МАҚОЛАҲО

Мавриди зикр аст, ки арзишҳои миллӣ хусусияту хислат ва вижагиҳои махсусе доранд, ки баҳри дилхоҳ миллат пураҳамият ва алоқаю робитаи ғалату нораво ба онҳо ниҳоят натиҷаҳои фалокати андуҳовар дар пай доранд. Бояд қайд намуд, ки яке аз сабабу боиси поин омадани давлати миллӣ нодида гирифтани арзишҳои миллӣ ва бетаваҷҷуҳӣ нисбат ба онҳо аз ҷониби намояндагони миллат аст. Ҳар як васоити дар арсаи сиёсӣ пойдору устуворнигоҳдорандаи миллат ҳамчун арзиши миллӣ шинохта мешаванд. Арзишҳои миллӣ заруртарину муҳимтарини бунёду асоси маънавии таҳкими давлати миллӣ ва истиқлоли давлат буда, дар ҳоли ҳозир ҷаҳони пурҷӯшу хуруш ва зудтағйирёбанда ҳамчун сарчашмаи асосии бунёди давлати демократӣ, одилона, ҳуқуқбунёд ва ҷомеаи шаҳрвандӣ маҳсуб мешаванд. Аз ин хотир, ба ҳар яки мо зарур аст, ки дар партави таҷрибаҳои давлатҳои пешрафта бояд дар фикри ислоҳи камбудиҳову иштибоҳоти худ ва дарёфти роҳҳову василаҳои рушду пешрафти миллат бошем. Аз хислату хусусиятҳои лозима ва сабабҳои тараққӣ намудани миллат сарфаҳм рафтани моҳияти манофеи воқеии миллӣ, рушду инкишофёбии тафаккури миллӣ ва худшиносии намояндагони он ба ҳисоб меравад. Барои ин ҳам, бояд дар фаъолияти зиёиён ва соҳибхирадон роҳҳои таҳкими тафаккури миллӣ тавассути назарияву амалия исботи худро ёбанд. Аз ин хотир мо метавонем дар инҷо як чанд ҳамоиши арзишҳои динӣ ва арзишҳои миллиро ёдовар шавем, ки метавонанд мушкилоте ба вуҷуд оваранд, хусусан вақте ки байни ин ду низоми арзишӣ ихтилоф пайдо мешавад: 1.Ихтилоф дар сарчашмаи арзишҳо – Арзишҳои динӣ одатан аз китоби муқаддас, суннат ва таълимоти динӣ сарчашма мегиранд ва бо илоҳиёт, ахлоқ ва зиндагии охират марбутанд. – Арзишҳои миллӣ аз таърих, фарҳанг, забон, анъанаҳо ва таҷрибаи иҷтимоии як миллат бармеоянд. Аз ин хотир, вақте арзишҳои динӣ ва миллӣ аз сарчашмаҳои гуногун бармеоянд, метавонанд дар масъалаҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ бо ҳам мухолифат кунанд. 2.Афзалиятдиҳӣ ба яке бар дигараш Баъзан гурӯҳҳо ё шахсон: – Арзишҳои динӣ- ро болотар аз арзишҳои миллӣ мешуморанд (масалан: “Уммати исломӣ болотар аз миллат аст”). – Баръакс, баъзеҳо арзишҳои миллӣ-ро авлотар медонанд ва арзишҳои диниро чун кори шахсӣ медонанд. Ин гуна афзалиятдиҳӣ метавонад ба низоъ ва ҷудоӣ дар ҷомеа оварда расонад. 3. Масоили ҳувият (шахсияти миллӣ ва динӣ) – Як шахс метавонад худро ҳам узви як дин ҳис кунад ва ҳам узви як миллат. Аммо дар мавридҳое, ки арзишҳо дар таорузанд, инсон дучори шубҳа ва кашмакаш мегардад. Барои мисол: Агар дин пӯшидани либоси муайянро талаб кунад, аммо фарҳанги миллӣ дигаргуна бошад, шояд шахс дар интихоби либос ё рафтор саргардон шавад. 4. Таълим ва тарбияи насли нав – Дар мактабҳо ва оилаҳо масъалаи тарбияи ахлоқӣ муҳим аст. Вале баъзан оила таълими динӣ медиҳад, мактаб таълими дунявӣ пас ин мушкили сабаб мешавад, ки барои кӯдак нофаҳмӣ ва дугонагии фаҳмиши арзишҳоро ба вуҷуд оварад. 5. Сиёсат ва истифодаи дин – Сиёсатмадорон метавонанд арзишҳои диниро барои ҳимояи манфиатҳои миллӣ истифода баранд, ё баръакс, арзишҳои миллиро барои маҳдуд кардани таъсири дин. Пас инҷо мушкили истифодаи дин ба ҳайси воситаи сиёсӣ метавонад ба коҳиши эътимод ба ҳар ду низом оварда расонад. Хулоса ин ки мушкилоти ҳамоиши арзишҳои динӣ ва миллӣ вақте ба вуҷуд меояд, ки ба яке аз онҳо аҳмияти нобаробарӣ дода шаваду фаҳмиш ва таҳаммул вуҷуд надошта бошад. Ҷомеа ба ҷои ҳамоҳангсозӣ, ба ихтилоф афтад. Инро бояд қайд кард, ки Таблиғи фаҳмиш, таҳаммул, ва ҷустуҷӯи нуқтаҳои муштарак байни дин ва фарҳанги миллӣ метавонад ба ҳамбастагӣ кумак кунад. Исоев Н. сармутахассиси шуъбаи иттиллоот ва ташхиси диншиносӣ

Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» аввалин қонуни миллист. Коркард ва қабул кардани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ин инқилоби фарҳангӣ ва воқеияти иҷтимоӣ мебошад. Бо қабул гаштани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» пеши роҳи исрофкорӣ гирифта шуд, вақт ва маъракаҳо ба танзим дароварда шуданд. Инчунин дар ҷомеа сатҳи зоҳирпарастӣ коҳиш ёфта, сарфаю сариштакорӣ ба роҳ монда шуд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» қонуни оддӣ нест. Мақсади қабул кардани қонуни мазкур ин ҳифзи манфиатҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии шаҳрвандон мебошад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» қонунест, ки пеши роҳи вазнинии гузаронидани ҷашну маросимҳоро гирифт. Вазифаҳое, ки дар назди Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» истодаанд: 1. Масъалаҳои иқтисодӣ, аз қабили сарфаю сариштакорӣ, кам кардани хароҷоти маъракаҳо; 2. Масъалаҳои иҷтимоӣ, аз қабили маданияти гузаронидани маъракаҳо, қабули меҳмонон; 3. Дигар масъалаҳое, ки дар назди қонун истодаанд. Ин қонун мутобиқ ба арзишҳои динӣ қабул шуда, баҳри беҳбудии зиндагии мардум равона гардидааст. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» баҳри рушди давлатдорӣ ва ҳифзи таъминоти иҷтимоии аҳолӣ қабул карда шудааст. Моҳияти Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» бояд дар ҷомеа ба шаҳрвандон боз ҳам фаҳмонда дода шавад. Қонуни мазкур мавҷудияти анъанаҳоро ба танзим даровард. Омӯхтани таърих, анъана ба хотири беҳбудии зисту зиндагонӣ ва шароити хуби мардум аст. Ҳаждаҳ соли амали қонуни танзим самара дода истодааст. Пешгирӣ аз ҳама гуна зиёдаравиҳо дар гузаронидани ҷашну маросимҳо, беҳдошти зиндагии мардум мақсаду мароми қонуни танзим мебошад. Дар тарғибу ташвиқи қонуни танзим саҳми воситаҳои ахбори омма, телевизион, радио, маҷаллаҳо, рӯзномаҳо хеле калон аст. Бонувон дар риояи талаботҳои қонуни мазкур ҳиссаи хеле калон доранд. Саҳми бонувон дар сарфаю сариштакорӣ хеле зиёд аст. Ҳамин тариқ, рисолати мо, дар фаҳмонидани қонуни танзим ва қуввату тавониии он ба шаҳрвандон мебошад. Мо, бояд қонуни танзимро пурра дар ҳаёти ҳамарӯзаи худ пиёда намуда, роҳнамои зиндагии худ қарор диҳем. Шоев Фируз Маҳмадаминович, сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши исломи муосири муассисаи давлатии «Маркази исломшиносӣ» дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, дотсенти кафедраи ҳуқуқи инсон ва ҳуқуқшиносии муқоисавии факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Барои дарки моҳияти созандагии Ваҳдати миллӣ моро зарур аст эътироф намоем, ки фазои имрўзаи сулҳу оромӣ дар фазои кишвар, пайваста рух додани маъракаю чорабиниҳои мухталифи хурсандибахши мардум дар саросари кишвар, фаровонии бозору мағозаҳо аз молҳои гуногуни ниёзи мардум, пур гардидани на танҳо роҳҳои автомобилгарди шаҳр, балки кўчаю тангкўчаҳо дарманотиқи дурдасти кишвар аз мошинҳои гуногунтамғаи ҳозиразамон маҳсули Ваҳдати миллӣ мебошанд. Ваҳдати миллист, ки иқтисодиёти кишвар бомаром ҳар сол 7-8 дар сад пешрафт карда истодааст. Ваҳдати миллист, ки сатҳи накўаҳводии мардум пайваста беҳ гардида, давр байни қисмате аз аҳолӣ фарбеҳшавӣ ҳамчун нишонаи фаровонию серию пурӣ раванди маъмулӣ гардида, дар байни дигар қишрҳои аҳолӣ низ интишор ёфта истодааст. Ваҳдати миллист, ки имрўз варзишгарони кишвар дар соҳаҳои мухталифи варзиш парчами давлатро баланд бардошта, миллатро ҳамчун умумияти этникии тамаддунпарвару фарҳангсоз муаррифӣ карда истодаанд. Ахиран, Ваҳдати миллӣ ба миллати тоҷик муҳимтарин ва пурқиматтарин арзиши сиёсӣ – истиқлоли давлатиро эҳдо намуд. Аз ин нуқтаи назар, муносибати байни Ваҳдати миллӣ ва истиқлоли давлатии кишвар муносибати байни сабабу натиҷа мебошад ва нақши тақдирсози Ваҳдати миллиро амалан таъкид менамояд. Албатта, ҳамаи он падидаҳои хурсандибахше, ки зикр гардиданду бояд муҷиби шукргузории аҳли ҷомеа бошанд, бидуни муттаҳидӣ дар атрофи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рух намедоданд. Маҳз ҳамин муттаҳидӣ дар атрофи Пешвои муаззами миллат ва сафарбар намудани тамоми нерў баҳри татбиқи дастуру нишондодҳои Президенти кишвар ҷомеаи моро ба чунин рўзҳои саид ва фараҳбахш – оромию осудагӣ дар фазои сиёсии кишвар ва серию пурӣ дар ҳар хонадони кишвар оварда расонидааст. Вақте дар бораи аҳамияти тақдирсози Ваҳдати миллӣ сухан меронем, пеши назари мо беихтиёр ҳамон кўшишу талошҳои қишри хиёнатпешаи миллат дар солҳои ҷанги таҳмилӣ ҷилвагар мешавад, ки бо мақсади пиёда намудани ҳадафҳои сиёҳи худу хоҷагони хориҷияшон қариб буд кишварро пора-пора намоянд. Бузургон мегўянд, ки «шишаи бишкастаро пайванд кардан мушкил аст». Ҳамчунин мо медонем, ки миллати курд баъд аз парокандашавии худ то ҳол имкон надорад, ки боз бо ҳам омада, худро ҳамчун як умумияти сиёсӣ муаррифӣ намояд. Аз ин рў, хушбахтии беканори халқи тоҷик аст, ки мардуми кишвар дар солҳои ҷанги таҳмилӣ дар атрофи нерўҳои созанда ва миллатдўсти кишвар ҷамъ омаданду миллатро аз парокандагӣ ҳифз намуданд ва ба ин рўзҳои саид расиданд. Қобили зикр аст, ки ҳаводиси сиёҳи гузашта, агарчанде, паси сар гаштанд, ҳамзамон як мактаби омўзишие гардиданд, ки аз онҳо бояд хулосаи зарурӣ баровард ва барои пешгирӣ намудани чунин ҳолатҳои ғайричашмдошт ҳамеша бояд омода буд. Аввалин сабақи хотирмони он ҳаводиси сиёҳ дар он ифода меёбад, ки барои шахс ё қишри хиёнатпеша на таъриху фарҳанг ва на имрўзу ояндаи миллат ҳеҷ арзише надоштааст. Дар рагу пайванди қишри зикршуда аз номуси худшиносию ватандорӣ асаре ба мушоҳида намерасад. Аз ин рў, чунин қишр ба сабаби ҷаҳолат арзишҳои миллии худро ба осонӣ қурбони арзишҳои бегона мегардонад. Дар пешорўи таҷлили солгарди Ваҳдати миллӣ бо дарки амиқи аҳамияти тақдирсози Ваҳдати миллӣ мехоҳем қайд намоем, ки дар ҷомеа имрўз раванду ҳодисаҳое аз худ дарак дода истодаанд, ки аҳамияти бузурги Ваҳдати миллиро барои ҳар фарди худшинос ва меҳанпараст садчанд зиёд мегардонанд. Аз нигоҳи мо ба ҷумлаи чунин раванду ҳаводиси таҳрикдиҳанда дохил мешаванд: – нерў гирифтани раванди ҷаҳонишавии фарогир; -тезутунд гардидани муносибатҳои байналмилалӣ ва дар заминаи он сурат гирифтани тақсимоти нави ҷаҳон; -идома ёфтани таъсири нерўҳои ифротии динӣ ба зеҳни насли ҷавон; -дар ҷомеа якбора ба маротиб зиёд гардидани раванди дингароӣ, ки ба ҳеҷ ваҷҳ онро наметавон раванди мусбат номид (дар ин замина набояд аз мадди назар дур сохт, ки дар ҷомеаи мо чанде пеш дар тўли ҳафтод сол идеологияи