Имя автора: pressa

Баъд аз Истиқлолияти давлатӣ мақомоти қонунгузори кишвар бо дарназардошти эътиқоди динии шаҳрвандон ва таъмини шароити арзандаи ҳаёти онҳо як қатор санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқиеро қабул кард, ки дар баланд бардоштану нақш гузоштани арзишҳои динӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои эътиқодии шаҳрвандони кишвар замина гузоштаанд. Яке аз чунин санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ ҚҶТ “Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” аст, ки ҳамагуна анъанаву маросимҳои милливу диниро бо дарназардошти меъёрҳои шаръӣ ба танзим медарорад. Яке аз чунин маросим ин адои ҳаҷ ва умра аст, ки дар моддаи 13 қонуни мазкур ба таври возеҳу равшан баён гардидааст. Аммо, дар анҷоми ин маросим баъзе зиёдаравию хурофотпарастиҳо дида мешавад, ки аз доираи меъёри шаръӣ берун мемонад. Бояд қайд кард, ки дар ҷомеаи имрӯза, дар самти анҷоми яке аз рукнҳои дини ислом, зиёрати Каъбатуллоҳ, ки ба хотири ба ҷо овардани фарзи илоҳӣ анҷом дода мешавад ва танҳо барои онҳоест, ки шароити молиявӣ доранд, мутаассифона зиёдаравию худнамоишдиҳӣ ва таассубу исрофкорӣ ба назар мерасад. Худ шоҳидем, ки имрӯзҳо теъдоди умракунандагон зиёд гашта, баъд аз баргашт ба ватан харҷи зиёди пулию молӣ мекунанд, ки албатта ин амал аз доираи меъёрҳои шаръӣ ва меъёрҳои қонунгузории миллӣ берун мондааст. Чун мусулмонем ва пайрав ба суннату оини исломӣ дорем, бояд донем, ки зиёдаравию исрофкорӣ дар шариати исломӣ шадидан маҳкум шудааст ва мо бояд зидди ингуна ҷаҳолат, ки танҳо аз худ фақру тангдастӣ ва шӯҳратталабию ақидаи нодурустро мемонад, мубориза барем. Агар, таълимоти исломии зиёрати Каъбатуллоҳро бинем, албатта анҷоми он аз шатрҳое иборат аст, ки ба анҷом додани амалҳои хайру савоб нигаронида шудааст. Монанди ин ки пеш аз сафари ҳаҷ, бояд аз аҳвол ва шароити пайвандону ҳамсоягон, ятимону маъюбон барҷомондагону камбизоатон огаҳ бошем, зеро шод кардани дили ҳар бандае аз аҳкоми илоҳист. Албатта, зиёрати Каъбатуллоҳ аз фароизи дини ислом барои шахсони тавонманд аст. Вале, ин ҷо амали зиште, ки дар байни ҷомеаи имрӯзаи мо ба назар мерасад, ин аст, ки ҳоҷибинону ҳоҷиталбон, ки на ба меъёри шаръӣ ва на ба қонунгузории миллӣ рост намеояд, ба ҳукми анъана даромадааст, дар ҳоле, ки мо худро мусулмон медонем ва дар кишвар ҚҶТ “Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон”-ро мавриди амал қарор додаем. Тавре ки аз мушоҳидаҳо аён аст, дар ин самт дар бештар маврид камбудӣ сари мардуми ом аст, зеро худ ба буҷаи оила ва шароити зиндагӣ зарба мезананд. Вале, масъулонро низ зарур аст, ки сари пешгирии ҳаргуна хурофоту ҷаҳолат тадбирҳои мушаххас андешанд, зеро ҳаргуна падидаи иҷтимоӣ-фарҳангӣ рафта-рафта ба анъана табдил меёбад. Заминаҳои иҷтимоӣ-фарҳангии хурофот нишон медиҳад, ки хурофот чизи ғайри табиӣ ва аҷиб нест, ин падидаи зишт ба шеваҳои бунёдии тафаккур ва эҳсосот ва умуман бо вокуниши инсонҳо алоқамандии зич дорад. Бархе аз хурофот шояд як бахше аз низоми васеътари афкор ва эътиқодро ташкил диҳанд, аммо ҳоло онҳо унсурҳои ҷудогона ва фардӣ ҳастанд, ки тавассути анъана ба мо расидаанд ва то ҳол худро нигоҳ медоранд. Ҷои таассуф