ҳуқуқу озодиҳои занони ҷаҳон барои ҳамеша, дар саҳифаи таърихи ҷаҳонӣ сабт гардид. Маводи мазкур дар арафаи фарорасии яке аз идҳои бисёр ҳам арзишманд барои ҳамаи мо, иди Моларон, нашр мегардад, аз фурсати муносиб истифода намуда, тамоми модарони ватани азизамон Тоҷикистонро сидқан табрику таҳният гуфта, ба онҳо тани сиҳату хотири ҷамъ таманно менамоям. Бигузор фазои орому осудаи ватанамон абадан пойдор бошад. А. Мирзозода – мушовири директори Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Модар калимаест, ки аз шунидани он ба дили кас шодию сурур ва зебогию меҳрубони ворид мешавад. Олиҳаест, ки дар ҳама давру замон аз ҳурмату эҳтиром бархӯрдор буд. Тамоми олимону донишмандон ва бузургони илму хирад модарро ҳамчун офаридгор ва давомдиҳандаи насли башар дониста, ба ҷасорату шуҷоаташ ва меҳрубонию заҳматҳояш баҳои баланд додаанд. Император ва сипаҳсолори бузурги фаронсавӣ Наполеон Бонапарт барҳақ иброз доштааст, ки “ Модар ба як даст гавҳора ва бо дасти дигар сайёраро такон медиҳад”. Дар миёни мардуми Чин зарбулмасале ҳаст, ки дар дунё зани зишт вуҷуд надорад. Яъне онҳо дар чеҳраи зан танҳо зебогиро мебинанд. Файласуфи бузурги Юнони қадим Суқрот чунин гуфтааст: “Бо падару модари худ чунон рафтор кун, ки аз фарзандони худ таваққуъ дорӣ”. Воқеан тамоми мавҷудоти рӯи олам назди бузургии модар сар фуруд овардаанд ва қаҳрамониашро дар зиндагӣ нотакрор донистаанд. Вақте тифл ба дунё меояд тарбияи ӯ аз модар оғоз мешавад ва ба кадом қуллаҳо мерасад аз саҳми модар вобаста мебошад. Модар қаҳрамонест, ки қаҳрамононро тарбия намудааст, олимону донишмандонро роҳнамоӣ намудааст ва бузургтар аз ҳама модарест, пайғамбаронро ба дунё овардааст. Дини ислом низ нисбат ба эҳтироми модар ва волидайн мақоми хос гузоштааст. Қуръони Карим, ки сарчашмаи асосии дини ислом мебошад, яке аз сураҳои он ба зан бахшида шудааст. Паёмбар (с) гуфтаанд: “Ризоияти Худованд дар ризоияти падару модар ва хашми ӯ дар хашми онҳост”. Яке аз шоистатарин амале, ки инсон бояд ба он диққат диҳад ин эҳтиром ва ҳаққи падару модар мебошад. Президенти кишвари азизамон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар васфи зан – модар чунин иброз доштаанд: “Модар муқаддастарин ва азизтарин шахс дар зиндагии ҳар як инсон аст. Ҳеҷ қувва ва ҳеҷ сарват наметавонад меҳрубониву муҳаббати модарро иваз намояд. Зан – модар чароғи хонадон. Пояи давлат ва офарандаи ҳаёт аст”. Пешвои миллат бузургии зан – модарро ба инобат гирифта, ӯро ҳамчун эҳёкунандаву нигоҳдоранда ва посдорандаи анъанаҳои миллӣ донистааст. Имрӯзҳо фаъолияти занону модарони тоҷик дар ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷомеа дида мешавад ва дастгирии Ҳукумату давлат мебошад, ки ба мо занон чунин шароитҳо муҳайё шудааст. СММ доир ба ҳуқуқҳои занон ва мавқеи онҳо дар ҷомеа 18-декабри соли 1979 Конвенсия қабул намуд ва ин Конвенсия 3-сентябри соли 1981 дар эътибор даромадааст. Конвенсия дар бораи барҳам додани тамоми шаклҳои табъиз нисбати занон бахшида шудааст. Ин Конвенсия аз дебоча, 6-қисмат ва 30-модда иборат буда, ҳар як қисм ба масъалаи муҳиме нисбати некӯаҳволии ҳайёти занон бахшида шуда аст. Мақсади асосии Конвенсияи СММ дар ҳамаи кишварҳои ҷаҳон баробарии ҳуқуқҳои занон бо мардҳо буд. Дар интихобот ва дигар корҳои ҷамъиятию сиёсӣ баробар иштирок намудан аст. Масъалаи баробарҳуқуқии занон бо мардон дар дигар санадҳои муҳими байналмилалӣ инъикос гардидааст. Имрӯзҳо мақоми зан дар ҷомеа бисёр баланд мебошад. Дар урфият гуфтаанд, ки “Зан чароғи хонадон аст”. Дар ин ҳикмат маънии бузурги фалсафӣ иниҳон буда, он мақоми занро дар оила баён месозад. Дар баробари пешрафти инсоният ва барпо гардидани форматсияҳои ҷамъиятӣ мақоми роҳбарӣ дар оила ҳамчун ҷузъи ҷомеа ба зан тааллуқ дошт, ки он марҳилаи “Модаршоҳӣ” ном дошт. Дар анъанаҳои фарҳангии халқи тоҷик зан аз ҳурмату эҳтиром бархӯрдор буд. Махсусан дар адабиёт нақши ӯ ҳамчун модар ва ҳимоятгари ободии хона тараннум карда мешавад. Қонунгузорӣ оид ба ин масъала диққати ҷиддӣ медиҳад: Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон медорад: “Давлат оиларо ҳамчун асоси ҷомеа ҳимоя мекунад. Ҳар кас ҳуқуқи ташкили оиларо дорад. Мардон ва занон, ки ба синни никоҳ расидаанд, метавонанд оила бунёд намоянд. Дар оиладорӣ ва бекор кардани ақди никоҳ зану шавҳар баробарҳуқуқанд”. Давлат мақоми махсуси занро дар оила ва ҷомеа баён доштааст. Ба ин меъёри конститутсионӣ “модару кӯдак таҳти ҳимоя ва ғамхории махсуси давлат қарор доранд”. Давлат ба модарон имтиёзҳои зиёд додааст. Зан ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи мо дар баробари мардон бояд тамоми имкониятҳоро баҳри иштирок дар ҳаёти сиёсии мамлакат дошта бошад. Муҳтарам Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ Пешвои миллат низ ба масъалаи таҳсилу донишомӯзӣ ва касбомӯзии занон ҳамеша таъқид менамоянд. Занону модарони тоҷик дар таърихи миллати тоҷик бисёр саҳми бузург гузоштаанд. Онҳо фарзандонеро чун Саъдию Ҳофиз, Рӯдакиву Фирдавсӣ ва Айниву Бобоҷон Ғафуров тарбия намудаанд, ки ин чеҳраҳои мондагор ба халқу миллати тоҷик хидмат намуда, таъриху фарҳанги тоҷиконро ба ҷаҳониён муаррифӣ намудаанд ва номи некашон ҳаргиз фаромўш нахоҳад шуд. Пешвои миллат дар ҳама суҳбату вохӯриҳои худ нақши занону модаронро муҳим арзёбӣ намуда, чунин гуфтаанд: “Бовар дорам, ки бонувону занон ва модарону духтарони азизи мо дар амалисозии талаботу муқаррароти қонунҳои миллӣ, пешгирӣ кардани бегонапарастӣ, аз ҷумла сару либос ва ойинҳои барои мардуми мо бегона, ба камол расонидани наслҳои солим, таҳкими сулҳу субот дар ҷомеа, пешрафти давлат ва ободии Ватан минбаъд низ саҳми арзишманди худро мегузоранд”. Аз ин суханон чунин хулоса кардан мумкин аст, ки Пешвои миллат ба нерӯи зан-модари тоҷик боварии комил доранд ва нақши онҳоро дар рушди давлатдорӣ муҳим меҳисобанд. Агар Пешвои муаззами миллат ба зан-модари тоҷик ҳамчун неруи қудратманд ва боирода боварӣ доранд, пас месазад мо ҳар як зан ва бонуи тоҷик дар ҳифзу посдории арзишҳои милливу таърихӣ саҳмгузор бошем ва барои пойдории анъанаву суннатҳои созандаи миллатамон саъю талош варзем. Шарифова С. – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши маъхазҳои исломӣ

Ҳамаи динҳо ба эҳтиром, муҳаббат ва ғамхорӣ нисбат ба модар аҳамияти махсус медиҳанд. Модар на танҳо шахсе аст, ки фарзандро ба дунё меорад, балки шахсияти муҳими тарбиявӣ, маънавӣ ва иҷтимоӣ мебошад. Дар динҳои гуногун, мисли ислом, масеҳият, яҳудият, буддоия, ҳиндуия ва дигар анъанаҳои динӣ, таълимоти махсус дар бораи эҳтироми модар ва муносибати нек ба ӯ вуҷуд дорад. Мавриди зикр аст, ки модар дар ислом на танҳо шахсияти оилавӣ, балки шахсияти муқаддас ва муҳтарами маънавӣ мебошад. Ислом модарро бо эҳтиром ва муҳаббат ба фарзандонаш муаррифӣ мекунад. Қуръон ва аҳодис на танҳо мавзӯъҳои ахлоқӣ, балки муфассал ба нақши модар дар ҷомеа ва муносибатҳо бо фарзанд таъкид мекунанд. Модар ҳамчун шахсияти муҳтарам дар ислом, намунаи муҳаббат, сабр ва асоси ҳаёти инсон дар ислом нақши бузург дорад. Дар Қуръон ва дар аҳодиси Паёмбар (с) модарро ҳамчун шахси наздиктарин ва муҳтарамтарин барои фарзандон муаррифӣ мекунанд. Дар ислом модар на танҳо барои фарзанде, ки ба ӯ ғамхорӣ мекунад, муҳаббат дорад, балки ҳамчун рамзи меҳру муҳаббат ва сабр дар ҷомеа ҳам арҷманд аст. Ислом таваҷҷӯҳ ва эҳтироми хоса ба модарро таъкид мекунад. Яке аз маъруфтарин аҳодисе, ки қадри модарро таъкид мекунад, чунин аст: “Ҷаннат зери пои модар аст.” (Саҳеҳ, Муслим). Ин ибора маънои онро дорад, ки фарзанд барои ба даст овардани ризои Худо ва ҷаннат, бояд модарро эҳтиром кунад ва ба ӯ некӣ кунад. Модар дар ислом рамзи меҳру муҳаббат ва сабр мебошад. Ҳар як модар дар давраи ҳомилагӣ, таваллуд ва тарбияи фарзанд бо меҳру ғамхории беандоза ва сабрро нишон медиҳад. Мусалмонон бояд ин эҳсосоти пурқиматро қадр кунанд. Эҳтиром ва қадри модар дар Қуръон бисёр ҷидди таъкид мешавад. Қуръон ба нақши модар дар ҳаёти фарзанд ва аҳамияти он дар тарбияи ахлоқӣ ва маънавии фарзандон диққат додааст. Дар оятҳои гуногуни Қуръон ба қадри