дунявӣ ҳукмрон буд, аммо ғайричашмдошт дини дар камин ноайён хобида, чун шери гурусна зуд сари худро баланд кард ва ҷомеаро дар як муддати кўтоҳ зери таъсири афкори номатлуби худ дароварда, оқибатуламр яке аз сабабҳои ҷанги бародаркуш гардида буд.); – дар ҷомеа имрўз насли ҷавоне ба воя расида истодааст, ки зеҳни он моҳият ва зарурати Ваҳдати миллиро ба сабаби ноогоҳӣ аз таҷрибаи талхи ҷанги таҳмилӣ дуруст ва амиқ дарк наменамояд. Вобаста ба ҳолатҳои зикргардида, махсусан ҳаводиси сиёсии даҳсолаҳои охир дар манотиқи мухталифи дунё ҳар як фарди миллатдўсту меҳанпарвари кишварро воҷиб мегардад, ки зимни фаъолияти тарғиботӣ доир ба аҳамияти тақдирсози Ваҳдати миллӣ ба самтҳои зерин таваҷҷуҳи махсус зоҳир намояд: – Сухани Пешвои муаззами миллат: «Мо аслиҳаи ядроӣ надорем, лекин Ваҳдати миллӣ дорем, ки аз он ҳам нерумандтар аст» ро – дар байни тамоми қишрҳои ҷомеа ба таври равшан бояд шарҳу эзоҳ дод; – Сиёсати муқаддам будани арзишҳои миллӣ, махсусан Ваҳдати миллиро дар муқоиса бо дигар анвои арзишҳо, ҳатто арзишҳои илмию динӣ пайваста бояд ҷорӣ кард; – Барои даст ёфтан ба Ваҳдати комили миллӣ авло будани манофеи миллиро аз манофеи шахсию гурўҳӣ пайваста дар зеҳни аҳли ҷомеа ҷой намуд; – Ба насли ҷавони ба воярасидаистода аҳамияти тақдирсози Ваҳдати миллиро пайваста бо мисолҳои мушаххаси таърихӣ бояд шарҳ дод то дар зеҳнашон эҳсоси баланди худшиносию меҳанпарварӣ ба таври устувор ташаккул ёбад. Абдухалилзода К.А. Муовини директори Маркази исломшиносӣ

Мо мардуми шарафманди Тоҷикистон дар арафаи 28-солагии имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ қарор дорем. Бояд таъкид дошт, ки маҳз ба шарофати ба имзо расидани Созишномаи мазкур мо миллати тоҷик ба ваҳдат, иттиҳоду ягонагӣ, дӯстию ҳамбастагӣ ва ба оромию осудагии имрӯзаи ватани маҳбубамон зафарёб гардидем. Воқеан, ваҳдат сарчашмаи ҳамаи хушбахтиҳои миллат аст. Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар давоми ҳашт даври музокирот, бисту як вохӯрии расмӣ ва даҳҳо мулоқоти ғайрирасмӣ, ки қариб 40 моҳ идома ёфтанд, ба имзо расид. Роҳи сулҳ роҳи осону ҳамвор набуд. Зеро то он рӯзҳо намунаи тайёри ҳалли чунин мушкилот ва мухолифат вуҷуд надошт. Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ ба муносибати дуввумин солгарди имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон 26-уми июни соли 1999 таъкид доштанд, ки «Бе ҳеҷ муболиға метавон гуфт, ки Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ғалабаи фақат миллати тоҷик ва тоҷикистониён не, балки ғалабаи тамоми тоҷикони дунё, пирӯзии дӯстони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тамоми ҷаҳон буд. Зеро ин амал якпорчагии Тоҷикистон, истиқлолияти он ва умуман миллатро аз хатари нобудшавӣ эмин дошта тавонист». Саъю талоши шабонарӯзии Сарвари ҷавони мамлакат ба хотири сулҳу ризоияти миллӣ, ки дар як муддати нисбатан кӯтоҳ ва бо роҳи ғайринизомӣ, яъне музокироти сиёсӣ хомӯш кардани оташи ҷанги дохилӣ барои насли имрӯза як мактаби бузурги ҳаёт, як сабақи таърихӣ ва нотакрори давлату давлатдорӣ гардид, ки имрӯз ҷавонон аз он таҷрибаи пурарзиши фарҳанги сулҳро омӯхта ва онро бо ҷону тан ҳифз карда истодаанд. Ҳақ ба ҷониби Пешвои муаззами миллат аст, ки фармудааст: «Дар Рӯзи ваҳдат ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд сари як масъала амиқ андеша кунад: ваҳдат ва истиқлолият ду мафҳуми ҷудонопазиранд. Аниқтараш, сарчашмаи истиқлолият ваҳдат аст. Мо бояд истиқлолият, сулҳ ва ваҳдати миллиро баробар қадр кунем. Онҳоро чун муқаддасоти олӣ ҳифз намоем». Дар воқеъ, ваҳдат маънои ягонагӣ, муттаҳидиву ҳамфикрии миллатро дорад ва имкон медиҳад, ки миллат орзӯҳои худро дар бораи пешрафти кишвараш амалӣ созад. Аз инҷост, ки ваҳдати миллӣ ва истиқлолият заминаи кафолати пешрафти кишвар ва якпорчагии Ватан гардидааст. Сулҳу оромии ҷомеа имкон дод, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон бо амалӣ намудани стратегияву барномаҳои иқтисодиву иҷтимоӣ дар ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ба пешравиҳои назаррас ноил гардад. Шукронаи он мекунем, ки Ватани ободу давлати пешрафта ва дар ҷомеаи мутамаддин мақоми арзандаи худро соҳиб гаштаем. Рӯзи Ваҳдати миллӣ муборак бод! Одинашоҳ ВАЛИЗОДА, – сардори шуъбаи пажӯҳиши анъанаву маросим ва диншиносии муқоисавии Муассисаи давлатии «Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон», Корманди шоистаи Тоҷикистон