маҳз ба анъана табдилшавии хурофот аст. Дар воқеъ, қисмати зиёди хурофот, ба хусус ҳоҷибинону ҳоҷиталбон ҷанбаи фардӣ надоранд, балки аз тариқи иҷмоӣ ва ба унвони мероси иҷтимоӣ ба марудм мерасанд. Аз ин рӯ, мо бояд тамоми неруи зеҳнӣ ва имконияти мавҷударо баҳри бартараф кардани ингуна меросҳои иҷтимоӣ, ки ба зарари мардум аст, равона кунем. Пешгирӣ аз хурофот ва манъи зиёдаравию исрофкорӣ новобаста аз шадидан манъ шудан дар таълимоти шаръӣ, дар баёнияҳои башарӣ низ маҳкум карда шудааст. Қавли Ибни Синост, ки: “Барзиёд, бемавриду мақом сарфу исроф кардани мол аломати нодонию ҷаҳолати шахс аст”. Мутафаккири фаронсавӣ Ж. Ж. Руссо таъкид медорад, ки: “Дар давлати демократӣ ва дунявӣ зарур аст, ки карру фарри зиёдатӣ ва исрофкорӣ хеле ва хеле кам, ё умуман вуҷуд надошта бошад, зеро карру фари зиёдатӣ ва хароҷоти беҳуда ё бо сабаби дороӣ ва ё аз рўи зарурат пайдошуда, дар як вақт ҳам доро ва ҳам камбағалро, якеро бо дороӣ дигареро бо нафсу ҳасудаш фосиқ, бадахлоқ ва вайрон мекунад: ин ҳолат ватанро гирифтори нозу неъмат, овораи шуҳратпарастӣ сохта, аз ватан ҳама шаҳрвандон-тобеонро кашида мегирад, то ин ки якеро ғуломи дигаре ва ҳамаро дар маҷмуъ ғуломи ақидаи нодуруст созад”. Ҳарчанд, манъи падидаи зиште чун хурофот дар Қуръону ҳадис ва таълимоти башарӣ қатъан манъ гардидааст, вале бояд дар назар дошт, ки хурофот ба пуррагӣ ҳеҷ гоҳ аз байн намеравад, аммо огоҳӣ кардан тавассути мафкураи солим ва пешгирӣ кардан тавассути қонунгузорӣ ҳассосият, ғуломи ақидаи нодуруст будан ва рафторҳои хурофотиро коҳиш дода, дар пешгирӣ аз ба анъана табдилёбии он нақши асосӣ мебозад. Одинаева Ш. – корманди Маркази исломшиносӣ

Ба касе пӯшида нест, ки имрӯз олами исломро як идда ҳаракату равияҳои ифротӣ ва даҳшатафкан ноором сохтаанд. Баъзан дар адабиётҳои оммавӣ андешаҳое вомехӯранд, ки онҳо барои тамоми ҷомеаи башар хатарнок ва музиранд. Аммо ин андеша он қадар саҳеҳ нест, зеро ин ҳаракату гуруҳҳои ифротӣ аз тарафи доираҳои махсуси зиддисломӣ ташкил мешаванд ва фаъолияти онҳо зери назорат буда, пайваста ба танзим дароварда мешаванд. Аз ин рӯ, онҳо барои ҷомеаҳое, ки мусулмон нестанд, аслан хатаре эҷод намекунанд ва барои эҷоди хатар замина ва неруи кофӣ ҳам надоранд. Бинобар ин, тамоми фаъолияти онҳо ба олами ислом нигаронида шудааст ва ҳадаф ҳам аслан яктост – бояд пеши роҳи рушди олами ислом гирифта шавад. Доираҳои хориҷӣ аз таърихи рушди олами ислом хуб бохабар буда, нағз медонанд, ки дин ҳамчун ҷаҳонбинии ғайриилмӣ дар тули таърих вазифаи садгузориро барои пешрафти ҷомеа хеле нағз адо кардааст ва имрӯз ин вазифаро ҳаракату равияҳои ифротӣ бо ҳадафҳои бунёди ҷомеаи исломӣ, исломи ноб, исломи суннатӣ, пайравӣ ба суннати пайғамбар муттасил пайгирӣ карда истодаанд. Ҳадафҳои номбаршуда, ки ҳамагӣ сунъӣ, сохташуда буда, ҳеҷ рабте бо таърихи воқеии ислом надоранд, барои роҳандозӣ намудани ҳадафҳои геосиёсии хоҷагони хориҷии ҳаракату равиҳои ифротии фавқуззиккр хеле мувофиқанд. Зеро ҳадафҳои номбаршуда танҳо утопия, яъне силсилахаёлҳои беохири татбиқнашаванда буда, ҳадафи асосӣ ноором сохтани ҷомеаҳои исломии аз хондан дарканорафтода ва бад-ин васила гирифтани пеши роҳи рушди онҳо, ғорат намудани сарватҳои