модар ва масъулияти фарзандон нисбат ба модарон таъкид мешавад. Оятҳои Қуръон дар бораи Модар чунин баён шудааст. Дар ояти 23 ва 24 сураи “Исро” омадааст: “Ва сазовори меҳрубонӣ ва некӯкорӣ ба онҳо модар аст, ки ӯ онҳоро дар ду соли синапарварӣ ба дунё овард. Аз ин рӯ, шукронаи ман ва модаратро кун, ва дар ҳаёт ба ман баргаштан аст.” Ин оят нишон медиҳад, ки модар нисбат ба фарзанд масъулияти зиёд дорад ва фарзанд бояд баробари кӯмак ва хизмат дар зиндагӣ ба ӯ эҳтиром ва шукрона кунад. Меҳри модар нисбати фарзанд беғараз ва комил аст. Модарон дар тарбияи фарзанд, нигоҳубин ва мушкилоти зиндагӣ сабр ва таҳаммулро нишон медиҳанд. Дар ислом сабр ҳамчун сифати муҳими маънавӣ ва ба даст овардани ризои Худо таълим дода шудааст. Модар дар ислом беш аз як шахси оила аст; ӯ пайванди муҳими ҷомеа мебошад. Қадр ва эҳтироми модар ҳамчун фарзанд дар тамоми аҳком ва ҳаёти иҷтимоӣ таъкид мешавад. Ҳамчунин қадри модар дар аҳодис ба таъкид зикр шудааст. Яке аз маъруфтарин аҳодисе, ки қадри модарро нишон медиҳад, ин аст. Пайғамбар (с ) фармуданд: “Як мардеро назди Паёмбар (с) оварда, вай пурсид, ки ман бояд ба кӣ бештар эҳтиром кунам? Паёмбар (с) ҷавоб доданд: “Модаратро.” Пурсид: “Пас аз ӯ?” Паёмбар (с) гуфтанд: “Модаратро.” Вай боз пурсид: “Пас аз ӯ?” Паёмбар (с) гуфтанд: “Модаратро.” Вай боз пурсид: “Пас аз ӯ?” ) гуфтанд: “Падаратро.” (Ривояти Бухорӣ ва Муслим) Ин аҳодис бисёр равшан нишон медиҳад, ки эҳтиром ва муҳаббат ба модар дар ислом ҳадди аксар аҳамият дорад. Паёмбар (с) се маротиба барои эҳтиром ба модар таъкид карданд, ки ин нишон медиҳад, ки модар мақоми хоса дар ислом дорад. Ҳамчунин дар дигар ҳадис Паёмбар (с) мефармоянд: “Се нафарро эҳтиром кун: Падар, Модар ва устод” (Саҳеҳ, Бухорӣ). Ин аҳодис нишон медиҳад, ки эҳтироми модар баробар бо эҳтироми падар ва устод аст, балки дар баъзе мавридҳо ҳатто афзалият дорад. Дар дигар аҳодис ҳам Паёмбар (с) бо ишора ба саҳимият ва ахлоқи модар чунин фармуданд: “Ҷаннат зери пойи модар аст.” (Саҳеҳ, Насоӣ) Ин аҳодис маънои онро дорад, ки баргузор кардани эътибори Худо ва роҳи дастрасӣ ба ҷаннат бо эҳтиром ба модар ва хизмати ба ӯ муваффақ мешавад. Қадри модар дар ҷомеа низ хелоҳам муҳим мебошад. Модар на танҳо оила, балки пойдевори ҷомеа мебошад. Модар фарзандонро тарбия мекунад, арзишҳои ахлоқиро таълим медиҳад ва ҷомеаро бо ахлоқи дуруст тақвият медиҳад. Модар ҳамчун омӯзгори аввалини фарзанд ва роҳнамои маънавӣ мебошад. Дар охир ҳаминро бояд қайд намуд, ки Модар дар ислом як шахсияти муқаддас ва муҳтарам аст. Қуръон ва аҳодис пайваста нақши модарро дар тарбияи ахлоқии фарзандон ва ҷомеа таъкид мекунанд. Модар як намунаи муҳаббат, сабр, хидмат ва ибодат ба Худо мебошад. Вай на танҳо шахсияти оила, балки шахсияти маънавӣ ва тарбиякунандаи фарзандон аст. Модар бояд бо муҳаббат ва эҳтиром баробар бо рисолат ва амали шукронаи фарзандон қадр шавад. Аммо оиди мақоми модар дар динҳои ҷаҳонӣ чунин иброз дошт, ки модар дар тамоми тамаддунҳо ва динҳои ҷаҳон ҳамчун шахсияти муқаддас ва муҳтарам шинохта мешавад. Аз ҷумла дар дини масеҳият модар ҷойгоҳи хеле баланд дорад. Китоби муқаддаси масеҳиён Библия фарзандонро ба эҳтироми модар ва падар фаро мехонад. Амри эҳтироми падару модар Дар яке аз аҳкоми машҳури Китоби Муқаддас гуфта шудааст: «Падари худ ва модари худро эҳтиром кун, то умрат дар рӯи замин дароз шавад.» (Китоби Хуруҷ 20:12) Ин амр яке аз Даҳ аҳком мебошад, ки дар дини масеҳият аҳамияти бузург дорад. Он фарзандонро вазифадор мекунад, ки ба падару модар, махсусан ба модар, эҳтиром ва муҳаббат нишон диҳанд. Дар масеҳият модари Марям ҷойгоҳи бисёр баланд дорад. Вай ҳамчун намунаи покӣ, сабр ва имон шинохта мешавад. Дар Инҷил гуфта мешавад: «Ҳама наслҳо маро хушбахт хоҳанд гуфт.» (Инҷил, Луқо 1:48) Марям ҳамчун модари муқаддас дар масеҳият эҳтироми бузург дорад ва дар бисёр анъанаҳои масеҳӣ ҳамчун рамзи модарӣ ва муҳаббати илоҳӣ ҳисобида мешавад. Яҳудият низ яке аз қадимтарин динҳои ҷаҳон мебошад ва дар таълимоти он ҳам модар ҷойгоҳи муҳим дорад. Дар китоби Таврот чунин гуфта шудааст: «Ҳар кас бояд аз модар ва падари худ эҳтиром намояд.» (Левит 19:3) Ин таълимот нишон медиҳад, ки эҳтироми модар як фарзи динӣ мебошад. Дар фарҳанги яҳудӣ модар ҳамчун нигоҳдорандаи дин ва анъана ҳисобида мешавад. Дар бисёр ҳолатҳо ҳатто ҳувияти динӣ аз модар муайян мешавад: агар модар яҳудӣ бошад, фарзанд низ яҳудӣ ҳисобида мешавад. Дар дини Ҳиндуия бошад модар яке аз муқаддастарин шахсиятҳо мебошад. Дар бисёр матнҳои динӣ ва фалсафии ҳиндуӣ модар ба дараҷаи