Мутобиқи Конститутсия Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати иҷтимоӣ буда, барои ҳар як инсон шароити зиндагии арзанда ва инкишофи озодонаро фароҳам меорад. Бо дарназардошти муқаррароти мазкур аз ҷониби давлат барои паст намудани сатҳи камбизоатӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ, баланд бардоштани некуаҳволии аҳолӣ, таъмини вазъи хуби манзил ва ғизо, дастрасӣ ба таҳсилоти босифат, музди муносиби меҳнат, хизматрасонии тиббиву иҷтимоӣ ва фароҳам овардани шароити арзандаи ҳаёти шаҳрвандон тамоми тадбирҳои ташкиливу ҳуқуқӣ роҳандозӣ мегарданд. Яке аз чораҳои муассир дар ин самт бо ташаббуси бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қабул гардидани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим” ба шумор меравад. Дар яке аз суханрониҳои Пешвои миллат иброз гардид: “Мақсади Роҳбари давлат низ аз он иборат аст, ки ҳар як шаҳрванди кишвар дар шароити боз ҳам беҳтар ва хонаву дари ободу зебо умр ба сар барад ва барои муҳайё намудани зиндагии шоиста талош намояд”. Ҳамин аст, ки Президенти кишвар ба номи поки Худо, шири сафеди модар, нону намаки дастурхони пиру ҷавон ва обу хоки муқаддаси Ватан қасам ёд карда, масъулияти тақдири имрӯзу ояндаи давлату миллати тоҷикро ба дӯш гирифтанд, ки самимияту садоқат ва қатъияту устувории Пешвои миллатро ба қавлу сухан вақт тасдиқу таърих дар саҳифаҳои худ ҷовидон дарҷ намудааст. Воқеият ва марҳилаи сипаришуда собит намуд, ки иқдоми навбатии Пешвои миллат ва ба ин васила қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим” дар самтҳои зерин нақши барҷаста гузоштааст: Боз ҳам устувор гардонидани пояҳои давлатдории миллӣ, эҳё ва ба фазои фарҳангӣ ворид гардидани ҷашнҳои бостонӣ, аз қабили Наврӯз, Меҳргону Сада. Ба низом даровардани суннатҳои диниву мардумӣ ва мушаххасу дақиқ намудани анъана ва ҷашну маросим, зеро Қонун номгӯйи маросими хусусияти сирф миллӣ ва диниро нигоҳ дошта, маросими хусусияти хурофотӣ ва барои фарҳанги мо бегонаро истисно намуд. Ҳифзи арзишҳои асили фарҳанги миллӣ ва эҳтиром ба суннатҳои мардумӣ. Ҳимояи манфиатҳои иҷтимоии мардуми Тоҷикистон, паст намудани сатҳи камбизоатӣ ва гирифтани пеши роҳи зуҳуроти бегонапарастиву тақлид, худнамоиву зоҳирпарастӣ ва исрофкориву зиёдаравӣ, ки ба манфиатҳои иқтисодӣ ва фазои маънавии ҳаёти шаҳрвандон зарари ҷиддӣ ворид менамоянд. Аз байн рафтани норизоият миёни қишрҳои мухталифи кишвар ва ба эътидол овардани адолати иҷтимоӣ миёни шахсони сарватманд ва камбизоат ҳангоми маъракаороӣ ва азодорӣ. Ба таври шоиста муаррифӣ гардидани арзишҳои волои фарҳангу тамаддуни бою қадимаи миллати тоҷик ба ҷаҳониён. Кам шудани ҳодисаҳои бетартибӣ, вайрон гардидани қоидаҳои ҳаракат дар роҳҳо, ҳуқуқвайронкуниву авбошӣ дар ҷашну маъракаҳо, аз байн рафтани садамаҳои нақлиётӣ ҳангоми ҳаракати мошинҳои арӯсу домод. Болоравии маданияти гузаронидани маъракаҳо ва пайдо шудани омори дақиқи чорабиниҳо. То андозае кам гардидани одати гирифтани қарз барои баргузории маросиму маъракаҳо, беҳтар шудани вазъи молиявии хонаводаҳо ва зиёд гардидани пасандози аҳолӣ дар бонкҳо. Ба ҳукми анъана даромадани эҳсонкорӣ ва баргузории маъракаҳои хайриявӣ, дар ин замина озод гардидани оилаҳои камбизоат аз ташвишу хароҷоти баргузории ҷашну маросим. Беҳбудии муносибати байниҳамдигарии одамон, зеро Қонун ба принсипи инсондӯстӣ асос ёфтааст. Боло рафтани худогоҳиву худшиносии мардум ва арҷи бештар гузоштан ба забону фарҳанги миллӣ. Бо боварии комил метавон гуфт, ки Қонун марому мақсад ва орзуву омоли чандинсолаи шаҳрвандонро дар худ таҷассум намудааст, зеро барои таъмини зиндагӣ ободу осуда ва саодати халқ равона гардидааст. Айни замон дар шароити ҷаҳонишавӣ ва пайванд шудани низоми ҳуқуқи миллӣ ба байналмилалӣ, ки дар натиҷа марзи миллию фарҳангӣ таҳти таъсири осебпазир қарор дорад, риояи қатъии Қонун аҳамияти дучанд касб менамоянд. Аз ҷониби давлату ҳукумат ҷиҳати таъмини иҷрои муқаррароти Қонун як қатор чораҳо амалӣ гардидааст, аз ҷумла: – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 24 майи соли 2007, №253 Шуъбаи танзими анъана ва ҷашну маросим дар сохтори Дастгоҳи иҷроияи Президент таъсис дода шуд; – бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 июни соли 2007, №321 дар сохтори дастгоҳҳои раисони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳрҳо ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ “Бахши танзими анъана ва ҷашну маросим” таъсис ва дар сохтори мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот 1 воҳиди басти кории сармутахассис оид ба танзими анъана ва ҷашну маросим ҷудо гардид; – бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 майи соли 2010, № 226 Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфта, низомномаи он тасдиқ карда шуд; – бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 марти соли 2018, №95 ва №96 низомномаҳои намунавии комиссияҳои доимии маҳаллӣ ва комиссияҳои ҷамъиятӣ оид ба танзими анъана ва ҷашну маросим тасдиқ гардиданд; – ба якчанд санадҳои қонунгузорӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шуда, вайрон намудани тартиби муқарраркардаи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба танзими анъана ва ҷашну маросим ҳамчун асос барои аз вазифа озод гардидани хизматчиёни давлатӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ эътироф гардид; – дар асоси Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ барои риоя накардани талаботи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим ҷавобгарӣ пешбинӣ карда шуд. Дар баробари тадбирҳои аз ҷониби давлат амалишуда, ҳар як шаҳрванди соҳибватан ва бонангро зарур аст муқаррароти қонунгузориро бечунучаро риоя намуда, фарҳангу таърих, забону маънавиёт ва дигар мероси бебаҳои ниёгони худро пос дорад ва дар даврони тазоди манфиатҳо гирифтору побанди равияҳои гуногуни манфӣ нагардад. Зеро, пӯшида нест, ки халқи тоҷик дар тӯли таърих бо имтиҳону санҷишҳои сахту сангини аз байн бурдани миллат, забону адабиёт, фарҳангу санъат, илму маориф ва умуман ҳуввияту худшиносӣ рӯ ба рӯ гардида, тӯфонҳои пуршиддату харобкори зиндагиро бо эҳсоси баланди худогоҳиву худшиносӣ, озодандешиву ободкорӣ ва неруи созанда паси сар намуд. Новобаста ба мушкиливу монеаҳо аҷдодони бохираду дурандеши мо ҳазорсолаҳо урфу одати миллии худро нигоҳ дошта, ҳифз намуданд ва ба мо мерос гузоштанд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо аз минбари баланди Созмони Милали Муттаҳид ба ҷомеаи ҷаҳонӣ доир ба оқибатҳои бетарафию беэътиноӣ нисбат ба ҳувият, таъриху фарҳанг ва дигар муқаддасоту арзишҳои миллӣ ҳушдор менамоянд. Чунки фарҳанг ифодагари руҳи миллат, расму анъана, хотираи таърихии халқ, инчунин, таҳкимбахши пояи маънавиёт ва рукни давлатдорӣ ба шумор рафта, дорои арзиши беназиру ниҳоят бузург аст. Маҳз дастовардҳои моддиву маънавӣ, ақлу хиради азалӣ, маданияти баланди шаҳрдориву шаҳрнишинӣ, тамаддунсозиву маърифатбунёдии миллати тоҷик боиси шуҳратёбии он дар арсаи ҷаҳон гардида, комёбиҳои дирӯзу имрӯз аз ҳар як фарди бонангу номуси кишвар масъулияти баландро дар назди наслҳои гузашта ва оянда тақозо менамояд. Абдуллоҳи Қодирӣ – сардори шуъбаи иттилоот ва ташхиси диншиносӣ

1.Иттилоот ва намоҳои табиию ҳуқуқии он дар фазои ҳуқуқи миллӣ «Ҳеҷ як компютери муосир он чизеро ки худи ў иҷро менамояд фаҳм намекунад, мо инсонҳо низ дар бештари мавридҳо аснои иҷрои амалҳо моҳияти онҳоро дарк намекунем.» Марвин Минский «Инсон ақли сунъиро баровард, вале ҳанўз барои эҳсосоти сунъӣ ў қудрат надорад. Таҳияи зеҳни сунъӣ аз эҳсосоти сунъӣ саҳлтар шудааст, ин ҳолат далолат бар он дорад, ки эҳсосот ва узвҳои эҳсосотӣ ҳамчун маҳсули савқи табиӣ ҳодисаи мураккабтар ва олитар аз ақли эҷодгари мо менамояд. Ягона ва асоситарин ҳолате, ки ба зеҳни сунъӣ намерасад, ин худшиносӣ ва дарки манфиати худ аснои ҳалли масъалаҳо аст, ки ҳам ба эҳсосот ва ҳам ба идрок дар мувозона ва иртиботи устувор қарор дорад. Вуҷуди ин ҳолат дар воситаҳои рақамӣ инсонро ҳамчун ҳодисаи нолозим ба марг ва тамаддунро бо фоҷиаи ногузир таъмин мекард.» Қабл аз оне, ки ба моҳияти асри иттилоот аз назари ҳуқуқӣ наздик шавем моро зарур аст, ки тибқи қонуни нахустини мантиқӣ худи мафҳуми марказии ин даврон «иттилоотро» аз назари ҳуқуқӣ фаҳм намоем, паҳно ва таъиноти истифодаи онро дар ин рисола дуруст амиқ созем. Саволи марказии ин вазифа дар он ифода меёбад, ки зери вожаи «иттилоот» мо чи равандҳоеро дарк менамоем. Иттилоот ҳамчун ливои пешбарандаи тамаддуни муосир тайи сад соли охир бо вуҷуди нуқс ва иллатҳои касбкардааш дар шароити ҷаҳонишавӣ ва инқилобҳои илмӣ – техникӣ дунёро идора мекунад ва ин симати ўро бузургони илм эҳсос карда роҷеъ ба нуфуз ва қудрати он асарҳо ҳам навиштаанд . Иттилоот тибқи андешаи онҳо неруи аслии ҳаракат, намои рушди ҷомеаи муосир аст, ки ба сони маҳаки асосии чархзанандаи тамаддун ҳама дастовардҳои навро на танҳо атрофи худ тобеъ менамояд, инчунин ба тавлиду рушди онҳо замина фароҳам меорад. Беҳуда нест, ки нуктадонон ва мазмунбахшони муосири илми сиёсати ҷаҳонӣ андеша доранд, ки тақдири оянда аз иттилоот ва ақли сунъӣ сахт вобастагӣ дорад. А. Иттилоот қудрат ва қувват аст Имрўз ҷойи шубҳа нест, ки иттилоот ва доштани маълумот ин қувват ва то ҷое қудрат аст. Иттилоот неруи бузурги ҳастӣ аст, ки имкон дорад дар ҳама соҳаҳои ҳаёти иҷтимоӣ ва ҳатто муқовимату рақобатҳои иқтисодиву ҳарбӣ ғолибияти гуруҳи инсонҳои соҳибиттилоъро таъмин гардонад. Ба ёд оред ғолибияти Авраам Линколнро дар ҷанги шаҳрвандии солҳои 1861- 1865 дар Амрико, ки чи тавр бо кашидани ҳазорҳо км. хатти алоқа ва огоҳона идора намудани раванди майдони ҷанг ғалабаи Шимолро бар Ҷануб таъмин намуд. Оянда насиби касест, ки иттилоъ дар дасти ўст, мегўянд муҳандисони улуми иҷтимоӣ . Ба қавли Мавлонои Балхии мо, ки ба дарки ин нукта 800 сол муқаддам аз аврупоиҳо расидааст: Иқтизои ҷон чу эй дил огаҳист, Ҳарки огаҳтар бувад ҷонаш қавист. Инсон дар тамоми таърихи мубориза барои ҳаёти арзандааш кўшиш мекард, ки ғояи баробариро ҳамчун унсури зояндаи адлу инсоф талқин намояд. Вале дар ҳаёти воқеӣ муҳаррики асли рушд вуҷуди нобаробарӣ ва мубориза барои баробаршуданҳо нақши бориз мебозид. Баробари пайдо шудани моликияти хусусӣ даҳҳо ҳазор сол қабл аз мову шумо унсури нобаробарӣ ҳамчун воситаи рушди зиндагии иҷтимоӣ тадриҷан зуҳур кард. Инқилоби аграрӣ ва муносибатҳои феодалӣ моликият ба заминро ҳамчун асос ва ҷавҳари нобаробарӣ рўи кор овард, сипас инқилобҳои буржуазӣ бо мошинаю мануфактураҳо ва заводу фабрикаҳо нобаробариро афзоиш дода, чархи таърихро ба пеш ба ҳаракат дароварда васати байни баробарию нобаробариро дар ҳадди эътидоли сармоядорону коргарон, гўё нигоҳ дошт. Акнун инқилоби биоинжинерӣ ва рушди ақли сунъӣ дар асри иттилоот ба назари Ю.Н. Харарӣ имкон дорад масофаи байни мардуми доро ва одамони лозим ва нолозимро ба маротиб ва ғайричашмдошт тавсеа бахшида, нуфузи нобаробариро ба таври ҳангуфт афзоиш диҳад. Мушкилии асосии аз иттилоот ва инқилобҳои биотехнологӣ рўхзананда он аст, ки раванди иттилоот ба мазмуни моликият ва арзиши иқтисодии тўдаи мардум тағйирпазириро зам намуда, қиммат ва манзалати халқро дар коркарди маҳсулоти зарурӣ камназар намуда, нобаробарии иқтисодиро ба нобаробарии биологӣ табдил доданашон имконпазир аст. Ба назари муҳаққиқони ояндабин агар дар гузаштаи дур сарвати асосӣ ва сармояи бузурги таснифкунандаи одамон ба дорою нодор ин замин буд ва неруҳои асосии сиёсӣ барои азхуд кардани заминҳои ҳосилхез мубориза мебурданд, дар асри нав ҷойи заминро техника ва воситаҳои истеҳсолот мошину заводҳо гирифтанд. Дар арси ХХ1 бошад, ҷойи машину заводҳоро иттилоот ва маълумот мегирад. Сиёсатмадорон ҷиҳати дар даст доштани иттилооти зарурӣ мубориза мебаранд. Иттилоот дар дасти касе бошад ояндаро ў муқаррар мекунад. Нозукии замони иттилоот низ он аст, ки агар муттаҳид шудани замин ва заводу фабрикаҳои олам ҳамчун сарвати асосии ҷаҳонӣ дар дасти теъдоди нисбатан хурди башар мушкилот дошт, акнун муттаҳид шудани сарвати нав – иттилоот дар дасти бениҳоят ками шахсон имконпазир аст. Ин ҳолат нобаробариро бениҳоят вазнин ва адлро зери фишори дастовардҳои биотехнологӣ бо услубҳои табиию биологӣ ба кастаю навъҳои нави гушношунид таснифбандӣ менамояд. Ширкатҳои бузурги рақамӣ бо пешниҳоди иттилооти бемаблағ таваҷҷуҳи моро ҷалб намуда, сипас онро ба бозори рекламаҳо ба фурўш мемонад. Вале бо вуҷуди он ҳадафи асли онҳо на дар гирифтани фоида аз ин фуруши таваҷҷуҳи мо аст, балки бештар аз он онҳо дар бораи мо бештар маълумот ҷамъ менамоянд ва моро истифодабарандагони торномаро мисли маҳсулот ҳарвақт хоҳанд идора мекунанд, мегўяд Ю.Н. Харарӣ. Яъне мо танҳо муштарии маблағсупор нестем, балки бештар аз он маҳсулоти истифодашавандаем. Маҳсулоте, ки тавассути воситаҳои равонӣ ва эҳсосотӣ дар зинаи интеллект ба ғуломӣ табдил меёбем. Ин навъи ғуломкунонии фикрӣ аз тобеияти ғуломии даврони ғуломдорӣ, деҳқонони крепостноии замони феодалӣ ва пролетарҳои беҳуқуқӣ ҷомеаи сармоядорӣ вазнинтару сангинтар аст. Зеро ин тобеият ва ғуломӣ бо мол ва сарват набуда, дар доираи меъёри қонун маҳдудшаванда нест, ки фикр ва ғурури инсонӣ дар қалби одамон муборизаро бо ин навъ беадолатӣ тавлид месозад. Тобеияти иттилоотӣ ин навъи ғуломии мафкуравӣ ва то ҷое биологӣ аст, ки дар тафаккури инсон бо унсурҳои эҳсосотӣ ворид шуда, то дарки ақл ва хирад сироят намуда, инсонро дар тафаккураш ғулом месозад ва ҳамагуна эътирозу муноқишаи фикриро бо ин ҳолат ботинан маҳв менамояд. Чунки вай бо эҳсосоту ақлаш ин шакли ғуломиро пазируфтааст. Ин навъи ғуломӣ ўро аз худ розӣ медорад, чунки калиди худшиносӣ ва барои ҳаққи худ мубориза бурдан дар вай ботинан иваз шудааст. Б. Иттилоот кўшиши эътиқодро иваз намудан дорад Инсон бо технологияи компютерӣ ба ҳадде наздик мешавад, ки бузургтарин неъмати худ иттилоотро роҷеъ ба худаш ва тамоми хостаю табиаташ, ки аз ҳарими ҳарами озодиҳои шахсиаш арчашма мегирад пешорўи ақли сунъии техноолгияҳои иттилоотӣ мегузорад. Ў

Дар мақола роҷеъ ба ҷой доштани фаъолияти соҳибкорӣ дар Тоҷикистони шуравӣ, мушкилоту маҳдудиятҳои ҳуқуқӣ ва хусусиятҳои рушди он дар шароити давлати тоталитарӣ таҳқиқоти илмӣ сурат гирифтааст. Дар мадди аввал давраҳои асосии пайдоиш ва таҳаввули назарияи соҳибкорӣ мухтасар баррасӣ шуда, заминаҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ ва иқтисодии рушди фаъолияти соҳибкорӣ нишон дода шудаанд. Моҳияти соҳибкорӣ, ҳадафу вазифаҳои он, принсипҳои фаъолияти соҳибкорӣ ва усулҳои расидан ба ҳадафи он ифода карда шудаанд. Ҳаммонандӣ ва фарқиятҳо дар назарияи классикии (буржуазии) соҳибкорӣ, ки манфиатҳои буржуазияро намояндагӣ мекунанд ва назарияи марксистӣ-ленинӣ, ки тибқи он соҳибкорон, яъне буржуазия ҳамчун як пайванди зиёдатию нолозим дар низоми истеҳсолӣ муаррифӣ шуда, бояд ҳамчун синф бартараф карда шаванд, ошкор карда шудаанд. Дар навбати дуюм вазъи ҳуқуқии соҳибкорони инфиродӣ, аз қабили косибону ҳунармандон ва намояндагони касбу ҳунарҳои гуногуни анъанавӣ ва хусусиятҳои рушди фаъолияти соҳибкорӣ дар шароити ҳукмронии идеологияи зиддикапиталистии марксистӣ-ленинӣ дар ИҶШС бо истифода аз маводи навини адабиёти илмӣ-ҳуқуқӣ таҳқиқ ва баррасӣ шудаанд. Ба андешаи муаллиф, давлати шуравӣ, бо вуҷуди муносибати рақибона ба капитализм, дар солҳои 1930 асри XX барои ҳалли мушкилоти иқтисодии худ синфи соҳибкоронро васеъ истифода мебурд. Аммо, ин маънои озодӣ додан ба соҳибони моликиятро надошт, балки навъе соҳибкори иҷтимоии номатлуб буд. Амалияи сохтмони шуравӣ бо назарияи Карл Маркс мувофиқ набуд. Он ба таври равшан собит намуд, ки тараққиёт танҳо бо иштироки шахсиятҳои эҷодкор, имконпазир аст, чунин шахсияҳои эҷодкор, пеш аз ҳама соҳибкорони асил мебошанд. Заминаҳои таърихӣ, назариявӣ ва амалии соҳибкорӣ Гузариш аз иқтисодиёти банақшагирифташудаи идоракунӣ ба иқтисодиёти озод, ки мувофиқи қонунҳои бозор фаъолият мекунад, дар шароити душвор ва амиқ сурат мегирад. Иҷроиш ва бомуваффақият ба итмом расондани ин гузариш аз бисёр ҷиҳат аз он вобаста аст, ки дар ин давра шароити муносиб барои пайдоиш ва ташаккули соҳибкорӣ – унсури муҳимми иқтисоди бозорӣ вуҷуд дорад. Яке аз шартҳои муҳимтарини рушди фаъолияти соҳибкорӣ ва бахши хусусии иқтисодиёти кишвар ин таҳияи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ мебошад, ки муносибатҳои сифатан нав, пас аз сотсиалистии иқтисодии аъзои ҷомеаро танзим менамояд. Аз ин лиҳоз, омӯзиши ҷанбаҳои мухталифи соҳибкорӣ, ки инъикос ва омӯзиши амиқро талаб мекунад, аҳамияти хоса дорад.Чунин таҳқиқотҳо, ки ба омӯзиши падидаи соҳибкорӣ дар зуҳурот ва ҷанбаҳои мухталифи нигаронида шудаанд, дар тӯли якчанд садсолаҳо идома доштанд ва гузаронида мешаванд. То имрӯз, дар раванди рушди амалияи соҳибкорӣ, тамоюлҳои нав ба вуҷуд омада, як қатор қонунҳо қабул карда шуданд, ки фаҳмиши онҳо инчунин имкон медиҳад, ки дониши назариявии худро дар бораи ин навъи фоиданоки фаъолияти иқтисодӣ амиқтар ва мукаммалтар намоем. Омӯзиши муқоисавии таърихи рушди назарияҳо дар бораи соҳибкорӣ ба мо имкон медиҳад, ки тағйиротро вобаста ба табиат ва самти фаъолияти соҳибкорӣ, вобаста аз шароити иҷтимоию иқтисодӣ, фарҳангӣ, сиёсӣ ва дигар шароити зиндагӣ ва иқтисодиёт, пайгирӣ ва муайян созем. Аз ҷониби бисёре аз муҳаққиқон омӯзиши мушкилоти ташаккули категорияи соҳибкорӣ дар адабиёти иқтисодӣ дар заминаи таҳлил ва ҷамъбасти андешаҳои иқтисодшиносони барҷастаи гузашта гузаронида шудааст. Нахустин асосгузори назарияи тиҷорат, ки бисёре аз олимон ва муҳаққиқон пайдоиши истилоҳи «соҳибкор»-ро ба вай нисбат медиҳанд, иқтисоддон ва соҳибкори фаронсавӣ Р.Кантиллон аст. Р.Кантиллон соли 1697 дар Ирландия таваллуд шудааст ва соли 1734 дар Лондон, дар синни 37 вафот кардааст. Вай таҷрибаи бойи соҳибкорӣ дошт, аллакай дар синни 20-солагӣ як бонкдори машҳур дар Париж буд. Аз байни бисёре аз асарҳои ӯ танҳо як асараш, ки пас аз маргаш дар соли 1775 таҳти унвони «Эссе дар бораи табиати савдо» чоп шуда буд, ба мо расидааст. Дар китоби мазкур Р.Кантиллон назарияи ба ном механизми гардиши пулҳои тиллоиро асоснок карда, формулаи «баланд фурӯшед, арзон харед»-ро эълон кард ва одамонеро, ки формулаи мазкурро пайравӣ мекунанд, соҳибкорон номид. Кантиллон моҳиятан консепсияи якуми соҳибкориро таҳия кардааст. Соҳибкор, бо дарки Р. Кантиллон, як субъекти махсус буд, ки қобилияти пешгӯӣ, хавфҳо, масъулияти пурраи қарорҳои қабулшударо на танҳо дар шароити стандартӣ, балки дар ҳолатҳои хавфнок, аз ҷумла ҳангоми эҷод, ба вуҷуд овард. Дар таърифҳои Р.Кантиллон, илова бар амалисозии вазифаи истеҳсолӣ ва савдо, вазъи хавф аз сабаби надонистани нархҳои маҳсулоти истеҳсолшуда низ инъикос ёфтааст, ки бештар хусусияти соҳибкорӣ дар давраи ҷамъоварии сармояи аввалия дошт. Минбаъд назарияи соҳибкорӣ дар навиштаҳои асосгузори иқтисодиёти сиёсӣ, мутафаккири барҷаста Адам Смит (1723-1790), ки дар муассисаҳои таълимии англисӣ оид ба адабиёт, ҳуқуқшиносӣ, мантиқ ва фалсафаи маънавӣ дарс медод, таҳия карда шуд. А. Смит муаллифи асари бунёдӣ “Тадқиқот дар бораи табиат ва сарватҳои миллатҳо” мебошад. Дар ин китоб А.Смит рушди садсолаи мактаби классикии иқтисоди сиёсиро ҷамъбаст намуда, ғояи истеҳсоли мол ва мубодиларо ҳамчун як соҳаи фаъолияти инсонӣ, ки тибқи қонунҳои объективӣ инкишоф меёбад ва ба танзимоти давлатӣ ниёз надорад, асоснок мекунад. Ҳангоми таҳияи назарияи нархи бозориии мол, А. Смит вобастагии онро аз шароити истеҳсол ва таҳвили молҳо ба бозор амиқан ошкор кард. Аммо, А.Смит дар пажуҳиши худ ба масъалаи таъсири дархости муштарӣ ба нарх аҳамият надодааст. А.Смит соҳибкорро ҳамчун соҳиби корхона фаҳмида, мутаносибан ҳадафи асосии фаъолияти соҳибкориро – гирифтани даромади соҳибкорӣ шарҳ додааст. Адам Смит аз миёни ҷанбаҳои гуногуни тиҷорат танҳо барои меҳнат арзиши баланд ва аз ҳад зиёдро қоил буд, аммо ҷанбаҳои дигари соҳибкориро чандон арзишманд нашумуоридааст ва ба онҳо кам эътино додааст, аз ин рӯ аксарияти муҳақкиқон назарияи ӯро барои кӯшиши ба ҳам баробар кардани соҳибони сарват ва идоракунандагони сарват интиқод кардаанд. Чунин фаҳмиши ин гурӯҳи шахсоне, ки дар муносибатҳои иқтисодӣ иштирок мекунанд, таърихан асоснок буд, зеро шакли асосии фаъолияти моликият дар он вақт як оилаи хурд ва ширкати миёна буд, ки дар он сармоя, чун қоида, аз ҷониби соҳиби воситаҳои истеҳсолот, хешовандон ва шарикони вай аз нав тавлид карда мешуд. Идома дорад… Наботов Маҳмадӣ – сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши ҳуқуқи исломӣ