табиияшон ва роҳбар-роботи банда (ғулом)-ро бар сари ин халќњои мусулмон гузоштан аст. Чуноне ки мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ҳадафҳои баёншударо ҷараёни ифротии салафия дар муқоиса бо дигар ҳаракату равияҳо беҳтар амалӣ менамояд. Дар аксари кишварҳои мусулмоннишине, ки дар ибтидои қарни XXI таҳаввулотҳои сиёсӣ сурат гирифту ба ҷойи ҷомеаҳои орому рушдкунанда ҷомеаҳои тафриқашуда, низоъкунанда ва пуркинаю пурадоват бунёд ёфт, салафиҳо даст доштанд. Яъне, салафиҳо чунин як умумияти динӣ-сиёсие мебошанд, ки онҳо дар тамоми олами ислом паҳн шудаанд ва хоҷагони хориҷияшон дар куҷое, ки хоҳанд онҳоро чун аскари қаторӣ истифода мебаранд. Барои ноором сохтани ҳар кишвар шумораи ками онҳо низ кифоя аст. Чун хоҷагони хориҷияшон зарур шумориданд, ҳаммаслакони гумроҳашонро аз дигар манотиқ барои кӯмаки онҳо мефиристанд. Онҳо гумон мекунанд, ки ҳаммаслаконашон дар ҳолатҳои тангӣ тибқи таълимоти ислом ба мадади онҳо меоянд, бехабар аз он ки онҳо пиёдакунандагони сиёсати душманони исломанд. Мисоли равшани ҳақиқати мазкур ҳодисаҳои Ливия аст. Мардуми ин кишвар то дахолати салафиҳо бо дастгирии хоҷагони хориҷияшон дар кадом шароит мезистанду ин муборизони «исломи ноб» барои аҳли Ливия кадом шароитро бунёд карданд. Акнун саволе пайдо мешавад, ки салафиҳо чӣ гуна ашхосанд, ки онҳо то ба ин сатҳ ба мардуми мусулмон хатарноканд? Агар гӯем, ки онҳо пайравони Ибни Таймия мебошанд, ҷавоб пурра саҳеҳ нахоҳад буд. Зеро Ибни Таймия ҳамчун донишманди исломӣ дар шароити ҳукмронии муғулҳо зисту шароити нав дар зеҳни ӯ тасаввуроти хосро доир ба ислом эҷод намуд. Ҳам Ибни Таймия худаш аз тарафи имомони мазҳабҳои маъмул маҳкум шуда буд ва ҳам таълимоташ дар тули асрҳои зиёд мавриди пайравӣ қарор намегирифт. Дуруст аст, ки таълимоташ дар шароити нав, шароите, ки муғулҳои мусулмон тибқи қонуни Чингиз зиндагӣ мекарданд, эҷод шуда буд. Аммо таълимоти ў ногузирии тағйиротҳои иҷтимоиро ба инобат намегирифт, аз ин рӯ, иртиҷоӣ ва номуваффақ маҳсуб меёбад. Маҳз ба хотири хусусиятҳои иртиҷоияш душманони хориҷии ислом таълимоти Ибни Таймияро ҳамчун таълимоти муқовиматкунанда ба тағйироту рушд хеле мувофиқ маҳсуб дониста, онро ҳадафмандона истифода бурда истодаанд. Ба қавли дигар, барои ҷаҳони пешрафта пайдо шудани олами исломи рушдкунанда њамчун рақиб лозим нест. Барои онҳо манфиатовар он аст, ки олами ислом чун бозори ашёи хом боқӣ монаду пайваста мавриди истисмору таҳқир қарор гирад. Барои роҳандозӣ намудани сиёсати мазкур онҳо таълимоти Ибни Таймияро заминаи ғоявии салафия қарор доданд. Ба қавли дигар, хоҷагони хориҷии салафия таълимоти Ибни Таймияро бо дасти салафиҳо барои гирифтани пеши роҳи рушди илму техника мақсаднок истифода бурда истодаанд. Ҳамчунин салафиҳоро пайравони Абдулваҳҳоб номидан низ пурра дуруст нест. Зеро тасаввуроти салафиҳо дар бораи қабрҳо ё ба шакли хос хондани намоз василае беш нест. Худи Абдулваҳҳоб бо роҳнамоию кумаки бевоситаи хориҷиҳо ба сари қудрат омада буд. Хориҷиҳо ӯро маҳз барои ҳадафҳои муайяни геосиёсияшон ба сари қудрат оварда буданд, вагарна баврои як хориҷии ғайримусулмон чӣ фарқ дорад, ки мусулмон чӣ тавр намоз мегузорад ё барои хориҷӣ ба сари қабр рафтани