Наврӯзи бостонӣ яке аз куҳантарин ва маҳбубтарин ҷашнҳои фарҳанги ориёӣ-тоҷикӣ буда, он ҷашни сароғози баҳор, таҷаллигоҳи зеботарин чеҳраи табиат ва саршавии соли нави мардуми тоҷику порсизабони олам мебошад. Наврӯз дар луғатҳо ба маънои рӯзи нав ва тоза, рӯзи нахустин, аввали рӯзҳои сол, яъне рӯзе ки соли нав аз он оғоз мегардад омадааст. Ин ҷашн таърихи зиёда аз сеҳазорсола дошта, куҳантарин ва дерпойтарин ҷашни миллии мардумони ориёитабор маҳсуб гашта, инъикоскунандаи таърихи маданият ва оини миллии мо ба шумор меравад. Аз қадимулайём гузаштагони мо ақида доштанд, ки ҳар касе Наврўзро ҷашн гирад, ба хуррамӣ пайвандад ва то Наврўзи нав умри хеш ба шодмонӣ гузаронад. Наврўз рўзи эътидоли баҳорӣ – рўзи баробаршавии шабу рўз, аз нав зинда гаштани табиат, рўзи ба бурҷи Ҳамал расидани Офтоб аст. Бо омадани Наврўз табиат қолини мунаққаш аз гулҳои баҳориро ба мисли чакани зебосанамони диёри биҳиштосои мо ба бар мекунад. Лолаву ёсуман ва дигар гулҳои наврўзӣ гўиё бар як пой рост истода, бо замзамаҳои оҳанги нафиси боди баҳорӣ ба рақс медароянд: Рўзест, ки дар умр наёбанд чунин рўз, Солест, ки дар умр наёбанд чунин сол. Эй рўз, чӣ рўзӣ ту бад ин зиннату ин зеб, К-аз зиннату зеби ту дигар шуд ҳама аҳвол. Донишманд ва олими қарни даҳум Абурайҳони Берунӣ дар «Осору-л-боқия»-и хеш чунин зикр намудааст: «Овардаанд, ки дар Наврўз ҷоме пур аз ҳалво бар Пайғамбар (с) ҳадя оварданд. Он Ҳазрат пурсид: «Ин чист?» Гуфтанд: «Имрўз рўзи Наврўз аст». Пурсид: «Наврўз чист?» Гуфтанд: «Иди бузурги эрониён аст». Фармуд: «Оре, дар ин рўз буд, ки Худованд Аскараро зинда кард». Пурсиданд: «Аскара чист?». Фармуд: «Аскара ҳазорон мардуме буданд, ки аз тарси марг тарки диёр карда, сар ба биёбон ниҳоданд ва Худованд бар онон фармуд: «Бимиред! Пас мурданд. Пас ононро зинда кард ва абрҳоро амр фармуд, ки бар онон биборанд. Он гоҳ (Расули акрам (с) аз ҳалво тановул кард) ва фармуд: «Кош ҳар рўз барои мо Наврўз буд». Аз ин ҷо суннати об пошидан дар Наврўз ривоҷ ёфтааст. Ҳамчунин бояд зикр кард, ки дар адабиёти наврўзӣ мувофиқи иттилои Абурайҳони Берунӣ, фикри дигаре низ вуҷуд дорад, ки тибқи он гўё дар Басра вабое падид омад ва ҳамаи сокинони он ҷо фавтиданд. Чун аввали Фарвардин расид, Худованд бороне бар эшон биборид ва ононро зинда кард, эшон ба масокини худ баргаштанд. Пас подшоҳи замон гуфт: «Ин Наврўз аст». Дар натиҷа ин рўз ба Наврўз ном баровард ва мардум онро муборак шумориданд. Дар китоби мазкур Абурайҳони Берунӣ аз забони Алӣ бинни Яҳё чунин нигориштааст: «Рӯзи Наврӯз ягона рӯзест, ки тағйирнопазир аст» ва дар китоби дигари худ «Ал-тафҳим» зикр намудааст: «Нахустин рӯз аст аз Фарвардинмоҳ ва аз ин ҷиҳат рӯзи нав карданд, зеро ки нишони соли нав аст». Наврўз қадимтарин дар ҷаҳон ҷашни куҳану бостонӣ ва фархундаи фарвардин буда, эҳёгари табиат ва паёмовари ваҳдату муҳаббат, покию садоқат ва зебоию садоқат мебошад. Дар ин ид дехқонон ба киштукори саҳроӣ мебароянд. Маҳз маҳсули меҳнати деҳқон аст, ки мардум ба хотири ҷамъ ва осоишта умр ба сар мебаранд: Ҷаҳонро хуррамӣ аз деҳқон аст, Аз ў гаҳ заръ гоҳе бўстон аст. Муносибат ба ин иди баҳор дар ҳар ҷо гуногун аст. Ҷашнгирии ин иди баҳор дар даврони шўравӣ манъ буд, зеро Наврўзро иди динӣ меҳисобиданд. Бояд хотиррасон намоем, ки иди Наврўз ва дини ислом ду чизи аз ҳамдигар ҷудо буда, омехта кардани онҳо ба ҳамдигар ноҷоиз мебошад ва метавонад боиси сар задани нофаҳмиҳо гардад. Дар ин маврид Пешвои муаззами миллат хело ба маврид таъкид намудаанд: “То замони