Тавре, ки айён аст қариб тамоми ашъори пурмазмуни Ҷалолиддини Румӣ (Балхӣ) панду андарзҳо ва насиҳат мебошад. Суханони дилангезу пурмазмуни ӯ ҳар шахси оқилу дарандешро ба сӯӣ қуллаҳои баландиилму маърифат, хушахлоқию ватандӯстӣ ва сабру таҳаммул равона мекунад. Панду насиҳат дар ашъори Мавлоно бисёр дилкашу мафтункунанда тасвир ёфтааст. Байтҳои ӯ як ҷаҳон маъно дошта, хонандаро ба шӯру шавқ оварда, ӯро барои ҳаёти ибратбахшу одоби нек ҳидоят менамояд. Аз насиҳат тоза гардад ҳар диле, В-аз насиҳат ҳал шавад ҳар манзиле. Масъалаҳои дӯстиву ахлоқӣ, панду насиҳат, ҳамдилию ҳамдигарфаҳмӣ ва муносибати устоду шогирд (пиру мурид) дар осори Мавлоно мавқеъи марказӣ доранд. Инчунин мавзуъ ё ибораи «Инсони комил» дар таълимоти Ҷалолиддини Румӣ мақоми махсусеро ишғол мекунад. Ба андешаи ӯ бисёр воқеа ва ҳодисаҳои судманди ҳаёти ҷомеа ба мавҷудият фаолияти инсони комил иртиботи мустаҳкам дорад. Бештари осори Мавлоно хусусияти пандомӯзӣ доранд ва хонандаву шунавандаро ба роҳи рост, ростию росткорӣ равона месозад. Хусусан нақлу ривоятҳое, ки дар шакли саволу ҷавоби Мовлоно ва шахси дигар гуфта шудаанд ин хусусиятро бештар мушоҳида мекунем. Аз Мавлоно пурсиданд: -Адаб чист? Мавлоно гуфтааст: Адаб тоҷест аз нури Илоҳӣ, Бинеҳ бар сар ,бирав ҳар ҷо, ки хоҳӣ. Инчунин: шоир таъқид бар он менамояд, ки саодатмандӣ, бахту некрӯзии инсон дар покии виҷдон ва бомаърифатии ӯ мебошад. Одам ба чунин сифатҳо ороста бошад азизу мукаррам аст ва ҳар ҷо, ки қадам ниҳад тоҷи сари мардумон мегардад. Хоҳӣ, ки ҳамеша шоду хуррам бошӣ, Ҳар ҷо, ки равӣ азизу маҳрам бошӣ. Покиза шаву рост бизӣ, илм омӯз, То тоҷи наберагони Одам бошӣ. Бо ташаббуси содиқонаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз тарафи ташкилоти бонуфузи байналмилатии ЮНЕСКО соли 2007 эълон гардидани соли Мавлоно, аз он шаҳодат медиҳад, ки миллати тоҷик фарзандони бузурге дорад ва номи онҳо дар ҷаҳон машҳур аст. Ҷалолиддини Румӣ аз ҷумлаи он адибону орифони бузургест, ки на танҳо адабиёту фарҳанги форсу тоҷик, балки дар ҷаҳон мақоми баландро соҳиб гаштааст. Мероси адабии Мавлоно Ҷалолиддини Румӣ хеле рангорангу бой буда, ҷаҳони назму насро ташкил медиҳад. Бузургтарин асари Мавлоно «Маснавии Маънавӣ» мебошад, ки донишманд зиёда аз даҳ соли ҳаёти хешро бар он сарф намудааст. Асари дигари бузурги мутафаккир «Девони кабир» мебошад. Мавлонои Балхӣ дар пандҳои худ ҳафт масъаларо муҳим медонад: 1. Дар бахшидани хатои дигарон монанди шаб бош. 2. Дар фурӯтанӣ монанди замин бош. 3. Дар меҳру дӯстӣ монандӣ хуршед бош. 4. Ҳангоми хашму ғазаб монанди куҳ бош. 5. Дар саховат ва кӯмак ба дигарон монанди руд бош. 6. Дар ҳамоҳангиву канор ба дигарон монанди дарё бош. 7. Агар мехоҳи дигарон хуб бошанд, худат хуб бош монанди оина. Шоир дар рубоиҳои хеш, он касонеро, ки умрро беҳуда мегузаронанд, мазаммат мекунад, шоиста он бошад, ки аз паи амале кӯшӣ ва ба халқ нафърасон бошӣ. Ба ин мазмун чунин овардааст: Бедор шав, эй дил, ки ҷаҳон мегузарад, В-ин мояи умр ройгон мегузарад. Дар манзил махуспу ғофил манишин, К-аз манзили умр корвон мегузарад. Шуҳрату маҳбубияти Мавлоно Ҷалолиддини Румӣ, ки яке аз адибон ва мутафаккирони форсу тоҷик мебошад дар таъриху фарҳанги миллӣ бисёр мақоми волоро соҳиб гаштааст. Миёни халқу миллатҳои турктабор, ҳинду араб, пушту ва Аврупо низ маъруфу шуҳратёр мебошад. Сабаби маҳбубияти зиёд пайдо кардани Мавлоно аз худи шарҳи ҳоли адиб равшан мегардад, дар андешаи ӯ дину мазҳаб, халқияту нажод тафовут надошта, ҳамеша тарафдори инсони комил, инсони поку нексиришт, инсони ҳақбину ҳақшинос буд. Мавлоно ингуна инсонҳоро ситоиш намуда, онҳоро ҳамсояи Худо ва дӯсти Худо донистааст. Дар асрҳои минбаъда ҳам то имрӯз маҳбубияти Мавлоно миёни мардуми форсу тоҷик ва дигар миллатҳо хеле зиёд мебошад. Дар бораи ин чеҳраи шинохта ва маъруф, олимони давру замони гуногун баҳои баланд додаанд ва худро пайраи ӯ донистаанд. Олими бузурги олмонӣ Йоган Гёте дар васфи Ҷалолиддини Румӣ гуфтааст: «Ҷалолиддини Румӣ кӯшиш ба харҷ дод, ки омилҳои зоҳирӣ ва ботинии мушкилоти инсонро ба тариқи мантиқ ҳал кунад». Шоир ва файласуфи барҷаста Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ хешро пайрави Мавлоно ба қалам дода, пешаш сари таъзим фурӯд овардааст. Бо камоли ифтихор Иқбол ёди Мавлоно мекунад. Нуқтаҳо аз пири Рум омӯхтам, Хешро дар роҳи ӯ восӯхтам. Шоири муосири тоҷик, Лоиқ Шералӣ дар бораи Ҷалолиддини Румӣ чунин мисраҳоро бахшидааст. Дӯстам, пеш аз ту ҳам ашъори нофиз будааст, Ин қадар аз худ марав пеш аз ту Ҳофиз будааст. Ҳар мукофоте, ки бошад дар ҷаҳон баҳри сухан, Бештар бар Мавлвии Балх ҷоиз будааст. Ҷалолиддини Румӣ аз ҷумлаи он адибону орифони бузургест, ки на танҳо дар адабиёту фарҳанги форсу тоҷик , балки дар ҷаҳон мақоми волоро соҳиб гаштааст. Асари гаронбаҳои ӯ «Маснавии Маънавӣ» ҳамчун як ҷанҷинаи бебаҳо барои масъалаҳои муҳими ҳаёти маънавии ҷомеа ва олимону донишмандон мавриди истифода қарор дорад. Хулоса мавзӯӣ дӯстӣ, ваҳдату ягонагӣ дар ғазалиёти Мавлоно мақоми шоиста дорад. Зиндагӣ ва ҳаёти ибратомӯзи ӯ шоҳиди гуфтаҳост. Маҳз ҳамин дӯстӣ ва якдилӣ буд, ки дар сари қабри ӯ садҳо мардуми гуногунмиллат ҷамъ омаданд ва ҷасадашро ба хок супориданд ва то имрӯз мавриди зиёрати ҳамагон қарор дорад. Ба андешаи Мавлоно бо дӯсти мувофиқ суҳбат оростан лаззати хосе дорад ва дар баробари ин, дӯстони кинаҷӯ ва мағруру худписандро сахт маломат мекунад. Онҳоро ба сулҳу салоҳ ва якдигарфаҳмию донистани қадри якдигар даъват мекунад. Биё, то қадри якдигар бидонем, Ки то ногаҳ, зи якдигар намонем. Каримон ҷон фидои дӯст карданд, Сағи бигзор, мо ҳам мардумонем. Шарифова С. сармутахассиси шуъбаи пажӯҳиши маъхазҳои исломӣ