мусулмон чӣ аҳамияте дорад? Унсурҳои зикршуда танҳо барои ташкили як умумияти хоси сиёсӣ-динӣ ва тафриқа дар олами ислом заруранду халос. Зеро салафиҳо аз маънои ояти 18 аз сураи «Фотир» «Ва ҳеҷ бардорандае бори дигареро намебардорад» ба хубӣ огаҳанд. Дар ин маврид мардум низ мегӯянд: «Гӯри ту ҷудо асту гӯри ӯ ҷудо». Аммо асл ин ҷо ҳадафи ҳоҷагони хориҷӣ таъиннамуда аст, на унсурҳои алоҳидаи динӣ. Ҳамчунин мавқеи Албонӣ низ, ки онҳоро пайрави саҳобаҳои аввал – салафи солеҳ мешуморад ва чунин мавқеъро худи онҳо низ пуштибонӣ мекунанд, асос надорад. Мафҳуми «салафи солеҳ», ки дар баъзе адабиётҳои динӣ дучор меояд, мафҳуми бофташуда аст. Ибтидои таърихи ислом пур аз низою муноқиша мебошад. Ҷанги Ҷамал бо иғвои Талҳаю Зубайр (Ёрони биҳиштӣ) рух додааст. Дар ҷанги Сиффин низ, ки байни Алӣ ва Муовия рух доду 70 000 нафар кушта шуд, барои ҳокимиятталабӣ ба вуқуъ пайваста буд. Дар ҷанги мазкур бо тавсияи Амр ибни Ос, яке аз саҳобаҳои маъруф барои фиреб намудани душманон – саҳобаҳои дигар Қуръонро болои найзаҳо гирифта буданд. Тасаввур намоед, ки имрӯз чӣ касе ҷуръат намуда, Қуръонро сари найза мегирад? Халифаи сеюм- Усмонро барои беадолатиҳояш дар тақсими сарват ва мансабҳо кушта буданд. Чунин ҳолатҳои шигифтангез дар таърихи ислом хеле зиёданд. Аз ин рӯ, ибораи «Салафи солеҳ» танҳо барои фиреби мусулмонони аз таърих ва моҳияти дини ислом ноогоҳ сохта шудааст. Дар асоси далоили баёнгардида салафиҳоро пайравони салафи солеҳ номидан бар дурӯғ дурӯғи дигареро зам кардан аст. Барои воқеъбинона, дуруст ва ба таври боварибахш боз намудани табиати аслии салафиҳо зарур аст, ки онҳоро ба ду гурӯҳ бояд ҷудо намуд: салафиҳои қаторӣ ва салафиҳои боломақом ё сатҳи баланди роҳбарӣ. Дар байни ин ду гурӯҳ агарчанде умумиятҳои зиёде вуҷуд доранд, ба ҳамон миқдор дар байни онҳо тафовут низ дида мешавад. Аввалин умумияти онҳо дар он ифода меёбад, ки ҳамаи онҳо салафӣ номида мешаванд ва бо ин ном ифтихор ҳам мекунанд. Сониян, ҳамаи онҳо аз рӯи эътиқод аз ҷумлаи мусулмонон маҳсуб дониста мешаванд, ҳадди ақал онҳо худро мусулмон меноманд. Нишонами сеюми умумияти байни онҳо дар он ифода меёбад, ки

Дар шароити ҷаҳони муосир, ки равандҳои иттилоотӣ босуръат рушд доранд, шуури динии ҷомеа низ таҳти таъсири васоити ахбори омма, шабакаҳои иҷтимоӣ ва манбаъҳои электронии иттилоот қарор дорад. Агар дар гузашта ташаккули шуури динӣ асосан тавассути муассисаҳои динӣ, оила ва муҳити маҳаллӣ сурат мегирифт, имрӯз интернет, телевизион ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба манбаи асосии ташаккули дидгоҳи инсон табдил ёфтаанд. Бояд қайд намуд, ки мафҳум ва моҳияти шуури диниро чунин шарҳ дод: Маҷмӯи ақидаҳо, эҳсосот ва арзишҳои инсон нисбат ба воқеияти илоҳӣ, ахлоқӣ ва иҷтимоӣ мебошад, ки дар асоси эътиқод ташаккул меёбад. Он як ҷузъи муҳими шуури иҷтимоӣ буда, дар тарбияи маънавӣ ва рафтори инсон нақши калидӣ мебозад. Ташаккули шуури динӣ аз омилҳои зерин вобаста аст: муҳити иҷтимоӣ ва фарҳангӣ; сатҳи маърифати динӣ; сиёсат ва қонунгузории давлатӣ дар соҳаи дин; дастрасӣ ба манбаъҳои иттилоотӣ. Аммо дар мавзуи фазои иттилоотӣ ва нақши он дар ташаккули шуури динӣ чунин метавон гуфт, ки фазои иттилоотӣ имрӯз на танҳо воситаи паҳнкунии ахбор, балки муҳити таъсиррасон ба шуури инсон шудааст. Дар ин фазо усулҳои гуногуни ташаккули шуури динӣ дида мешаванд: аз ҷумла усули маърифатӣ, ки ба пешбурди барномаҳои омӯзишӣ, лексияҳо, подкастҳо ва курсҳои онлайн оид ба таълимоти динӣ, ки ба боло бурдани сатҳи маърифати динӣ равона шудаанд. Ҳамчунин усули иттилоотӣ-иртиботӣ, ки ин усули истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ (Facebook, YouTube, TikTok ва ғ.) барои таблиғи арзишҳои динӣ ва мубодилаи фикр миёни уламову ҷавонон. Боз усули фарҳангӣ-эстетикӣ, ки Инъикоси арзишҳои динӣ дар филмҳо, адабиёт, мусиқӣ ва санъат, ки ба эҳсосоти инсон таъсир мерасонанд ва муҳити мусоид барои таҳкими маънавият фароҳам меоранд. Инчунин усули таҳлилӣ ва танқидӣ, ки таҳлили илмии матлабҳои динӣ дар расонаҳо, ки ба таври оқилона аз ифрот ва таассуб ҷилавгирӣ менамояд ва шуури мутавозини динӣ ба вуҷуд меорад. Мавриди зикр аст, ки мушкилиҳои ҳамоиши арзишҳои динӣ бо арзишҳои миллӣ яке аз масъалаҳои ҳассоси ҷомеаи муосир гардидааст, ки ин мутобиқ сохтани арзишҳои динӣ бо арзишҳои миллӣ мебошад. Ҳарчанд дин ва миллат ҳар ду ҷузъҳои муҳими ҳувияти инсонанд, дар баъзе мавридҳо байни онҳо ихтилофоти назариявӣ ва амалия ба вуҷуд меояд. Аз ин хотир метавон гуфт, ки мушкилоти асосӣ чунинанд: Фаҳмиши нодурусти дин, ва паҳншавии тафсирҳои ифротгароёна дар фазои иттилоотӣ боиси дуршавӣ аз арзишҳои миллӣ мегардад. Ҳамчунин бегонашавии фарҳангӣ, тақлид ба фарҳангҳои хориҷӣ бо ниқоби «исломӣ» метавонад арзишҳои миллиро заиф гардонад. Боз метавон гуфт набуди саводи иттилоотӣ ва динӣ, ки ҷавонон на ҳамеша қодир ба фарқ кардани манбаъҳои боэътимод аз иттилооти бардурӯғ ҳастанд. Инчунин метавон гуфт, ки яке аз мушкилиҳои ҳамоиши арзишҳои динӣ бо арзишҳои миллӣ Масоили сиёсӣ ва идеологӣ мебошад. Гоҳе гуруҳҳои манфиатҷӯ арзишҳои динӣ ва миллиро барои ҳадафҳои сиёсӣ истифода мебаранд. Мавриди таъкид аст, ки барои роҳҳои ҳалли ин мушкилот ва барои ҳамоиши муваффақи арзишҳои динӣ ва миллӣ бояд системаи маърифати динии илмӣ таҳким ёбад, ҳамчунин воситаҳои иттилоотӣ барои пешбурди фарҳанги таҳаммул ва ватандӯстӣ истифода шаванд, уламои динӣ ва мутахассисони фарҳангӣ ҳамкорӣ кунанд, сиёсати давлатӣ дар соҳаи дин ва иттилоот дар асоси арзишҳои миллӣ ва умумиинсонӣ роҳандозӣ гардад. Дар маҷмуъ гуфтан мумкин аст, ки шуури динии ҷомеа дар фазои иттилоотӣ наметавонад аз муҳити иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ҷудо бошад. Барои устувории он, мутобиқати арзишҳои динӣ бо арзишҳои миллӣ зарур аст. Танҳо дар шароите ки дин ва миллат якдигарро пурра ва такмил мекунанд, метавон ҷомеаи боэътиқод, маърифатнок ва мутамаддинро, ки ба арзишҳои миллӣ ва пойдории давлат замина мешавад, бунёд кард. Исоев Насимҷон – сармутахассиси шуъбаи иттиллоот ва ташхиси диншиносии Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Дар ҳама давру замон тоифае вуҷуд дорад, ки дидаву дониста одамонро ба сӯи гумроҳӣ ва ҷаҳолат мебарад. Дар ҳаққи чунин афрод гуфта мешавад «худ гумроҳ шуда ва дигаронро ҳам гумроҳ менамоянд» (Риёзу-с-солиҳин, 1392). Дар љомеа одамоне ҳастанд, ки мепиндоранд, роҳи рост фарзандонро ба назди баъзе шахсони