интишори ислом гузаштагони халқи тоҷик низ дорои фарҳангу тамаддун, дину оини бостонӣ ва соҳибкитоб буданд. Бинобар ин, мо имрўз набояд ба саҳифаҳои заррини таърихи чандинҳазорсолаи миллати худ аз рўи таассуб ё ноогоҳии динӣ хати батлон кашем ва таърихи гузаштаи халқи хешро инкор созем. Чунонки мушоҳида мегардад, баъзеҳо арзишҳои бузурги ахлоқиву маънавии миллиро, ки дар ташаккул ва рушди фарҳанги мардумӣ то имрўз нақши муайянкунанда мебозанд, нодида гирифта, мехоҳанд онҳоро ба арзишҳои динӣ муқобил гузоранд. Муаллифони чунин мавод набояд фаромўш кунанд, ки баръакс Наврўз яке аз ҷашнҳои воқеан ва табиатан милливу мардумии мост ва бо ягон дину мазҳаб муносибат надорад”. Дар ин ҷо ба як нуктаи муҳим бояд ишора намуд, ки Алӣ ибни Абутолиб ва Абдуллоҳ ибни Аббос, ки ба иттифоқи тамоми мазоҳиби исломӣ яке аз фақеҳтаринҳо буданд, ҷашнгирии Наврўзро манъ накарданд, ҳол он ки ин саҳобаҳо дину диндориро аз урфу одат беҳтару бештар фарқ карда метавонистанд. Мувофиқи ақидаи исломӣ ҳар рӯзе, ки дар он некӣ бошад, он рӯз барои мусулмон рўзи муборак ва нек аст. Дар ин ҷо мисоле овардан бамаврид аст, ки аз ибтидои зуҳури ислом то ба ҳол тамоми давлатҳои исломӣ рӯзҳои хосеро ҷашн мегиранд, ба монанди рӯзи истиқлол, рӯзи ғалаба ва ғайра. Ҳеҷ касе ин рӯзҳоро маҳкум намекунад, баръакс онро ҷашн мегиранд ва фархунда медонанд. Наврӯз низ ҳамчун падидаи зиндашавии замин аз қадимулайём ҷашн гирифта мешавад. Он нафароне, ки эрод мегиранд ва даъво доранд, ки Наврўз яке аз идҳои маҷусиҳост, хато мекунанд. Зеро, таърих исбот намудааст, ки Наврӯз ба ҳеҷ як дине марбут намебошад. Дар Афғонистон бошад толибон Наврўзро оини зардуштӣ ҳисобида, қатъиян ба ҷашнгирии он иҷозат намедиҳанд. Курдҳои Ироқу Туркияю Эрону Гурҷистон, ки аз насли ориёитаборон мебошанд, ин идро бо тантанаҳои назаррас, ҳамчун иди Наврўз, ҷашн мегиранд. Дар Ҷумҳурии Сурияи Араб то солҳои 2010 ҷашнгирии ин ид расман манъ шуда буд ва 21 мартро ҳамчун “Рўзи модар” қайд мекарданд, ҳоло бошад, ҷашнгирии Наврўз 21 март дар Сурия иди расмӣ эълон гардид. Тантанаҳои наврўзӣ бо рақсҳои “дабка”-и курдӣ дар шаҳрҳои Киркук, Мосул, Сулаймонияи Ҷумҳурии Ироқ аз қадимулайём то ба имрўз идома доранд. Дар Эрону Озарбойҷон ва ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ҷашнгирии ин рўз шукуҳу шаҳомати хешро дорост. Дар шаҳри Лос-Анҷелеси ИМА, ки тақрибан наздики 2 млн эронитабор дар он ҷо умр ба сар мебаранд (бо иҷозати расмии ҳокимони шаҳр) ҳамасола дар майдонҳои муайяншуда ин идро ҷашн мегиранд. Дар шаҳру ноҳияҳои Федератсияи Русия ин идро ҳамватанони дар он ҷо будаи мо барои эҳтиром гузоштан ба арзишҳои фарҳангӣ ва ҳифзи ҳувияти миллӣ низ қайд намуда, бо ин восита маданияту урфу оини миллии куҳанбунёди моро ба ҷаҳониён муаррифӣ менамоянд. Лозим ба ёдоварӣ аст, ки бо ташаббус ва иқдомоти пайгиронаи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва дастгирии сарони кишварҳои

Рўза рукни чаҳорумин аркони панҷгонаи дини ислом ба шумор рафта (пас аз калимаи шаҳодат, намоз ва закот) рўза доштан ба мусулмонон соли дуюми ҳиҷрӣ фарз гардида аст. Рўза дар поксозии бадани инсон нақши закотро дар мол анҷом медиҳад. Пайғамбари акрам (с), ки худ нуҳ сол рўзаи моҳи мубораки Рамазонро гирифта буд, фармудааст: «Ҳар чизе закоте дорад ва закоти бадан рўза аст». Расули акрам (с) рўзаи моҳи Рамазонро сипар ва нигаҳдорандаи соҳиби худ аз оташ номида, мефармояд: «Шахсе, ки Рамазонро аз рўи имон ва ихлос рўза бидорад, гуноҳҳои гузаштаи ў омурзида мешаванд» («Саҳеҳ»-и Бухорӣ). Ба ривояти Имом Бухорӣ дар ҳадиси қудсӣ омадааст: «Тамоми аъмоли фарзанди Одам моли ўст, ба ҷуз рўза ва он моли Ман аст ва мукофоташ назди Ман аст. Бо раҳнамоии Расули акрам (с) заминаҳои иҷтимоии ибодат, аз ҷумла рӯза, дар паҳлўҳои мухталифи ҳаёти ҷомеа ва афрод фароҳам хоҳад омад. Рӯза инсонро чун шахси уҳдадору масъулиятшинос, хештандору ба имон ва василаи беҳтарини тарбия ва тағзия (ғизо додан)-и ҷисму ҷон, тақвияи шуури динию мазҳабӣ, шукуфоии неру ва истеъдодҳои ботинӣ, дарку андешаронӣ дар неъматҳои худовандӣ мегардонад. Рўза дорои ҳикматҳои зиёдест, он танҳо як навъи гуруснанишинӣ, риёзати бадан, худдорӣ аз хўрдану нўшидан ва ҳамбистарӣ ё сер кардани гуруснагон нест, балки худдорӣ аз тамоми рафтору кирдори бад, соҳиби ахлоқи ҳамида будан, некўгардонии хулқу атвор мебошад. Худдорӣ аз хўрдану нўшидан ва ҳамбистарӣ танҳо ҷанбаи зоҳирии рўза аст ва Худованд ҳеҷ ниёзе ҳам ба он надорад. Рўза ғизои маънавии рўҳ мебошад, мисли он ки хўрок ба тан қувват мебахшад, рўза ҳам ба рўҳ неру мебахшад. Рўзадор ба монанди намозгузор дар ҳолати ибодат қарор дорад, танҳо фарқ дар он аст, ки агар дар намоз сухани дунёӣ гуфтан ва ҳаракати зиёдатӣ кардан раво набошад, шахси рўзадор сухан мегўяду ҳаракат мекунад, вале бояд аз тамоми аъмоли зишту ҷоҳилона, рафтори ношоиста, гуфтори беҳуда, алфози зишту носазо худдорӣ карда, аз хусумат, дурўғу туҳмату ғайбати дигарон ва амсоли ин канораҷуӣ намояд. Аз бузургтарин фоидаҳои руҳии рӯза ин аст, ки он боиси хушнудии Худованд ва мағфирати гуноҳону дурӣ ҷустан аз маъсият мебошад. Дар ҳадиси шарифи набавӣ омадааст: “Ҳар шахси рӯзадоре, ки каломи беҳуда ва кори беҳударо тарк накунад, Худованд ниёзе ба гурусна будану ташна будани ӯ надорад” (“Саҳеҳ”-и Бухорӣ). Худои таоло дар Қуръони карим зимни хитоб ба аҳли имон мефармояд: «Эй касоне, ки имон овардед, бар шумо рўза доштан лозим карда шуд, чунон ки бар касоне лозим карда шуд, ки пеш аз шумо буданд, то бошад ки парҳезгорӣ кунед!” (сураи «Бақара», ояти 183). Аз ин оят ба таври ошкору возеҳ аён мегардад, ки рўза ибодати қадимӣ ва бар пайравони динҳои пешин низ фарз гашта будааст. Уламо адои закотро дар моҳи шарифи Рамазон мустаҳаб донистаанд, ба ҷиҳати қавли Усмон ибни Аффон (раз): “Агар моҳи Рамазон даромад, ин моҳи адои закоти шумост” (Изо дахала рамазон ҳозо шаҳру закотикум…). Рамазон мактаби ҷавонмардӣ ва бахшиш, мавсими садақаву хайрот аст. Расули акрам дар саховатмандӣ, ҷавонмардӣ ва ғамхориву дилсўзӣ ба ниёзмандон намунаи ибрат буд. Дар моҳи мубораки Рамазон аз дигар моҳҳо бештар некӣ мекард, ба бахшишу эҳсон мепардохт, сахитару бахшандатар буд. Пайғамбари гиромӣ (с) фармудааст: «Беҳтарин ва боарзиштарин садақа он аст, ки дар моҳи Рамазон анҷом гирад» («Саҳеҳ»-и Бухорӣ). Бесабаб нест, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд намуданд, ки вазифаи аввалиндараҷаи ҳар як фарди бонангу номуси ҷомеа аз он иборат аст, ки арзишҳои олии фарҳангии милливу диниамон – некиву накўкорӣ, адлу инсоф, хайру саховат ва дастгирии ятимону дармондагонро дар байни мардуми шарифи Тоҷикистон тарғибу ташвиқ намоем. Дар ин маврид дар Қуръони карим омадааст: « …Ва он чи аз мол харҷ кардед, (нафъ) барои (зоти) шумо аст. Ва лоиқ нест, ки ҷуз барои талаби рўи Худо (хушнудии Худо) харҷ кунед. Ва он чи аз мол харҷ кардед, ба тамом ба (сўи) шумо расонида шавад; ва шумо ситам карда нахоҳед шуд» (сураи “Бақара”, ояти 272). Ҷои дигар Қуръон хабар додааст: «Ҳар ки некие оварад, ўро даҳчанд (подош) аст…» (сураи «Анъом», ояти 160). Даҳ баробар дараҷаи поёни подоши як некӣ ва ҳасана мебошад ва он то ҳафтсад баробар ва болотар аз он афзоиш меёбад. Расули Худо (с) мефармояд: «Тамоми амали фарзанди Одам (дар назди Худо) афзоиш дода мешавад. Некӣ аз даҳ то ҳафтсад баробар ва то он ҷое, ки Худо бихоҳад, афзоиш меёбад» («Саҳеҳ»-и Муслим, 2707). Қуръон дар мавриди афзоиши аҷру подоши аъмоли хайр ва инфоқоти ҷавонмардонаи шахси накукор дар назди Худо чунин тамсил задааст: «Масали касоне, ки амволи худро дар роҳи Худо харҷ мекунанд, монанди масали як дона аст, ки ҳафт хўшаро бирўёнад, дар ҳар хўша сад дона аст. Ва Худо ба ҳар ки хоҳад, дучанд медиҳад; ва Худо Фарохнеъмати Доно аст» (сураи «Бақара», ояти 261). Худованд инфоқу ҷавонмардӣ дар роҳи Худоро қарз додан ба Ў таоло донистааст. Ба ин маъно, ки ҳар чизеро, ки банда дар роҳи Худо сарф менамояд, подош ва ивази он ба сурати қарзе дар назди Худованд маҳфуз нигоҳ дошта мешавад, балки онро чандин баробар барояш афзоиш медиҳад: «Кист, он ки Худоро нек вом (қарз) диҳад; пас Худо онро барои ў дучанд, ба маротиб бисёр месозад» (сураи «Бақара», ояти 245). Боиси хурсандист, ки дар Тоҷикистони азизи мо, махсусан, дар арафаи иду ҷашнҳо соҳибкорони ватанӣ, муҳоҷирони меҳнатию дигар ҷавонмардон, ки дар хориҷи кишвар кору ифои вазифа менамоянд ятимону маъюбон, хона-интернатҳо, оилаҳои камбизоат ва дигар ашхоси эҳтиёҷмандро дастгирӣ менамоянд. Ин падида дар байни хонандагони мактабҳои миёна низ дастгирӣ шуда истодааст. Вале, инсон набояд дар пайи садақот, некиҳо ва хайру ҷавонмардии худ миннату озор ва риёкорӣ намуда, баъзан садақагирандаро дар хонаи хеш ғуломвор кор фармояд, ки ин амали хайри эшон ботил гашта, мартабашон назди худошанд коҳиш меёбад: «Барои онон, ки амволи худро дар роҳи Худо харҷ мекунанд, сипас, аз пайи он харҷ кардан миннат (ниҳодан) ва озор(расонидан)-ро (дар миён) намеоранд, назди Парвардигорашон муздашон ҳаст…» (сураи «Бақара», ояти 262). Пайғамбари Худо (с) фармуданд: «Бар ҳар мусулмоне садақа додан лозим аст». Пурсиданд: «Эй Пайғамбари Худо (с) касе, ки чизе надорад, чӣ кунад?» Фармуданд: «Кори некеро анҷом бидиҳад ва барои худ ва дигарон манфиат бирасонад». Гуфтанд: «Агар натавонист?» Фармуданд: «Ба ҳоҷатманде, ки аз вай кумак мехоҳад, ҳамкорӣ намояд». Гуфтанд: «Агар натавонист?» Фармуданд: «Кори некеро (ки метавонад) анҷом бидиҳад ва аз кори бад худдорӣ намояд

Бешак, дар ҷомеае, ки сафи занҳои босаводу бомаърифат меафзояд, пешравӣ босуръат хоҳад буд ва дар он шумораи ҳар чӣ бештари фарзандони хуб тарбия хоҳанд ёфт. Эмомалӣ Раҳмон Зиндагии ҳар фарди ҷомеа аз меҳру муҳаббат ва сидқу вафодории Зан – Модар маъво мегирад. Зан чароғи мунаввари хонадон, ҳидоятгари ахлоқи нек ва дастгиру наҷотбахши ҳамешагии мост. Фазилати оливу рушду нумӯи ҷомеа аз талошҳои пайвастаи онҳо сарчашма мегирад! Асоси оилаи солимро марду зан ташкил дода, зан дар тарбияи фарзандон нақши муҳимеро мебозад. Дар оилаҳое, ки мардон зиёдтар вақти хешро дар кор сарф мекунанд ва ё барои беҳтар намудани зисту зиндагонии фарзандону наздикони хеш ба муҳоҷирати меҳнатӣ, сафарҳои хидматии тўлонӣ мераванд, дар ин ҳолат нақши калидиро дар тарбияи фарзандон зан – модар мебозад. Ояндаи давлату кишвари мо аз тарбияи дурусти фарзандон вобастагии зич дорад. Таҳкурсию кордонӣ, масъулиятшиносӣ ва бо муваффақияту сарбаландӣ иҷро намудани вазифаҳои бар дўши аксари ҷавонон гузошташуда, ин натиҷаи тарбияи хуб гирифтани онҳо дар оила мебошад. Дини мубини ислом таъкид менамояд, ки дар пешгоҳи Худованд марду зан ҳуқуқҳои баробар дошта, зану мардро дар савобу муҷозот баробар мегузорад, ҳарчанднвазифаҳояшон вобаста ба табиати фитрии онҳо гуногун мебошад. Дар ислом ҳуқуқи ҳам зану ҳам мардро масъулияти дуҷониба ташкил менамояд. Зан дар корҳои динӣ, ҷамъиятӣ, ватанпарастӣ ва оилавӣ бо мард баробар дониста мешуд. Маҷбуран ба шавҳар додани духтарон аз тарафи падару модар, бародар ва ё парастор мумкин набуд ва ризоияти зан ҳатман гирифта мешуд. Ҳатто баъди хонадоршавӣ ў метавонист номи хонаводагии худро нигоҳ дорад. Ҳангоми тақсими мерос ба сифати меросбар, ў нисфи ҳаққи бародарашро мегирифт ва дар тарбияи фарзанд саҳми асосӣ дошт. Занон ҳақ доштанд барои ҳуқуқи худ ба Пайғамбар (с) муроҷиат намоянд. Ислом ба зан кафолат ва ҳуқуқи иштирок дар корҳои дунявӣ, динӣ, инчунин ҳуқуқи кор кардан ва савдою тиҷоратро додааст. Ҳатто ислом ризоияти занро дар интихоби ҳамсар то дараҷае тарғиб мекунад, ки агар занро падараш маҷбуран ба шавҳар дода бошад, пас никоҳ беэътибор дониста мешавад. Мувофиқи ривояти Имом Бухорӣ ва Муслим, Пайғамбари акрам (с) никоҳи Хансоа бинти Ҳизоми Ансориро, ки падараш ўро зўран ба никоҳи марде дароварда буду писанди духтар набуд, бекор кардааст. Занон барои шавҳарони худ сабаби оромиш ва модарон барои аъзои хонавода сарчашмаи муҳаббат ва меҳрубонӣ ҳастанд. Ин нақши калидии занон ва модарон боис мегардад, ки хонаводаҳо муҳити гарму пур аз муҳаббат дошта бошанд ва фарзандон дар рўҳияи эҳтиром ба ҳамдигар ва хайрхоҳӣ тарбият ёбанд. Агар дар хонавода чунин вазъияте ҳукмфармо бошад, ҷомеаи шаҳрвандии мо низ ҳам чунин ҳолатеро хоҳад дошт. Нақш ва мақому ҷойгоҳи занон дар дунё лоиқ ба васфу ситоиш аст. Бисёре аз зебоиҳо ва тароватҳое, ки мо дар зиндагонӣ аз он бархўрдор мегардем, маҳз ба хотири вуҷуди пурмеҳру пурлатофати занону модарон аст. Ин ҷинси латиф неъмати бебаҳое аст, ки Парвардигор ба ҷиҳати камоли инсоният офаридааст ва дар ҳақиқат наметавон ин зиндагиро бе ҳузури онҳо ботаровату зебо тасаввур намуд. Дуруст аст, ки зан нисбат ба мард заифтар аст. Заифии зан аз мард дар он аст, ки дар мард гармони биологӣ зиёд буда, дар фикрронӣ, қувваи ҷисмонӣ ва сабру тоқат тавонотар аст. Ин аст, ки Худованд мардро дар оиладорӣ сардор амр кардааст ва ўҳдадор сохтааст, ки оилаи худро роҳбарӣ намуда, таъминоти моддиву маънавии онро бо дурустиаш ба ҷо оварад: «Мардон – ба сабаби он ки Худо баъзе одамиёнро бар баъзе бартарӣ додаст; ва ба сабаби он ки аз амволашон харҷ карданд, бар занон корсози тасаллутёфта шудаанд…» (сураи «Нисо», ояти 34). Бояд дуруст фаҳмид ва дарк намуд, ки заифии зан сабаби он нест, ки баробарҳуқуқ шуда натавонанд ва мардҳо бояд онҳоро мисли ғуломи худ истифода баранд. Баръакс, дар ҳоле ки мард нисбати зан дар оиладорӣ бедонишу нотавон бошад, роҳбарии оила дар ўҳдаи зан мешавад. Роҳбарӣ ва ўҳдадориҳои оила аз зан ё мард будан вобастагӣ надорад, балки ин вазифаро аъзои солимфикру дурандеши оила бояд ба ўҳда гирад. Вазифа ва ўҳдадории ба зиммаи мардон-сардорони оила, гузошташударо бояд хуб дарк намуд. Онро набояд нодуруст фаҳмида, аз он суиистифода намуда, ба оилаи худ зулму ситам оваранд. Баъзе мардони мусулмоне ҳастанд, ки қонуни оиладориро аз назари ислом хуб дарк накарда, дини исломро бо ҷоҳилии худ бадном менамоянд. Аҳли оилаи худро бо қаҳру ғазаб мисли ғулом истифода намуда, зўроварию ситамро нисбати онҳо раво медонанд, дилхуникиву парокандагиро дар оила ба вуҷуд меоваранд. Бадбахтӣ дар он аст, ки онҳо чунин рафтори ҷоҳилонаи худро тавре маънидод мекунанд, ки гўё ин ҳуқуқҳоро ба онҳо Худованд дода бошад. Худованди мутаол роҳбарони оиларо ўҳдадор намудааст, ки аз он неъматҳое, ки ба мо арзонӣ кардааст, тавассути ақл аз он чӣ дар осмону замин ба вуҷуд овардааст, дарёбем. Худованд ўҳдадории таъминоти ҳар оиларо ба роҳбарони оила вогузор кардааст. Роҳбарони оила, чӣ марду чӣ зан, онро бояд бо тамоми лавозимоти маънавию моддӣ аз тавоноии худ таъмин намоянд, то ки оила солим тарбия ёбад ва тавонад дар замони пешрафтаи илму техника ҳаёт ба сар барад. Худованди меҳрубон вазифаи ҳар як аъзои оиларо дар китоби муборакаш-Қуръон, баён кардааст, то ки мо аз ҳуқуқҳои якдигар огоҳ гашта, онҳоро поймол накунем ва даст ба ситаму зўроварӣ ва исрофкориҳо назанем. «…пас, занони некўкор фармонбардоранд ва дар ғайбати (шавҳар) нигоҳдорандае чизеанд, ки Худо онро нигоҳ доштааст…». Дар ин оят Худованд муроҷиати пандомези Худро ба занҳо кардааст ва дар он беҳтарин сифати зане оварда шудааст, ки ў аз рўйи дониш имон меоварад ва ҳамеша дар итоати Парвардигори худ мебошад. Чунин занон ҳамеша бандагиашонро бо сифатҳои беҳтарини инсонӣ, яъне меҳрубонӣ, раҳмдилӣ, некўкорӣ, дилнишинӣ, дилписандӣ, пурмеҳрӣ, поквиҷдонӣ ва вафодорӣ дар назди Аллоҳ ба ҷо меоранд. Онҳо ҳамеша оилаҳои худро бо одобу рафтори хуб, яъне эҳтирому вафодорӣ ба шавҳару фарзандон ва ростиву покизагӣ бо амри Худованд чунон нигоҳ медоранд, ки Парвардигор онро аз тамоми беҳаёгиву бешармиҳои ҳаёти ҷоҳилонаву гумроҳона тавассути панду ҳикматҳояш нигоҳ доштааст. Худованди меҳрубон вазифаи эҳтироми шавҳарро дар назди зан гузоштааст. Ҳар қадаре зан вазифаи зану модар буданашро оқилона иҷро намояд, ҳамон қадар дар он оила бештар якдигарфаҳмиву дўстӣ ба вуҷуд меояд. Дар он ҳолат он оила пешрафтаву хушбахт гашта, аъзоёнаш сарбаландона ҳаёт ба сар мебаранд: «…Ва он занонеро, ки аз саркашиашон тарс доред, панд диҳед; ва пас, дар хобгоҳ онҳоро тарк кунед…» (сураи «Нисо», ояти 34). Вақте тарбияи хуби инсониро дар худ пайдо намуда, ҳаёти солимонаро месозем, дар он меҳрубониву якдигарфаҳмӣ ба вуҷуд