ба ном «мулло» бурда, дар ҳуҷраҳо таълим додан аст. Таълимоти пинҳонӣ ва беназорати кӯдакону наврасон дар назди шахсони тасодуфӣ ғайриқонунӣ аст. Мутаассифона вақтҳои охир ин амал рӯ ба афзоиш овардааст. Бояд зикр намоем, ки мувофиқи қонунгузории ҷумҳурӣ барои таълимоти ғайриқонунии динӣ ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбнӣ шудааст. Барои бори аввал машғул шудан ба таълимоти ғайриқонунии динӣ ҷаримаҳои сангин ва дар ҳолати такрор намудани чунин кирдор то се сол аз озодӣ маҳрум намудан пешбинӣ шудааст. Ин ба он хотир аст, ки вақте фарзандони моро шахсони тасодуфӣ, ки худ саводи кофӣ надоранд таълими динӣ медиҳанд, мо фикру ақидаҳои чунин шахсони ба ном «муаллим»-ро намедонем, ки оё андешаҳои онҳо ба мазҳаби Имоми Аъзам созгор аст ё не? Чунин шахсон метавонанд, ки дидаву дониста ба кӯдакону наврасон дар бораи дин тасаввуроти нодуруст талқин намуда, дар мафкураи онҳо ақидаҳои хурофотӣ ва ифротиро ҷой намоянд. Мусаллам аст, ки майнаи кӯдакону наврасон осебпазир буда, афкору ақидаи онҳоро ба тарафи нодуруст будан кори осон аст. Дар ин синну сол ба кӯдакону наврасон ҳар чӣ талқин карда шавад, онро ҳақиқат меҳисобанд ва ба худ қабул мекунанд. Дар натиҷа фарзандони мо дар як муддати кӯтоҳ метавонанд хурофотпарсту ифротгаро шаванд. Бинобар ин, таълимоти ғайриқонунии динӣ заминаи мусоид барои коштани тухми хурофот ва ифротгароӣ аст. Агар таҳлил кунем, аксари онҳое, ки барои содир намудани ҷиноятҳои дорои хусусияти экстремистӣ ва террористӣ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шудаанд ё ба сафи ташкилотҳои экстремистӣ ва террористӣ пайваста, ба куштори мусулмонон даст задаанд, дар хурдӣ дар ҳуҷраҳо таълимоти кунҷакӣ ва ғайриқонунии динӣ гирифтаанд. Ва маҳз таълимоти ғайриқонунии динӣ барои ба роҳи ифрот қадам мондани онҳо замина шудааст. Солҳои навадум аксари одамон фарзандони худро ба назди шахсони шубҳанок бурда монданд, ки аксари чунин «муллоҳо» аъзоёни ташкилоти террористӣ ва экстремистии «Ҳизби наҳзати исломӣ» буданд. Чунин «муаллимҳо»-и наҳзатӣ ба кӯдакону наврасон ба истилоҳ «дарс» дода, дар мафкураи онҳо афкори эътирозиро ҷой карданд. Оқибат ақидаи мардум хурофотӣ шуда, бо фармони хоҷагони хориҷӣ аз ҷониби ТТЭ «Ҳизби наҳзати исломӣ», ҳаммаслакон ва ҳамақидаҳои онҳо, инчунин шахсоне, ки таълими кунҷакии динӣ гирифта буданд, бо мақсади аз байн бурдани Тоҷикистон ва миллати тоҷиқ ҷанги шаҳрвандӣ оғоз гардид. Дар натиҷа ҳудуди 150 ҳазор одамони бегуноҳ кушта, ҳазорҳо кӯдакон ятим монданд, шаҳрҳо ва деҳаҳои обод валангор шуданд ва ба ҷумҳурӣ беш аз 12 миллиард доллар зарар расонида шуд. Ин аст оқибати таълимоти ғайриқонунии динӣ! Бинобар ин, барои гирифтани пеши роҳи ифротгароӣ мо набояд бетараф бошем. Дар маҳалҳо масъулони деҳа – ходимони дин, раисони маҳаллаҳо, аҳли диёр дар ҳоле, ки аз чунин кирдори ғайриқонунӣ огоҳи пайдо кунанд, бояд ҳатман пеши роҳи онро гиранд, агар худ натавонанд мақомоти ҳифзи ҳуқуқро хабардор созанд. Ҳамчунин масъулони мактабҳо бояд ба ин масъала аҳамияти ҷиддӣ зоҳир намоянд. Агар бинанд, ки талабае чанд муддат ба мактаб намеояд, аз ҳоли ӯ бохабар шаванд. Зеро кӯдакону наврасон фарзандони моянд. Вақте дар ҳуҷраҳо ғайриқонунӣ таълими динӣ мегиранд, аз дарсҳои мактаб канор монда, ҷоҳил мешаванд. Ҷаҳолат заминаи мусоид барои хурофот ва хурофот қадам ба сӯи ифротгароӣ аст. Мисоли равшани он Афғонистон аст. Дар он кишвар ҳар кас хост, ба кӯдакону наврасон дар хонааш дарси динӣ дод. Кӯдакон аз таълимоти дунявӣ дур монданд, хурофотпарасту ифротгаро шуданд, илм хору залил гашт. Оқибат Афғонистон ба харобазор табдил ёфт, ҳар рӯз қатлу куштор, ҳар рӯз амалҳои террористӣ, мардум овораву саргардон, истеҳсолот аз байн рафт, ҳол то ҳадде табоҳ шуд, ки ғорату одамрабоиву одамкушӣ воситаи дарёфти қути лоямут гардид. Баҳри пешгирии таълимоти ғайриқонунии динӣ мо ҳаргиз бояд бетараф набошем! Нагузорем, ки фарзандони мо хурофотпараст ва ифротгаро шаванд, нагузорем, ки шахсони тасодуфӣ ба мафкураи фарзандони мо ақидаҳои экстремистиро ҷойгир намуда, онҳоро барои расидан ба ҳадафҳои нопоки худ истифода баранд. Мақсади ташкилотҳои ифротӣ бо ҳар роҳу восита ба сафҳои худ ҷалб намудани наврасону ҷавонон аст. Бо ин мақсад имрӯзҳо аз ҷониби ташкилотҳои экстремистӣ ва террористӣ дар шабакаи интернет тарғиботу ташвиқоти густурда ба роҳ монда шудааст. Саҳифа, гурӯҳ ва каналҳои махсус таъсис дода, шабу рӯз ақидаҳои ғаразноки диниро паҳн мекунанд. Дар аввал чунин менамояд, ки дар чунин саҳифаҳои интернетӣ масъалаҳои тарбиявӣ-ахлоқӣ паҳн карда мешаванд. Дар асл, чунин нест! Дар ҳолати аъзо шудан ба чунин гурӯҳҳо ва каналҳои ба ном исломӣ ва тамошову мутолиаи пайвастаи матлабҳо ва наворҳои видеоӣ, андешаи кас дигаргун шуда, дар мафкураи ӯ ақидаҳои зиддимазҳабӣ ва зиддидавлатӣ ташаккул меёбанд. Чунин ҷавонон ақидаҳои экстремистиро ба худ дуруст қабул намуда, мепиндоранд, ки дини ислом ҳамин аст! Гумон мекунанд, ки дини ислом ин ҷиҳод, ҳиҷрат ва қатлу куштор аст. Маҳз чунин андешаҳо садҳо ҷавонони тоҷикро водор сохтанд, ки ба Ироқу Сурия рафта, террорист шаванд. Бинобар ин, мо бояд таълимоти ғайриқонунии диниро решакан кунем. Онҳое, ки мехоҳанд таълимоти динӣ гиранд, барояшон аз тарафи давлат тамоми шароитҳо муҳаё аст ва онҳо метавонанд ба Донишкадаи исломии Тоҷикистон дохил шаванд. Инчунин, барои ҳалли масъалаҳои динӣ сомонаи расмии Маркази исломӣ фаъолият мекунад, ки ба саволҳои динӣ мувофиқи таълимоти мазҳаби ҳанафӣ посухҳои саривақтӣ дода мешавад. Моро шарт ва зарур аст, ки ҳама чун як тан дар зери ливои миллат муттаҳид бошем, сарбозу сарсупоридаи Ватан бошем ва сулҳу суботи кишварамонро чун гавҳараки чашм нигоҳ дорем. Мо бояд ба қадри неъмати бебеаҳо – амният ва сулҳу субот бирасем ва дар ҳифзу ҳимояи Ватани азиз ҳарис бошем. А.Ваҳобзода Муовини директори Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

  Конститутсия санади воқеан таърихиву муқаддаси ҳар давлату миллат ва танзимкунандаи тамоми муносибатҳои муҳимми ҷомеа мебошад. Ин ҳуҷҷати тақдирсоз, ки бори нахуст ба таври раъйпурсии умумӣ қабул гардид, дар худ самтҳо ва бахшҳои асосиву стратегии рушди давлатдории миллӣ ва масъулияти муштараки халқ ва ҳокимиятро дар бунёди ҷомеаи иҷтимоӣ ва шаҳрвандӣ инъикос менамояд. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ба ҳадаф расидан дар рушду пешрафти давлату давлатдорӣ воситаи асосӣ гардида, дар дигаргунсозии бунёдии тамоми муносибатҳои сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоии ҷомеа нақши муайянкунанда дорад ва муносибатҳои ҷамъиятиеро танзим менамояд, ки ба манфиатҳои олии давлат, ҷомеа ва фард вобаста мебошанд. Доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Абдураҳим Холиқзода дар асари худ «Мафкураи миллӣ ва ҳуқуқ» ҳадаф аз қабули Конститутсияро муайян намудани хамирмояи мафкураи миллии давлати ҷавони тоҷикон дониста, таъкид медорад, ки ин санади таърихӣ дар паҳнои сиёсат ва ҳуқуқ бояд равшан, возеҳ, фаҳмо, бебаҳс ва мантиқӣ барои халқи худ ва мардуми ҷаҳон дар ояндаи наздику дур ҳамчун шоҳроҳи зиндагии халқ муаррифӣ гардад. Конститутсия дар қатори ҳама дастовардҳои дигари давлатсозиаш халогии қутбҳои мафкураи миллатро пурра ва паҳнои ваҳдати миллиро созгор намуда, таҳияи мафкураи солими давлатро дар паҳнои арзишҳои меҳварӣ ва усулӣ муайян намуд. Конститутсияи Тоҷикистон инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯро ба сифати арзиши олӣ эътироф намуда, дахлнопазирии ҳуқуқҳои фитрӣ, аз ҷумла ҳаёт, қадр ва номуси инсонро эълон менамояд ва давлатро масъул месозад, ки ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро эътироф, риоя ва ҳифз намояд. Моддаи 14 – и Конститутсияи Тоҷикистон бо тамоми ин ақидаю андеша ва меъёрҳо мутобиқат дорад, ки дар сархатҳои дуюм ва сеюми он гуфта мешавад: «Ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия, мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ва худидоракуниро муайян мекунанд ва ба воситаи ҳокимияти судӣ таъмин мегарданд. Маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд танҳо ба мақсади таъмини ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи асосҳои сохтори конститутсионӣ, амнияти давлат, мудофиаи мамлакат, ахлоқи ҷомеа, сиҳатии аҳолӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ раво дониста мешавад». Дар асоси талаботи моддаи мазкур бо ташаббус ва пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» 8 июни соли 2007 қабул гардид. Ҷашну маросим омили муайянкунанда ва инкишофдиҳандаи сатҳи маърифати инсонӣ, шуури милливу мазҳабӣ, ваҳдату ягонагӣ ва солимии ахлоқиву ҷисмонии мардум мебошад. Таҳлилҳо нишон медиҳад, ки омӯзишу риояи Қонуни мазкур тамоми қишрҳои ҷомеаро фаро гирифтааст ва тавассути барномаҳои таълимиву истифодаи усулҳои гуногуни тарбиявӣ хонандагон низ аз урфу одатҳо огоҳ ҳастанд ва расму ойинҳоро риоя мекунанд. Конститутсия Тоҷикистонро ба сифати давлати иҷтимоӣ муайян намуда, онро барои фароҳам овардани шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодонаи иҷтимоии ҳар фард масъул сохтааст. Пешвои муаззами миллат таъкид доштанд, ки Конститутсия ҳамчун санади тақдирсози давлати тоҷикон заминаи ҳуқуқии давлатдории мустақил, соҳибихтиёрии миллӣ ва рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеаи кишварро фароҳам овардааст. Бо назардошти ин ҳама гуфтаҳо ва дар асоси талаботи моддаи 10 Конститутсия давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд.   Вализода Одинашоҳ, сардори шуъбаи пажӯҳиши анъанаву маросим ва диншиносии муқоисавии Муассисаи давлатии  «Маркази исломшиносӣ дар назди  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон»